Tiểu luận tài chính tiền tệ
Đinh Thị Hải Yến-Anh 4-TCQTB
3
LỜI MỞ ĐẦU

Cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ đã diễn ra được 7 tháng, hàng ngày
trên các bản tin tài chính, chúng ta được nghe rất nhiều thông tin về cuộc
khủng hoảng này và nhiều người nghĩ rằng họ đã hiểu về nó. Nhưng thật ra
là chưa đâu .Cuộc khủng hoảng nhà đất ở Mỹ trông có vẻ đơn giản: các ngân
hàng thì thầm rót mật vào tai dân chúng, làm mọi người đổ xô vay tiền mua
nhà vượt quá khả năng tài chính của họ, và đến giờ thì họ vỡ nợ với các
khoản vay thế chấp mua nhà đó.

Vấn đề ở đây là tại sao, cho vay dưới chuẩn – 1 mảng của dịch vụ
kinh doanh cho vay thế chấp, lại làm đóng băng thị trường tín dụng, chao
đảo thị trường chứng khoán, đẩy nền kinh tế Mỹ bên bờ vực suy thoái tồi tệ,
và khiến cho Fed đã phải có những hành động mạnh mẽ nhất kể từ cuộc suy
thoái kinh tế năm 1929.

Bài tiểu luận này nêu lên sơ lược về nguyên nhân và cách thức bùng
nổ cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn , tác động của nó đến nền kinh tế Mỹ
và những bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam.


2. Nguyên nhân khủng hoảng nợ dưới chuẩn

Sự bùng nổ của cho vay nợ dưới chuẩn bắt nguồn sâu xa từ sự bất
cân đối về nguồn vốn tín dụng toàn cầu trong những năm gần đây.
Trong khi nguồn vốn tín dụng gia tăng từ các chính sách tiền tệ mở
thì nhu cầu huy động vốn của các doanh nghiệp sau các bê bối tài chính tại
Mỹ như Enron, Worldcom và khủng hoảng các công ty công nghệ thông tin
từ năm 2001 lại suy giảm. Các chính phủ cũng ngày càng kiểm soát thâm
hụt ngân sách để tránh việc vay nguồn vốn bên ngoài.
Sự bất cân đối cung cầu về vốn dẫn đến việc thừa các nguồn vốn mà
thị trường không sử dụng hiệu quả. Cho vay nợ dưới chuẩn là một giải pháp
để giải quyết bài toán thừa vốn nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Việc cho vay nợ
dưới chuẩn một cách thái quá trong một thời gian ngắn dẫn đến việc mất
kiểm soát chất lượng tín dụng, chính là nguyên nhân tạo nên cuộc khủng
hoảng tín dụng 2007.
3. Cách thức tạo khủng hoảng nợ dưới chuẩn

Cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn được thực hiện thông qua một công cụ tài
chính hiện đại rất khá tinh vi được gọi là nghiệp vụ chứng khoán hóa
(securitisation). Chứng khoán hóa có lịch sử phát triển từ năm 1977 tại Mỹ
song thực sự phát triển mạnh từ thập kỷ 90.
Tiểu luận tài chính tiền tệ
Đinh Thị Hải Yến-Anh 4-TCQTB
5
Một cách cơ bản, chứng khoán hóa được hiểu là việc tái cơ cấu một
tập hợp những khoản phải thu và đưa chúng về dạng thức có thể chuyển
nhượng được. Những chứng khoán phát sinh từ nghiệp vụ này có thể là cổ
phiếu hoặc trái phiếu, nhưng nhìn chung chúng đều phải dựa trên một tập
hợp các tài sản tài chính hay các khoản phải thu. Thực tế, mục tiêu của

mua nhà thứ cấp” (subprime mortgage). Xét về mặt kỹ thuật, những khoản
tín dụng mua nhà thứ cấp chính là những khoản cho vay mua nhà mà các
ngân hàng cung cấp cho những người đi vay có uy tín tín dụng thấp. Thông
qua quy trình chứng khoán hóa, những khoản trách nhiệm nợ này được tập
Tiểu luận tài chính tiền tệ
Đinh Thị Hải Yến-Anh 4-TCQTB
6
hợp lại bởi một định chế trung gian thị trường đặc biệt, thường được gọi là
Special Purpose Vehicle (SPV), được định giá bởi các Công ty Định mức
Tín nhiệm và sau đó, các trái phiếu được phát hành cho nhà đầu tư (chủ yếu
là nhà đầu tư định chế) với các tài sản thế chấp cho các khoản vay được sử
dụng làm chính tài sản thế chấp cho những trái phiếu đó. Tiền phát hành trái
phiếu được các ngân hàng thu về như một phương thức thu hồi sớm vốn cho
vay với lãi suất thấp hơn đôi chút lãi suất cho người tiêu dùng vay để duy trì
tính thanh khoản của ngân hàng. Trong khi đó, những khoản lãi và gốc vốn
vay do người đi vay thanh toán định kỳ được chuyển cho người mua trái
phiếu.
Như vậy, trong quá trình chứng khoán hóa, các ngân hàng cho
vay mua nhà ban đầu không còn trách nhiệm đối với khoản vay và việc bán
các khoản tín dụng thế chấp đó mang lại cho họ nguồn vốn để tài trợ cho các
khoản vay khác. Người ta thường nói rằng chứng khoán hóa chính là một
công cụ để đa dạng hóa rủi ro. Tuy nhiên, điều đó chỉ đúng phần nào đối với
các ngân hàng, người đã chuyển nhượng các khoản cho vay sang nhà đầu tư
trái phiếu. Trong quá trình chứng khoán hóa, rủi ro mất khả năng thanh toán
không hề bị triệt tiêu mà nó chỉ đơn giản chuyển từ các ngân hàng sang cho
nhà đầu tư. Để đổi lại, nhà đầu tư có quyền hưởng lợi đối với các luồng tiền
phát sinh từ khoản vay và tài sản thế chấp. Rõ ràng là quy trình này có xu
hướng khuyến khích các ngân hàng nới lỏng những quy định về cho vay của
mình để có thể cho vay được nhiều hơn và sinh lời mà không phải chịu rủi
ro.

học phí cho con cái...) thì tất cả không được quá 36% (tỷ lệ sau) của số thu
nhập hằng tháng.
Khi xét đơn vay nợ thì các ngân hàng Mỹ lại còn căn cứ vào “điểm tín
dụng” (credit score) của người đi vay. Đây là thang điểm do Công ty Fair
Isaac Corp. thiết lập, gọi tắt là điểm số FICO, từ 300-900 điểm. Điểm tín
dụng này được thiết lập cho mỗi cá nhân dựa trên năm yếu tố mà quan trọng
nhất là “tiểu sử tín dụng” - hễ người nào xưa nay càng trả nợ trễ hạn bao
nhiêu thì điểm tín dụng của người ấy càng thấp bấy nhiêu. Điểm càng cao thì
càng dễ vay và người đi vay lại còn được cho vay với lãi suất nhẹ hơn.
Thông thường thì người vay sẽ gặp khó khăn với điểm tín dụng thấp hơn
620.
Tạm gác điểm tín dụng để lấy một thí dụ cụ thể. Một người lãnh lương
5.000 USD mỗi tháng thì tốt nhất là có thể dành ra 1.400 USD (5.000 x
28%) để trả nợ mua nhà. Không kể thuế và tiền bảo hiểm nhà cửa, nếu dùng
số tiền này để trả đều mỗi tháng thì người ấy có thể vay trả góp theo hình
thức chiết khấu (amortization) trong 30 năm với lãi suất 7,25%, một món nợ
là 205.000 USD. Vì cần ứng ra 10% nên người ấy có thể mua một ngôi nhà
trị giá 228.000 USD (205.000/90%) và cần đặt cọc 23.000 USD.
Vay nợ... dưới chuẩn
Vay trả góp để mua nhà thì căn bản chỉ đơn giản như vậy! Thế nhưng
trong những năm vừa qua, để khuyến dụ nhiều người mua nhà thì các công
ty tài trợ địa ốc ở Mỹ đã dùng nhiều “thủ thuật tài chính” và tung ra những
sản phẩm vay trả góp mới mà thông dụng nhất là cái gọi là “Option ARM”.
ARM là chữ viết tắt của Adjustable Rate Mortgage (lãi suất thả nổi).
Tiểu luận tài chính tiền tệ
Đinh Thị Hải Yến-Anh 4-TCQTB
8
Theo thí dụ trên, khi vay 205.000 USD theo “Option ARM” thì mỗi
tháng người đi vay sẽ nhận được một phiếu đòi nợ, cho phép họ chọn một
trong bốn phương cách trả nợ như sau:

hằng tháng, sau khi bị “tính lại” đã nhảy vọt lên đến 1.588 USD nghĩa là
tăng 80%!