ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ ÁNH TUYẾT

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
PHẦN PHI KIM HÓA HỌC LỚP 10
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015
i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ ÁNH TUYẾT

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
THÔNG QUA SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
PHẦN PHI KIM HÓA HỌC LỚP 10
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60.14.01.11


1.4.2.2. Ý nghĩa phát triển ............................................................................................. 9
1.4.3. Phân loại bài tập hóa học .................................................................................... 9
1.4.4. Hoạt động của học sinh trong quá trình tìm kiếm lời giải cho bài tập hóa học .......... 9
1.4.4.1. Các giai đoạn của quá trình giải bài tập hóa học ............................................. 9
1.4.4.2. Mối quan hệ giữa nắm vững kiến thức và giải bài tập hóa học[22] ............... 9
1.4.5. Xu hƣớng phát triển của bài tập hóa học ............................................................ 9
1.5. Tình hình sử dụng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hiện nay ở trƣờng
Trung học Phổ thông. .................................................................................................... 9
1.5.1. Mục đích điều tra ................................................................................................ 9
1.5.1.1. Đối với học sinh: ............................................................................................. 9
1.5.2. Đối tƣợng, phƣơng pháp điề u tra ........................................................................ 9
1


1.5.3. Kế t quả điề u tra ................................................................................................... 9
Tiểu kết chƣơng 1 ......................................................................................................... 9

CHƢƠNG 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG
BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH PHẦN
PHI KIMHÓA HỌC LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔTHÔNG… .................26
2.1. Phân tích chƣơng trình hóa học 10 Trung học phổ thông phần phi kim .................... 9
2.1.1. Mục tiêu chƣơng trình phần phi kim ..................................................................... 9
2.1.2. Nội dung kiến thức và phân phối chƣơng trình các bài phần phi kim Hoá học 10
(Sở Giáo dục và đào tạo Hà Nội) .................................................................................. 9
2.2. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập ................................................................... 9
2.2.1. Đảm bảo tính khoa học ....................................................................................... 9
2.2.2. Đảm bảo tính logic .............................................................................................. 9
2.2.3. Đảm bảo tính đầy đủ, đa dạng ............................................................................ 9
2.2.4. Đảm bảo tính hệ thống của các dạng bài tập ...................................................... 9
2.2.5. Đảm bảo tính vừa sức ......................................................................................... 9

3.5.2.2. Nhận xét của học sinh về hệ thống bài tập....................................................... 9
3.5.2.3. Thông qua kết quả bài kiểm tra ........................................................................ 9
Tiểu kết chƣơng 3 ......................................................................................................... 9
KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................. 9
1. Kết luận chung. ......................................................................................................... 9
2. Một số đề xuất. .......................................................................................................... 9
3. Hƣớng phát triển của đề tài. ...................................................................................... 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................... 9
PHỤ LỤC ................................................................................................................... 12

3


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa, cũng nhƣ trong sự nghiệp đổi
mới toàn diện của đất nƣớc, đổi mới nền giáo dục là một trong những nhiệm vụ trọng
tâm của sự phát triển. Mục tiêu của giáo dục nhằm đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài
và nâng cao dân trí. Công cuộc đổi mới đòi hỏi nhà trƣờng phải tạo ra những con ngƣời
tự chủ, năng động và sáng tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội. Báo cáo chính trị đại hội
Đảng IX đã khẳng định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực
quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy
nguồn lực con người. Yếu tố cơ bản để phát triển xã hội tăng trưởng kinh tế nhanh và
bền vững. Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương
pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục, thực hiện chuẩn
hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa”. Mục đích cuối cùng là để từng cá nhân, mỗi cá thể,
mỗi công dân tự mình có ý thức tạo đƣợc một cuộc cách mạng học tập trong bản thân
mỗi ngƣời.
Đất nƣớc ta đang trong thời kỳ hội nhập thế giới. Trong sự nghiệp đổi mới này
thì đổi mới nền giáo dục vẫn là “quốc sách hàng đầu”. Ngành giáo dục phải tạo ra

học của mình. BTHH cung cấp cho HS cả kiến thức, cả con đƣờng để giành lấy
kiến thức, cả niềm vui của sự phát hiện ra kiến thức. Do vậy, BTHH vừa là mục
đích, vừa là nội dung, lại vừa là phƣơng pháp rèn luyện năng lực tự học hiệu
quả cho HS, đồng thời là thƣớc đo đánh giá sự nắm vững kiến thức và kĩ năng
của HS.
BTHH có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong DHHH. Thông qua BTHH, tƣ duy
của HS đƣợc đặc biệt chú trọng tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang chủ
động, tích cực, sáng tạo, từ đó nâng cao chất lƣợng học tập của HS. Khi bồi dƣỡng
năng lực tự học cho HS ta không thể sử dụng những bài tập thông thƣờng nhƣ khi
giảng dạy trên lớp mà cần phải có HTBT chất lƣợng, phân cấp, đa dạng nhằm phát
triển tƣ duy. Học không chỉ để biết mà học còn để sáng tạo, học lấy cách học, học để
tra cứu kiến thức của nhân loại và phát minh ra kiến thức mới.
Lớp 10 là lớp đầu cấpTHPT là bƣớc ngoặt khi chuyển từ THCS lên THPT với
lƣợng kiến thức nhiều, yêu cầu về nhiệm vụ học tập cao mà thời lƣợng trên lớp lại
không đổi. Nếu HS không tự học thêm ở nhà thì sẽ gặp nhiều khó khăn trong học tập.
Môn Hóa học 10 cơ bản phần phi kim có nhiều mới lạ về kiến thức và đa dạng về bài
tập hơn so với Hoá học THCS.Do đó, ngoài việc tiếp thu kiến thức trên lớp thì về nhà
HS phải tự vận dụng kiến thức để làm bài tập. Thông qua đó, HS có thể hiểu rõ, sâu
hơn về bài học.
Để góp phần đổi mới phƣơng pháp tự học cho HS, nhiệm vụ đặt ra cho GV là hết
sức khó khăn. Ngƣời GV phải có năng lực hƣớng dẫn HS tự học, biết thu thập và xử lý
thông tin để tự biến đổi mình. Qua thực tế dạy học cho thấy trình độ tiếp cận những
kiến thức mới của HS còn hạn chế, khả năng tự học của HS chƣa tốt, cách học ở đa số
HS còn thụ động và phụ thuộc vào bài dạy trên lớp của GV. Đa số GV chƣa có phƣơng
pháp hợp lý, đi theo lối mòn của nền giáo dục cũ, chƣa có đổi mới cơ bản về phƣơng
pháp dạy học. HTBT phục vụ cho việc tự học, tự mở rộng kiến thức cho HS tuy đa
dạng nhƣng chƣa có hệ thống, chƣa sát với nội dung chƣơng trình...
Xuất phát từ những nhu cầu và thực trạng trên chúng tôi chọn đề tài “Phát triển
năng lực tự học của học sinh thông qua sử dụng hệ thống bài tập phần phi kim hoá
5

5.Nhiệm vụ của đề tài
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về phƣơng pháp tự học.
- Đánh giá thực trạng việc hƣớng dẫn tự học cho HS trong quá trình DHHH ở
một số trƣờng THPT hiện nay.
- Nghiên cứu nội dung chƣơng trình hoá học và tuyển chọn, xây dựng HTBT
haichƣơngNhóm Halogen, Oxi – Lưu huỳnh nhằm phát triển năng lực tự học cho HS.
- Đề xuất một số giải pháp sử dụng HTBT phát triển năng lực tự học cho HS.
- Tiến hành TNSP để đánh giá hiệu quả và tính khả thi của HTBT đã đề xuất.

6.Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Sử dụng các phƣơng pháp phân tích, tổng hợp tài liệu để xây dựng phần cơ sở
lý luận của đề tài.
6


6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra thực trạng việc tự học và trình độ của HS lớp 10 trƣờng THPT.
- Tham khảo, sƣu tầm và tuyển chọn bài tập trong SGK, sách tham khảo và đề
kiểm tra, đề thi của HS lớp 10 Hoá học phần phi kim.
- Thông qua TNSP đánh giá chất lƣợng HTBT biên soạn từ đó đƣa ra HTBT chất
lƣợng phù hợp để bồi dƣỡng năng lƣc tự học cho HS.
6.3. Phương pháp thống kê toán học: Để xử lý kết quả TNSP.

7. Đóng góp của đề tài
- Tuyển chọn và xây dựng đƣợc HTBThai chƣơngNhóm Halogen, Oxi – Lưu huỳnh
lớp 10 hƣớng dẫn tự học phù hợp với quá trình nhận thức đa cấp độ của HS từ thấp
đến cao.
- Phƣơng hƣớng sử dụng bài tập nhằm rèn luyện tƣ duy hóa học, phát triển năng lực
tự học cho HS.

11. Nguyễn Văn Cƣờng (2005), Phát triển năng lực thông qua phương pháp và
phương tiện dạy học mới, Bộ Giáo dục đào tạo, Dự án phát triển giáo dục THPT,
Tài liệu hội thảo tập huấn.
12. Bernd Meier, Nguyễn Văn Cƣờng (2012), Lí luận dạy học hiện đại một số vấn đề
về đổi mới phương pháp dạy học, Postdam - Hà Nội.
13. Nguyễn Đức Dũng (2012), Đổi mới phương pháp DHHH ở trường phổ thông,
Tập bài giảng cho học viên sau đại học, TrƣờngĐHSP Hà Nội.
14. Nguyễn Đức Dũng, Hoàng Đình Xuân (2013), “ Rèn luyện và phát triển năng lực
vận dụng kiến thức cho học sinh THPT qua HTBT phần hóa học hữu cơ có nội
dung thực tiễn”, Tạp chí giáo dục, (7/2013), tr. 118-119 và 132.
15. Cao Cự Giác (2000), Hướng dẫn giải nhanh BTHH, tập 1, 2, 3; NXB ĐHQG Hà Nội.
16. Trần Bá Hoành, Cao Thị Thặng, Phạm Thị Lan Hƣơng (2003), Áp dụng dạy và
9


học tích cực trong môn hóa học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
17. Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của học sinh trung học phổ
thông thông qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong DHHH phần hóa học vô cơ,
Luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
18. Adam Khoo (Trần Đăng Khoa và Uông Xuân Vy dịch), Tôi tài giỏi, bạn cũng thế,
NXB Phụ nữ.
19. Phạm Văn Nhiêu (1979), Hoá học đại cương (dùng cho học sinh ôn thi tú tài, cao
đẳng, đại học), NXBGD
20. Phạm Văn Nhiêu (2003), Hoá học đại cương (phần cấu tạo chất), NXB Đại học
Quốc gia – Hà Nội.
21. Đặng Thị Oanh, Nguyễn Thị Sửu (2013), PPDHmôn hóa học ở trường THPT,
NXB ĐHSP, Hà Nội.
22. Nguyễn Ngọc Quang (1994), Lí luận DHHHtập 1, NXBGD, Hà Nội.
23. Nguyễn Thị Sửu (chủ biên), Đào Thị Việt Anh, Nguyễn Thị Minh Châu, Nguyễn
Thị Thiên Nga (2010), Dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng môn hóa học 10,

38. Rubakin N.A (1973), Tự học như thế nào, NXB Thanh Niên, Hà Nội.
39. Zueva M.V. (1985), Phát triển HS trong dạy học hóa học, NXB Giáo dục Hà Nội.
40.

11


12