ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LẠI DUY CƯỜNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH TRONG
SỰ NGHIỆP BẢO VỆ CHỦ QUYỀN AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC
GIA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LẠI DUY CƯỜNG
\

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG NGOẠI GIAO HỒ CHÍ MINH TRONG
SỰ NGHIỆP BẢO VỆ CHỦ QUYỀN AN NINH BIÊN GIỚI QUỐC
GIA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC
MÃ SỐ: 60.31.02.04

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Linh Khiếu



ANTT

An ninh trật tự

BGQG

Biên giới quốc gia

BĐBP

Bộ đội biên phòng

GDP

Gross Domestic Product(tổng sản phẩm quốc nội)

CHXHCN

Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

DOC

Tuyên bố về cách ứng xử của các bên trên biển Đông

MTTQ

Mặt trận Tổ quốc

CNH,HĐH

7. Kết cấu của luận văn ................................ Error! Bookmark not defined.
B. NỘI DUNG .................................................................................................. 8
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNGError! Bookmark not
defined.
1.1. Những nội dung chính của tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh
Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Kiên định đường lối ngoại giao độc lập tự chủ, độc lập tự chủ gắn
liền với chủ nghĩa xã hội ........................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. ................ Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Hòa bình và chống chiến tranh xâm lượcError! Bookmark not
defined.
1.1.4. Hữu nghị và hợp tác với các nước láng giềng có chung biên giới
với Việt Nam............................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.5. Ngoại giao là một mặt trận ........... Error! Bookmark not defined.
1.1.6. Xử lý đúng đắn các mối quan hệ .. Error! Bookmark not defined.
1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới
quốc gia ....................................................... Error! Bookmark not defined.


1.2.1. Về vai trò, vị trí, ý nghĩa của biên giới quốc gia và việc quản lý,
bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.Error!

Bookmark

not

Bookmark

not

vệ chủ quyền, an ninh biên giới ở nước ta thời gian qua (2004 - 2015)
Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Hệ thống các văn bản của nước CHXHCN Việt Nam về bảo bệ chủ
biên giới quốc gia ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Tình hình áp dụng thực tiễn trong việc bảo vệ chủ quyền an ninh
biên giới quốc gia trong thời gian qua ...... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Tình hình phân định vùng biển của Việt Nam và một số nước
trong khu vực ............................................ Error! Bookmark not defined.


2.3.4.Công tác phát huy vai trò quần chúng nhân dân, bảo vệ chủ quyền, an
ninh biên giới quốc gia .................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.5. Tình hình xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước
láng giềng .................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.6. Về công tác tuyên truyền biên giới và chủ quyền an ninh quốc
gia……………………………………………………………………….Er
ror! Bookmark not defined.
2.4. Đánh giá một số thành tựu, hạn chế trong quá trình vận dụng tư
tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên
giới quốc gia ................................................ Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Một số thành tựu nổi bật ................. Error! Bookmark not defined.
2.4.2.Một số hạn chế và nguyên nhân trong quá trình vận dụng tư tưởng
ngoại giao Hồ Chí Minh trong việc bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới
quốc gia ..................................................... Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ........................... Error! Bookmark not defined.
Chương 3: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TIẾP TỤC
THÚC ĐẨY VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG NGOẠI GIAO HỒ CHÍ
MINH TRONG SỰ NGHIỆP BẢO VỆ CHỦ QUYỀN, AN NINH BIÊN
GIỚI QUỐC GIA HIỆN NAY ..................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Một số quan điểm cơ bản ................... Error! Bookmark not defined.

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (bổ sung và phát triển năm 2011) được Đại hội Đảng toàn quốc
lần thứ XI thông qua, Đảng ta khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động,
lấy nguyên tắc tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản” [17,tr.88]
Đây là kết luận rút ra từ kết quả tổng kết sâu sắc thực tiễn lịch sử của Đảng và
của cách mạng Việt Nam trong suốt quá trình cách mạng từ khi thành lập
Đảng đến nay. Đó là một quyết định có tầm lịch sử quan trọng thể hiện bước
tiến trong tư duy lý luận của Đảng ta.
Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, biên giới quốc gia (kể cả biên giới
đất liền và biên giới biển) không chỉ có nguồn tài nguyên thiên nhiên to lớn,
mà còn là nơi địa đầu, cửa ngõ của Tổ quốc, địa bàn chiến lược cả về chính
trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Với Người,
biên giới quốc gia là thiêng liêng, bất khả xâm phạm, gắn liền với giá trị độc
lập, tự do của dân tộc, đất nước.
Hồ Chí Minh khẳng định, không có gì quý hơn độc lập, tự do. Nhưng,
để có được độc lập, tự do, trước hết chúng ta phải giành được chủ quyền, lãnh
thổ, với một đường biên giới được phận định rõ ràng. Hồ Chí Minh chỉ rõ:
“Miền núi chiếm hai phần ba tổng số diện tích nước ta... Miền núi có tài
nguyên rất phong phú, có nhiều khả năng để mở mang nông nghiệp và công
nghiệp. Những điểm đó nói rõ rằng miền núi có một vị trí cực kỳ quan trọng
về kinh tế, chính trị và quốc phòng của nước ta” [35,tr.608]. Biển, đảo đã
được Bác quan tâm đặc biệt bởi vị trí to lớn của nó, Bác từng nói: “Ngày
trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển
của ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó”. Và xuất phát từ vị trí ý nghĩa
chiến lược của biên giới quốc gia, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã yêu cầu: “Giữ
1


nhà mà không giữ cửa có được không”? “Kẻ gian tế vào chỗ nào trước? Nó

tổng hợp lớn nhất của đất nước, phát huy cao độ nội lực, giành thế chủ động
chiến lược trong mọi tình huống...”
Thấm nhuần những quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ Tổ
quốc cũng như quản lý, bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia trong tình hình
mới, hơn bao giờ hết chúng ta cần phải xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị
với các nước láng giềng, xem đây là giải pháp hữu hiệu góp phần bảo vệ vững
chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia mà Bác luôn cho rằng, mọi thắng
lợi của cách mạng nước ta gắn bó chặt chẽ với sự đoàn kết, ủng hộ quốc tế. Vì
vậy, thắng lợi của công tác bảo vệ, giữ gìn chủ quyền, an ninh biên giới quốc
gia không thể tách rời việc xây dựng một đường biên giới hòa bình, hữu nghị
với các nước láng giềng.
Trong thời đại ngày nay và đặc biệt trước sự phát triển và trỗi dậy của
một số quốc gia. Cùng với đó, vị trí địa chính trị của Việt Nam ngày càng trở
nên quan trọng với tình hình an ninh khu vực và quốc tế. Đồng thời, việc bảo
vệ chủ quyền quốc gia đang trở lên vô cùng cấp bách và quan trọng đối với sự
nghiệp phát triển của Đảng, sự phát triển của đất nước. Vì vậy, khi nói về
quan hệ với các nước láng giềng nói chung, xây dựng biên giới hòa bình, hữu
nghị nói riêng, Hồ Chí Minh thường sử dụng các từ “đặc biệt”, “lâu đời”,
“khăng khít”, “như anh, em ruột thịt”, “như răng với môi”,... Bác khẳng định
chính sách đối ngoại của Việt Nam là làm bạn với mọi nước, “nhất là các
nước láng giềng”. Với quan điểm “giúp bạn là tự giúp mình”, việc xây dựng
cho được biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng không những làm triệt tiêu cơ sở, điều kiện nảy sinh các vi
phạm về chủ quyền biên giới của nhau, mà còn tạo cơ sở, điều kiện xây dựng
“phên dậu” vững chắc, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới “từ xa”.
Chính vì những điều kiện đặc biệt đó, người viết quyết định lấy tên đề
tài “Vận dụng Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong sự nghiệp bảo vệ chủ

3


13. Đảng Cộng sản Việt Nam: Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung
ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb. Sự thật, H,
1975, tr. 5 – 6
14. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX, Nxb CTQG, H, 2001.
15. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hôi đại biểu toàn quốc lần thứ
X, Nxb CTQG, Hà Nội, 2006.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
XI, Nxb CTQG, H, 2011.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp
hành Trung ương Khóa X, Nxb CTQG, H, 2007.
18. E. Côbêlép, Đồng chí Hồ Chí Minh, Nxb CTQG, Hà Nội, 2010.
19. Ghi chú về Châu Á. Tạp chí của Hội nghiên cứu Đông Dương, Tập
XVII số 1. tr 79 – 100.
20. Hồng Hà: “Bác Hồ trên mặt trận đối ngoại” trong cuốn Bác Hồ trong
trái tim các nhà ngoại giao, Nxb CTQG, Hà Nội, 1999, tr 36-37.
21.Học viện Ngoại giao, Hỏi - đáp về tình hình thế giới và chính sách đối
ngoại của Đảng và Nhà nước ta, Nxb CTQG - ST, Hà Nội, 2012
22.HungdahChiu & Choon-hoPark, Legal Status of the Paracels and
SpratlysIslands, 3 OCEAN DEV. & INTL. L. 3 (1975)
23. Nguyễn Khắc Huỳnh, Nghệ thuật ngoại giao Việt Nam với cuộc đàm
phán Paris, Nxb CTQG – Sự thật, Hà Nội, 2012
24.Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử, t.8, 1961-1963, tr.46.
25.Hồ Chí Minh - Nhà chiến lược quân sự thiên tài (Bộ Quốc phòng Viện lịch sử quân sự Việt Nam, Nxb CTQG -ST – 2013.

5


26.Hồng Hà, Bác Hồ trên mặt trận đối ngoại, Bác Hồ trong trái tim các
nhà ngoại giao, Nxb CTQG, Hà Nội, 1999

New York City, 16/7/1998
47.Hàn Nguyên Nguyễn Nhã, Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến tranh chấp chủ
quyền của Việt Nam tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa – Nguyên
nhân và giải pháp, 2009
48.Trần Nhâm, Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng thiên tài, Nxb CTQG – ST,
Hà Nội, 2015
49.Sách trắng Việt Nam 1981, tài liệu đã trích dẫn số 30, trang 139.
50.Võ Văn Sung, Chiến dịch Hồ Chí Minh giữa lòng Paris, Nxb CTQG –
ST, Hà Nội, 2015
51.Tạp chí Vietnam Business Forum, 50 năm quan hệ Việt Nam – Lào (59-1962 – 5-9-2012): Sáng mãi tình anh em, 2012
52.Phùng Quang Thanh, "Không có gì quý hơn độc lập, tự do" - Ý nghĩa
lịch sử và giá trị hiện thực, Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày
nay, Nxb CTQG – ST, Hà Nội, 2010.
53.Song Thành, Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất, Nxb CTQG – ST,
Hà Nội, 2015
54.Tôn Đức Thắng – Những bài nói, bài viết chọn lọc, Nxb CTQG – ST,
Hà Nội, 2005, tr 27
55.Trần Trọng Tân, Giá trị văn hóa thời đại Hồ Chí Minh, Nxb CTQG –
ST, Hà Nội, 2013
56.Chu Đức Tính, Sức cảm hóa Hồ Chí Minh, Nxb Nxb CTQG – ST, Hà
Nội, 2014

7


57.Tuyên bố Lãnh hải của Trung Quốc, 1:28 PEKING REV. 21 (Sept. 9,
1958).
58. Từ điển bách khoa Việt Nam, Nxb. Từ điển bách khoa, H, 2005, t.4, tr
798.
59.Bế Xuân Trường, Nguyễn Bá Dương, Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

chế khu vực biên giới đất liền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam,

http://123.30.190.43/tiengviet/tulieuvankien/vanbanmoi

Ngày

9/5/2014
72.Nguyễn Nam, Trung Quốc tạm biệt “công xưởng thế giới”,
http://toquoc.vn/, ngày 21/02/2015.
73.Phạm Thị Nhung, Bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Việt
Nam, http://www.bienphongvietnam.vn/, Thứ sáu, 30 Tháng 3 2012
74.Raun Vanđết Vivô, Sự nghiệp độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội,
http://123.30.190.43:8080/ của báo điện tử Đảng cộng sản
75. Raymon

Aubrac,

Hồ

Chí

http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/4lanhtu/

Minh,
cập

nhật

ngày 8/6/2012.


http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/4lanhtu
8/6/2012

10

Nam,
ngày