VỀ ĐỔI MỚI CƠNG TÁC ĐÀO TẠO,
NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY
Đinh Ngọc Thạch*

1. Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong đào tạo,
nghiên cứu lý luận chính trị hiện nay
Cơng tác lý luận nói chung, đào tạo, nghiên cứu lý luận
chính trị nói riêng đóng vai trò to lớn trong đời sống xã hội, góp
phần vào q trình ổn định xã hội, đồng thuận về tư tưởng, đấu
tranh chống các quan điểm sai trái, bảo vệ chế độ, tham mưu, hiến
kế cho Đảng, Nhà nước trong việc hoạch định đường lối phát triển
đất nước, q trình cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc
tế. Đội ngũ làm cơng tác lý luận là những người tiên phong trong
việc phổ biến thế giới quan khoa học và lý tưởng dân chủ, nhân văn,
sáng tạo nên nhiều sản phẩm có giá trị, được xã hội thừa nhận, đánh
giá tích cực.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả đáng khích lệ, phải
thừa nhận một cách thẳng thắn rằng cơng tác lý luận còn nhiều bất
cập, chất lượng giảng dạy và học tập các mơn lý luận chính trị trong
các trường đại học, cao đẳng đang có dấu hiệu suy giảm, cơng tác
định hướng, tổ chức, quản lý chưa đáp ứng tốt những đòi hỏi của sự
nghiệp đổi mới, chưa thực sự tạo sự kết nối giữa người giảng và
người học, giữa những nội dung trong sách với cuộc sống, giữa lý
luận và thực tiễn.
Những mâu thuẫn và bất cập trong chương trình, giáo trình,
đội ngũ giảng viên các mơn lý luận chính trị ngày càng trở nên gay
*

PGS. TS. Giám đốc Trung tâm Lý luận chính trị, ĐHQG.HCM


đội ngũ, cũng như những bất cập trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ.
Trách nhiệm này chắc hẳn khơng hồn tồn thuộc về các nhà giáo,
mà do tác động của điều kiện xã hội, một phần do cơ chế, với những
quy định chưa thỏa đáng, khiến cho sự say mê sáng tạo của nhà giáo
bị suy giảm, còn người học thì thiếu hứng thú. Thứ tư, mâu thuẫn
giữa nhu cầu xem xét một cách khoa học, hay nói như Lênin, một
cách “có văn hóa” tồn bộ tinh hoa tinh thần của nhân loại, với lối
tư duy “phân tuyến” một cách cứng nhắc. Do lối tư duy phân tuyến
này mà di sản văn hóa của nhân loại, các tư tưởng, học thuyết trước
khi chủ nghĩa Mác ra đời và các khuynh hướng triết học, chính trị,
kinh tế phương Tây hiện đại (hiểu theo nghĩa ngồi mácxít) hầu như
khơng được đề cập trong chương trình giảng dạy và học tập, hoặc
tuy có giới thiệu sơ lược, nhưng khơng được đánh giá xác đáng,

46

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


khoa học. Việc thiếu tiếp xúc một cách khách quan, nghiêm túc với
tinh hoa văn hóa nhân loại trong lịch sử và các dòng tư tưởng triết
học phương Tây đương đại vơ hình chung đã làm nghèo tư duy lý
luận nước nhà, khơng đáp ứng được q trình đổi mới tư duy, hội
nhập quốc tế. Thứ năm, khoảng cách khó san lấp giữa đào tạo
chun sâu và khả năng vận dụng vào giảng dạy khơng chun,
khiến cho nhiều khối kiến thức bị lãng phí. Sở dĩ có tình trạng đó là
vì trong đào tạo khơng chun vẫn đang tồn tại ở nhiều nơi, nhiều
cơ sở đào tạo quan niệm đồng nhất đào tạo các mơn khoa học Mác –



giải quyết chúng đòi hỏi khơng chỉ sự nỗ lực, mà cả ý thức vượt qua
những bất cập về cơ chế, sự phản tỉnh cá nhân và thiên chức nghề
nghiệp của đội ngũ. Để tạo nên những đột phá trong cơng tác lý luận
nói chung, lý luận chính trị nói riêng trong các trường đại học, cao
đẳng, các cơ sở đào tạo, phù hợp với đường lối đổi mới căn bản,
tồn diện giáo dục và đào tạo, cần đánh giá thực chất vấn đề đang
phát sinh, từ đó đưa ra những giải pháp đồng bộ, tồn diện nhằm
nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập, nghiên cứu lĩnh vực này.
2. Phát huy sức mạnh hệ thống của ĐHQG.HCM và phối
hợp với các nhà giáo – nhà khoa học cả nước nhằm nâng cao
chất lượng đào tạo, nghiên cứu lý luận chính trị
Là hệ thống đa ngành, đa lĩnh vực, với 06 trường đại học
thành viên, 01 khoa trực thuộc, 4 viện chiến lược, trên 30 trung tâm
nghiên cứu và dịch vụ, ĐHQG-HCM chiếm vị trí dẫn đầu trong hệ
thống các trường đại học phía Nam về việc nghiên cứu lý luận nói
chung, nghiên cứu và đào tạo lý luận chính trị nói riêng. Đội ngũ
những người làm cơng tác đào tạo lý luận chính trị tại ĐHQG-HCM
đang tỏ ra có ưu thế về chất lượng và số lượng so với nhiều cơ sở
đào tạo đại học phía Nam, với khoảng 72 giảng viên, trong đó tất cả
đạt trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, có nhiều nhà giáo – nhà khoa học đang là
cán bộ đầu ngành trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Trung tâm Lý luận chính trị trực thuộc ĐHQG-HCM (ra đời
vào năm 2009) cùng với chức năng tham mưu cho lãnh đạo ĐHQGHCM về cơng tác lý luận, đã đóng vai trò nòng cốt trong việc tổ
chức, điều hành hoạt động giảng dạy, học tập và đánh giá chất
lượng đào tạo các mơn lý luận chính trị tại 4 trường ĐH và 01 khoa
trực thuộc ĐHQG-HCM, phối hợp với các đơn vị khác tiến hành
kiểm tra, đánh giá năng lực đội ngũ giảng viên, thống nhất chương
trình, điều tiết kế hoạch, hình thành dụ án phát triển đội ngũ trong

cơ sở Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn
bản, tồn diện giáo dục và đào tạo (Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày
4/11/2013), Hướng dẫn số 127 HD/BTGTW (ngày 30/6/2014) của
ban Tun giáo Trung ương và Nghị quyết số 37/NQ-TW (ngày
09/10/2014) của Bộ Chính trị, chúng tơi đề xuất hướng tiếp cận và
giải pháp nâng cao chất lượng cơng tác lý luận và đào tạo lý luận
chính trị trong các trường đại học, cao đẳng nói chung, tại ĐHQGHCM nói riêng:
Thứ nhất, thay đổi phương thức quản lý, tổ chức giảng dạy
và học tập các mơn lý luận chính trị nhằm phát huy tối đa năng lực
đội ngũ tại các cơ sở đào tạo, nhất là các cơ sở đào tạo lớn, khắc
phục những bất cập trong việc tổ chức biên soạn giáo trình, tài liệu
hướng dẫn đối với các mơn lý luận chính trị. Cần có sự phối hợp
chặt chẽ giữa Ban Tun giáo Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung
ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo với các viện, học viện, các trường đại
học, cao đẳng trong biên soạn giáo trình, tài liệu phục vụ đào tạo,
bồi dưỡng lý luận chính trị.
Chúng tơi nhận thấy, có nhiều ngun nhân dẫn đến giảm sút
chất lượng giáo trình các mơn lý luận chính trị, song một trong
những ngun nhân cơ bản là thiếu tính cạnh tranh, thiếu sự phối
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

49


hợp giữa các nhà giáo – nhà khoa học trong cả nước, kể cả một số
trường hợp thiếu bản lĩnh tiếp cận cái mới trong q trình biên soạn.
Cách đây hơn 6 năm, trước khi giáo trình “tích hợp” được cơng bố,
ban biên tập đã gửi bản thảo đến các đơn vị và cá nhân để xin ý
kiến, nhưng thực ra sự góp ý chỉ mang tính hình thức; hơn nữa,
nhiều góp ý, gợi mở có tâm huyết, có tính thuyết phục về mặt khoa

xem C. Mác và Ph. Ăngghen, Tồn tập, t.1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005, tr.
156 - 157
2
C.Mác và Ph.Ăngghen: Tồn tập; t.8; Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005, tr. 145

50

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


ngày hơm qua cũng cần được nhận thức lại, để khơng bị rơi vào tình
trạng lạc hậu, cực đoan, một chiều dưới ánh sáng của trí tuệ lồi
người trong thế kỷ XXI, thành quả khoa học, cơng nghệ và những
vấn đề mới phát sinh trong đời sống xã hội. Giáo trình “tích hợp”
mới của chủ nghĩa Mác - Lênin, tức giáo trình “trả lại” tên gọi cho
các học phần triết học, kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội
khoa học, khơng thể biên soạn theo lối lắp ghép cơ học, khiên
cưỡng như vừa qua, mà cần đảm bảo tính xun suốt, thống nhất
hữu cơ các bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời
mang trên mình hơi thở và những thơng điệp của thời đại, của đất
nước. Muốn như vậy cần tiến hành trao đổi nghiêm túc giữa những
người có trách nhiệm trực tiếp về phương thức và nội dung giáo
trình cần biên soạn, phân biệt phần giảng, phần sinh viên tự đọc (có
đánh giá kết quả) và phần phụ lục, để có thể bao qt được những
vấn đề cơ bản và mở rộng trong chương trình, phân biệt khung
chương trình chung và sự cụ thể hóa nó gắn với đặc thù của các
trường đại học, cao đẳng.
Thứ ba, tăng cường, khuyến khích sự tương tác tích cực giữa

còn góp phần phát triển tư duy lý luận nước nhà. Đối với vấn đề bồi
dưỡng đội ngũ, có thể thấy rằng, việc tập hợp, liên kết các nhà giáo –
nhà khoa học trình độ cao và giàu kinh nghiệm trong nước để mở các
lớp chun đề nâng cao dành cho giảng viên trẻ tại các cơ sở đào tạo là
nhu cầu cấp bách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo lý luận chính trị,
khắc phục tình trạng hụt hẫng khi số lượng các nhà khoa học đầu
ngành ngày càng ít đi, trong khi đội ngũ kế thừa cần có giá đỡ về
chun mơn, phương pháp và bản lĩnh chính trị.
Thứ năm, chuẩn hóa đội ngũ phù hợp với u cầu của sự
nghiệp đổi mới, cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Đối với đội ngũ giảng viên, sự chuẩn hóa thể hiện ở chun ngành
đào tạo và sử dụng đúng chun ngành trong giảng dạy, nó cần
được thẩm định khơng chỉ thơng qua đề cương và giáo án, mà còn
thơng qua các cơng trình nghiên cứu chun ngành. Sự chuẩn hóa
cần được thống nhất ở tầm quốc gia, với bộ khung chung cho các
đơn vị đào tạo đội ngũ, thực hiện q trình sàng lọc nghiêm minh cả
đầu vào và đầu ra, tránh tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, chụp
giựt trong đào tạo chun ngành giữa các cơ sở đào tạo. Thực hiện
“chính danh” trong q trình chuẩn hóa đội ngũ, thơng qua đánh giá
thực chất năng lực chun mơn, ngoại ngữ và tin học, đảm bảo lành
mạnh hóa mơi trường đào tạo sau đại học là điều kiện quan trọng để
nâng cao chất lượng đội ngũ, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và
nghiên cứu khoa học về lý luận chính trị. Sẽ là lực cản khơng nhỏ
đối với sự phát triển tư duy lý luận nếu tình trạng vàng thau lẫn lộn,
thiếu minh bạch và thả nổi chất lượng đào tạo đội ngũ vẫn tồn tại.
Thứ sáu, phát huy hơn nữa mơi trường dân chủ và tự do có
định hướng cho cơng tác nghiên cứu lý luận; tơn trọng tính sáng tạo
của nhà giáo – nhà khoa học, khơng vội vàng quy chụp “chệnh
hướng” đối với những quan điểm “khơng chính thống”, những
thơng tin mới, chưa được nêu trong sách giáo khoa và chưa được

quan điểm ngồi mác xít, tăng cường đối thoại với những người làm
cơng tác này ở nước ngồi thơng qua các cuộc hội thảo, tọa đàm,
tránh sự dị biệt q xa về tư duy lý luận, tiếp thu tinh hoa tư tưởng
của nhân loại, góp phần phát triển hơn nữa lý luận của chủ nghĩa
Mác – Lênin trong điều kiện mới. Cần xây dựng và thực hiện
chương trình trao đổi quốc tế đối với đội ngũ làm cơng tác lý luận
nói chung và lý luận chính trị nói riêng.
C. Mác, V. I. Lênin, Hồ Chí Minh là mẫu mực của sự kết hợp
cách tiếp cận thế giới quan – tri thức và cách tiếp văn hóa – giá trị
trong đánh giá tư tưởng của q khứ và tư tưởng ngồi mácxít hiện
đại. Thái độ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với Bertrand Russell và
Jean Paul Sartre là minh chứng cho phong cách tư duy trong văn
hóa chính trị Hồ Chí Minh. Phong cách ấy cần được kế thừa trong
xem xét, đánh giá các học thuyết ngồi mácxít. Bertrand Russell là
đại diện của khuynh hướng thực chứng – khoa học trong triết học
phương Tây ngồi mácxít thế kỷ XX dưới tên gọi chủ nghĩa thực
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

53


chứng mới, còn Jean Paul Sartre đại diện cho khuynh hướng phi duy
lý – nhân bản, người phát ngơn của chủ nghĩa hiện sinh tại Pháp, cả
hai đều là đối thủ tư tưởng của chủ nghĩa duy vật biện chứng.
Nhưng họ lại là những người đồng sáng lập Tòa án quốc tế, xét xử
tội ác chiến tranh xâm lược, kêu gọi vãn hồi hòa bình ở Việt Nam.
Chính vì thế mà Bác Hồ thay mặt tồn thể nhân dân Việt Nam viết
thư cảm ơn “cụ Rátxen và ơng Sáctơrơ” vì những hoạt động chính
trị tích cực, đấu tranh cho hòa bình, chia sẻ những đau thương, mất
mát với nhân dân ta trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập, chủ

54

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


quản lý của Đảng đang có các tạp chí trải đều từ bắc đến nam.
Nhiều trường đại học cũng đã có các tạp chí (chỉ số ISSN), song lại
sử dụng cho nhiều ngành. Trong bối cảnh đó, việc cho ra đời một
tạp chí dành cho đội ngũ giảng viên lý luận chính trị và các nhà
nghiên cứu lý luận là nhu cầu cấp bách và thực tế. Đó cũng là một
trong những điều kiện của việc đổi mới, nâng cao chất lượng đào
tạo và nghiên cứu lý luận chính trị.
3. Thay lời kết
C. Mác từng nhấn mạnh: “Bản thân nhà giáo dục cũng cần
phải được giáo dục”5. Chúng tơi hiểu mệnh đề đó khơng theo cách
mà C. Mác dùng để đánh giá các nhà triết học thời trước, mà là từ
sự cần thiết thay đổi một triết lý giáo dục đã định hình suốt mấy
thập niên qua tại Việt Nam. Nhà giáo dục cần được thường xun
bồi dưỡng, tái đào tạo để khơng ngừng hồn thiện chun mơn và
bản lĩnh chính trị, có thể giải đáp cho người học những vấn đề của
thực tiễn và lý luận một cách thuyết phục, chứ khơng chỉ dựa trên
những bản thiết kế tư duy đã định sẵn từ năm này sang năm khác.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn
bản, tồn diện giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 29-NQ/TW, ngày
4/11/2013) chỉ rõ: “Chuyển mạnh q trình giáo dục từ chủ yếu
trang bị kiến thức sang phát triển tồn diện năng lực và phẩm chất
người học. Học đi đơi với hành; lý luận gắn liền với thực tiễn…Đổi
mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt…”