MỤC LỤC
MỤC LỤC........................................................................................................1
MỞ ĐẦU..........................................................................................................2
NỘI DUNG.......................................................................................................3
1. Một số vấn đề lí luận liên quan................................................................3
1.1 Hoạt động sáng tạo của nhà báo ........................................................3
1.2 Tâm lí tiếp nhận báo chí và hoạt động sáng tạo của nhà báo.............3
2. Những yêu cầu đối với hoạt động sáng tạo của nhà báo..........................5
2.1 Đảm bảo các đặc trưng của hoạt động sáng tạo báo chí....................5
2.2 Trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo chí.........................................7
2.3 Trong các mối quan hệ nghề nghiệp...................................................10
3. Nâng cao năng lực sáng tạo của nhà báo hiện nay...................................12
KẾT LUẬN......................................................................................................14

1


Đề tài: Từ các đặc điểm tâm lí tiếp nhận báo chí, hãy phân tích các yêu
cầu đối với hoạt động sáng tạo của nhà báo.
Bài làm:
MỞ ĐẦU
Sự ra đời, tồn tại và phát triển mỗi cơ quan báo chí, cũng như từng chuyên
mục, đều phải dựa vào việc xác định được công chúng và hiệu quả tác động của nó
tới công chúng. Ở những nước phát triển, nghiên cứu công chúng báo chí đã trở
thành công việc thường xuyên, có tổ chức, có hệ thống và được coi là công việc
không thể thiếu khi tiến hành bất cứ một hoạt động truyền thông nào. Báo chí cách
mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, luôn luôn quán triệt nguyên tắc tính
quần chúng, được thể hiện cả ở nội dung và hình thức, cả ở mục đích và phương
thức hoạt động. Trong phương thức hoạt động, điều cốt lõi là phải dựa vào quần
chúng để làm báo, tạo điều kiện để quần chúng tham gia, giám sát, đánh giá hiệu
quả của báo chí, coi tờ báo là công cụ để quần chúng phát huy quyền dân chủ,

trong xã hội, tác động vào tình cảm, lí trí của họ theo phương hướng có chủ ý ( mà
người ta gọi là định hướng dư luận xã hội).
Như vậy, lao động sáng tạo của nhà báo là một nguyên tắc có tính bắt buộc,
thường xuyên; yêu cầu khả năng phát hiện những giá trị của các vấn đề, sự kiện
thời sự, những hình thức, phương pháp diễn đạt, chuyển tải thông tin đến công
chúng một cách có hiệu quả tối ưu.
1.2 Tâm lí tiếp nhận báo chí và hoạt động sáng tạo của nhà báo
Tâm lý sáng tạo tác phẩm báo chí (nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên
cứu tâm lý học trong hoạt động sáng tạo của nhà báo, các nhà quản lý báo chí ) và
tâm lý tiếp nhận sản phẩm báo chí (tâm lý công chúng báo chí khi tiếp nhận và sử
dụng các sản phẩm báo chí và truyền thông đại chúng) là hai lĩnh vực cơ bản của
bộ môn khoa học Tâm lí học báo chí.
3


Tất cả hoạt động của cơ quan báo chí như: xây dựng tôn chỉ, mục đích, tổ
chức nội dung và trình bày báo, kế hoạch phát triển, phạm vi phát hành và quan
trọng nhất hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí của đội ngũ nhà báo …đều cần có
quá trình nghiên cứu, lên kế hoạch rõ ràng, tìm hiểu nhiều vấn đề liên quan, nhưng
trong đó việc nghiên cứu công chúng và dựa trên những đặc điểm tâm lí tiếp nhận
báo chí của công chúng là điều cần thiết nhất.

Nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng là rất cao
Nội dung nghiên cứu công chúng – người tiếp nhận được xác định trên ba
bình diện. Nghiên cứu nhân học xã hội là tìm hiểu các thông số về lứa tuổi, giới
tính, học vấn, địa bàn sống, phong tục tập quán... (xã hội học gọi là những biến số
độc lập). Từ những biến số này làm cơ sở để tìm hiểu những thông số khác của đối
tượng. Nghiên cứu thực trạng nhận thức của công chúng, bao gồm nhận thức, thái
độ, hành vi của công chúng đối với vai trò, sự tác động của các loại hình báo chí
đối với đời sống xã hội, thể hiện qua đánh giá của công chúng đối với những vấn

viết tốt phải từ thực tiễn mà ra. Thực tiễn khách quan phải được phản ánh chân
thực nhất, chính xác nhất. Với công chúng, nhà báo phải bám sát và giúp họ bám
sát những thứ diễn ra xung quanh. Nhưng thực tế, có những người làm báo vội
vàng đưa tin về tất cả những gì họ biết, mắt thấy tai nghe mà đôi khi quên đi hiệu
quả bài báo. Trong nghệ thuật làm báo không phải chỉ có nghe, nhìn mà còn phải
5


suy nghĩ sâu lắng, xem xét vấn đề một cách kĩ lưỡng. Nhà báo phải có óc phân
tích, có khả năng tổng hợp, khái quát và so sánh các vấn đề.
Lao động sáng tạo của nhà báo cũng phải đáp ứng được những đặc trưng là:
tính thường xuyên và liên tục; tính khách quan; tính chính trị; tính thực tiễn; sự kết
hợp giữa cái chung và cái riêng; tính khẩn trương và hạn chế về mặt thời gian. Tất
cả những đặc trưng này cũng nói lên 4 đặc tính cơ bản của sáng tạo là: Nhanh nhạy
(Fluencia: F), Linh hoạt, mềm dẻo (Flexibilita: Fx); Độc đáo (Originalita: O); Chi
tiết, cụ thể (Elaboracia: E).

Lao động sáng tạo, luôn tìm ra cái mới, độc đáo cho tác phẩm của mình, ý
tưởng và sự phân tích sâu sắc của nhà báo. Và chính cái mới ấy là chìa khóa để tạo
dựng niềm tin, sự đón nhận, ủng hộ của công chúng. Vì một lẽ đơn giản rằng, công
chúng luôn luôn muốn tìm hiểu, tiếp nhận những thông tin nóng hổi, thời sự và có
ý nghĩa đối với mình.
Cũng cần nói thêm, xét từ góc độ tâm lí ý thức, hoạt động sáng tạo báo chí của
nhà báo phải góp phần: giáo dục chính trị tư tưởng, ý thức và hình thành nhân cách
con người trong xã hội; tác động hướng dẫn quần chúng hoàn thành nhiệm vụ
chính trị; xây dựng con người mới, toàn diện và tạo nên sự thay đổi bộ mặt xã hội,
hình thành những mối quan hệ tốt trong xã hội.

6


diện: lựa chọn chủ đề, nội dung biểu đạt và hình thức (thể loạị).
Trước hết, việc lựa chọn chủ đề là giới hạn phạm vi nghiên cứu để phản ánh
trong tác phẩm. Cuộc sống rộng lớn nhưng nhà báo phải chọn lựa được một vấn đề
cụ thể, một sự kiện cần thiết để viết. Khi đã có sự kiện, lại phải chọn được một
mâu thuẫn cần phải giải quyết, mâu thuẫn đó phải mang tính thời sự nóng hổi.
Muốn có chủ đề tốt, nhà báo phải nghiên cứu, xác định được giới hạn của vấn đề
và ý nghĩa thời sự của bài báo đối với công chúng. Công chúng có quan tâm đến
vấn đề này không? Và ý nghĩa của vấn đề đối với họ như thế nào? Với việc xác
định tính thời sự nóng hổi của sự kiện, không thể dựa vào nhận thức chủ quan của
nhà báo mà phải dựa vào yêu cầu của cơ quan báo chí và công chúng. Căn cứ vào
tình hình thực tế và tổng thể hiện tượng để xét các mặt về bối cảnh, thời gian, vị trí
diễn ra sự kiện sẽ tác động đến từng nhóm công chúng như thế nào? Chủ đề không
được phép lặp lại vì cuộc sống luôn vận động và phát triển, thực tế khách quan
luôn biến đổi không ngừng. Nhu cầu thông tin của công chúng là không giới hạn ,
tuy nhiên nó có chọn lựa theo những quy luật nhất định, vì vậy việc chọn chủ đề
tốt, thu hút được chú ý của đông đảo công chúng là hoạt động có ý nghĩa tiên quyết
trong quá trình sáng tạo của nhà báo.
Thứ hai, xác định nội dung cụ thể của tác phẩm. Nhà báo khi lựa chọn được
chủ đề, cần xác định ý đồ sẽ viết tác phẩm như thế nào? Ý đồ là mục đích, dự kiến
ban đầu của tác giả như tìm hiểu đổi tượng phục vụ chính của tác phẩm là tầng lớp
nào trong xã hội, thanh niên, trẻ em, người cao tuổi…; hay tác phẩm nhằm đạt
được mục đích gì và sẽ thu được kết quả gì? Bài báo đó sẽ tác động đến ai, tác
8


dộng như thế nào và tác động đến đâu? Ví dụ: ở thời điểm cuối năm, sắp đến tết,
một bài báo viết về đề tài kinh tế, chủ đề cụ thể của bài báo là chống hàng giả,
hàng kém chất lượng những ngày giáp tết. Rõ ràng đây là vấn đề thu hút được sự
quan tâm của đông đảo công chúng. Mục đích của bài báo là tuyên truyền cho
người dân nhận biết chất lượng hàng hóa. Kết quả thu được là góp phần nâng cao

thu thập tài liệu, tích lũy thông tin cho tác phẩm tương lai của mình qua hoạt động
giao tiếp với nguồn tin – những các nhân rất khác nhau trong xã hội. Chất lượng
tác phẩm một phần quyết định phụ thuộc vào khả năng của nhà báo trong việc tiếp
cận, thuyết phục nguồn tin để khai thác thông tin. Mặt khác, nhà báo là người tổ
chức khám phá ra những sáng kiến, khả năng và điều kiện mà dựa vào đó để động
viên công chúng hợp tác thường xuyên với cơ quan báo chí của mình. Sự hợp tác
đó trở thành một trong những hình thức sáng tạo của quần chúng, cho phép nhanh
chóng phản ánh những tâm tư, nguyện vọng, tư tưởng mới trong đời sống xã hội
lên các phương tiện thông tin đại chúng.
Trong hoạt động sáng tạo các tác phẩm báo chí, nhà báo không khi nào và
không thể nào tách rời các mối quan hệ sau: nhà báo với công chúng; nhà báo với
nguồn tin; nhà báo với nhân vật trong tác phẩm; nhà báo với ban biên tập; nhà báo
với đồng nghiệp… Hài hòa những mối quan hệ ấy, nhất là đối với công chúng là
yêu cầu rất lớn đối với những nhà báo. Cần phải hiểu công chúng để có giải pháp
tốt nhất trong qua trình sáng tạo tác phẩm. Nhà báo xuất hiện trước công chúng
không được có thái độ trịch thượng nhưng cũng không phải là con người tầm
thường, thích xum xoe, tự hạ mình. Phải biết cách chủ động và thận trọng dẫn dắt
công chúng theo đúng ý định ban đầu; tạo mối quan hệ thân thiết với nhân dân, biết
cách thỏa mãn những câu hỏi của họ, kiên trì làm việc, cùng với họ chứng minh và
tranh luận dựa trên những việc đơn giản, dễ hiểu, những bằng chứng và ví dụ để
chứng minh… Đó là những cơ sở để xây dựng mối quan hệ giữa nhà báo và công

10


chúng. Vậy tại sao trong các mối quan hệ nghề nghiệp của mình, nhà báo lại phải
chú trọng nhất đến mới quan hệ với công chúng?
Tâm lý của công chúng luôn coi trọng những tờ báo, những nhà báo có uy tín,
có thể tạo niềm tin tưởng với họ. Ví dụ, trước một sạp báo với vô số các dầu báo
khác nhau, tại sao Tuổi trẻ, Tiền phong, An ninh Thế giới… luôn là những lựa

Tiếng nói Việt Nam),… thu hút được đông đảo công chúng; bởi vì nó tôn trọng
công chúng là người tiêu thụ và thưởng thức SPBC, là yếu tố cơ sở quyết định sự
tồn tại của hoạt động báo chí.
3. Nâng cao năng lực sáng tạo của nhà báo hiện nay
Thực tế, đã có rất nhiều nghiên cứu, những đề tài khoa học cấp quốc gia, khu
vực bàn bạc, đề cập đến vấn đề nâng cao năng lực sáng tạo trong hoạt động báo
chí. Trong phạm vi bài tiểu luận này, tôi chỉ xin nhắc lại những điều cơ bản và tổng
quát nhất.
Do đặc thù nghề nghiệp mang tính hoạt động xã hội sâu sắc, nhà báo phải
luôn tìm tòi và phát hiện cái mới, giao tiếp rộng, chứng kiến sự phong phú của tự
nhiên và xã hội, vì thế nghề báo cũng là nghề vất vả, nặng nhọc. Nhiều nước trên
thế giới đã xếp nghề báo ngang với nghề cảnh sát và thợ mỏ. Lao động sáng tạo
trong nghề báo mang lại nhiều niềm vui, sự hứng thú nhưng cũng lắm khó khăn,
thậm chí là nguy hiểm.

12


Nói đến nghề báo là nói đến công việc sáng tạo. Sáng tạo có nghĩa là làm ra
cái mới, có ích cho cuộc sống của con người. Muốn sáng tạo, đòi hỏi người lao
động phải có tri thức tổng hợp. Đó là lí do mà một người làm báo cần phải học.
Trước hết là học lí luận báo chí cùng với những kiến thức nhất định về các ngành
khoa học khác, thông hiểu nhiều lĩnh vực, nhiều chuyên môn. Thứ hai, là những
kiến thức về văn hóa học càng sâu rộng càng tốt. Sự trải nghiệm của nhà báo chính
là một kho lưu trữ tốt của bất cứ nhà báo nào. Đó chính là vốn sống. Nói như nhà
báo Hữu Thọ, “vấn đề nào bây giờ cũng là sự tổng hợp nhiều kiến thức của nhiều
vấn đề. Biết nhiều thì nghiên cứu vấn đề mới sâu sắc và viết bài thêm hay. Người
ta thường nói áo dài dễ múa là như vậy. Có kiến thức rộng thì xoay sở thế nào
cũng được”.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của báo chí trên thế giới đòi hỏi

phạm pháp luật hình sự, họ phải bị xử lý nghiêm khắc.

Xã hội càng phát triển thì vai trò của báo chí càng quan trọng. Đòi hỏi của xã
hội với báo chí cũng ngày càng cao. Trước tình hình như vậy, mỗi nhà báo phải
không ngừng học hỏi, nâng tầm trí tuệ, đạo đức và trách nhiệm. Mỗi nhận xét,
đánh giá tốt đẹp về báo chí là một lời cổ vũ, động viên các nhà báo và cơ quan báo
chí không ngừng phấn đấu vươn lên, xứng đáng với niềm tin yêu của công chúng,
là diễn đàn tin cậy của nhân dân.
14