ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN HUYỀN THANH

SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 11 –
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
NGHIÊN CỨU CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN HUYỀN THANH

SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 11 –
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
NGHIÊN CỨU CHO HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạy học
(Bộ môn Sinh học)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC THÀNH

HÀ NỘI – 2015


2.1.1. Mục tiêu của chương trình Sinh học 11 THPT [20] .. Error! Bookmark
not defined.
2.1.2. Nội dung của chương trình Sinh học 11 THPT ... Error! Bookmark not
defined.

81


2.2. Những chủ đề trong Sinh học 11 cần sử dụng thí nghiệm: ............... Error!
Bookmark not defined.
2.3. Sử dụng TN nhằm phát triển năng lực nghiên cứu trong day học Sinh học
11- THPT......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Nguyên tắc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học lớp 11 trung học
phổ thông nhằm phát triển năng lực nghiên cứu cho HS ..... Error! Bookmark not
defined.
2.3.2. Quy trình sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học lớp 11 trung học phổ
thông nhằm phát triển năng lực nghiên cứu cho HS............. Error! Bookmark not
defined.
2.3.3. Các biện pháp sử dụng thí nghiệm nhằm phát triển năng lực nghiên cứu cho
HS. ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Một số thí nghiệm có thể được sử dụng trong dạy học Sinh học 11THPT. ........................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.3.5 . Một số giáo án dạy học Sinh học 11 có sử dụng thí nghiệm để phát triển
NLNC cho học sinh. ................................................ Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 2 ........................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm ............................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Nô ̣i dung thực nghiệm .............................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1.Các bài dạy. ..................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá. ........................................................................................70
3.3. Phương pháp thực nghiệm ....................... Error! Bookmark not defined.

bó chặt chẽ với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội cũng như nhu cầu của người
học; chưa gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học - công nghệ và triển khai
ứng dụng.
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương
trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa
là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học
sinh vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, nhất định
phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối
"truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ
năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá
kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận
dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập
với kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm
nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục” [22].
Vấn đề phát triển năng lực cho học sinh là một yêu cầu không thể thiếu
trong việc phát triển chương trình giáo dục phổ thông. Điều này đã được nêu

84


trong chiến lược phát triển giáo dục từ năm 2010 đến 2020. Dạy học phát
triển năng lực cho học sinh hiện nay đang trở thành vấn đề cấp bách nhằm
đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn
diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những
tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình
huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Dạy học phát triển năng lực nhấn mạnh vai
trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức.
1.2. Xuất phát từ vai trò thí nghiệm trong dạy học sinh học
Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm,vì vậy việc sử dụng thí
nghiệm trong dạy học các bài sinh học là một biện pháp quan trọng nâng cao

3.1. Xây dựng cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu
3.2. Xác định thực trạng sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học 11 hiện
nay
3.3. Phân tích cấu trúc nội dung kiến thức chương trình sinh học 11 THPT để làm
cơ sở cho việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học 11
3.4 .Xây dựng nguyên tắc,qui trình, biện pháp sử dụng thí nghiệm nhằm phát triển
năng lực nghiên cứu cho HS trong dạy học sinh học 11 – THPT
3.5.Thiết kế một số giáo án thuộc chương trình SH 11 có sử dụng thí nghiệm
nhằm phát triển năng lực nghiên cứu cho HS
3.6. Thực nghiệm sư phạm để chứng minh giả thuyết của đề tài
4.Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
4.1.Đối tượngnghiên cứu
Biện pháp sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học 11nhằm phát triển
năng lực nghiên cứu cho HS
4.2.Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học sinh học 11 - THPT
5.Vấn đề nghiên cứu
Đề tài tập trung vào nghiên cứu vấn đề cơ bản sau:
Thí nghiệm sinh học được sử dụng như thế nào trong dạy học sinh học
11 - THPT để phát triển năng lực nghiên cứu cho HS

86


6.Giả thuyết khoa học
Năng lực nghiên cứu của HS được phát triển nếu thí nghiệm được dùng
như phương pháp nghiên cứu sinh học trong dạy học sinh học 11 – THPT
7.Giới hạn nghiên cứu
Trong luận văn này chỉ tập trung sử dụng thí nghiệm trong dạy học phần
cơ thể thực vật .

1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
1.1.1.1. Những nghiên cứu về năng lực
Vào những năm 70 của thế kỷ XX, tại Liên Xô (cũ) các vấn đề rèn luyện
năng lực cho HS trong nhà trường được đặc biệt quan tâm, điển hình có các tác
giả I.Ia.Lecne, M.I.Macmutov, M.N.Xkatkin, V.Okon, V.G.Razumovski.Tiếp
đó, nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục đã có những quan điểm làm sáng tỏ
khái niệm về năng lực, như P.A.Rudich, De Ketele [24], Xavier Roegier
(2002) [31], John Erpenbeck (1996) [26]...Các khái niệm về năng lực của các
tác giả đều rất gần nhau, nêu bật được 3 thành phần của năng lực: nội dung, kĩ
năng và tình huống. Tác giả Weitnert (2001) [33]cho rằng năng lực là những
khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình
huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội,…và khả năng vận
dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong
những tình huống linh hoạt. Như vậy khi đề cập tới năng lực, người ta nhấn
mạnh khía cạnh khả năng thực hiện, phải biết làm, biết vận dụng, chứ không
chỉ biết và hiểu.
Song song với việc hoàn thiện khái niệm về năng lực, khái niệm giáo
dục dựa vào năng lực (Competence-based education) cũng nhận được sự quan
tâm mạnh mẽ từ những năm 1960-1970. Đến những năm 1990 đã phát triển
rộng khắp tại nhiều nước trên thế giới và đạt nhiều thành công. Nhiều quốc
gia, nhiều tổ chức đã hướng tới thiết kế các chương trình giáo dục dựa vào
năng lực trong đó chú trọng xây dựng chương trình, mục tiêu, phương pháp
thực hiện cũng như cách đánh giá kết quả người học, điển hình ở Hoa Kỳ,
Đức, Anh, Ôxtrâylia[8]...Tổ chức các nước kinh tế phát triển OECD (2002)

88


cũng đã thực hiện một nghiên cứu bài bản về các năng lực cần đạt của HS phổ
thông trong thời kỳ kinh tế tri thức. Trong chiến lược 1997- 2015, chương

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1996), Lí luận dạy học Sinh học.
Nxb Giáo dục.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012), Sách giáo khoa Sinh Học 11. Nxb Giáo dục.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012), Sách giáo viên Sinh Học 11, Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Hữu Châu – Nguyễn Văn Cƣờng – Trần Bá Hoành – Nguyễn
Kim – Lâm Quang Thiệp (2007), Đổi mới nội dung và phương pháp đào
tạo giáo viên trung học cơ sở theo chương trình mới.
5. Chuyên đề tổ chức hoạt động học tập trong dạy học sinh học ở trƣờng
phổ thông (2006). Trường ĐHSP Hà Nội.
6. Nguyễn Cƣơng (2007), Phương pháp dạy học Hoá học ở trường phổ
thông và đại học . Nxb Giáo dục.
7. Nguyễn Văn Cƣờng và Bernd Meier (2011), Một số vấn đề chung về
đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT. Trường Đại học Sư phạm
Hà Nội - Trường Đại học Potsdam.
8. Vũ Cao Đàm (1995), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Nxb Khoa
học – Kĩ thuật Hà Nội.
9. Đỗ Ngọc Đạt (2000), Bài giảng lý luận dạy học hiện đại. Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội.
10. Trịnh Nguyên Giao, Trần Bá Hoành (2007), Đại cương phương pháp
dạy học Sinh học. Nxb Đại học Sư phạm.
11. Trịnh Nguyên Giao, Nguyễn Đức Thành (2009), Dạy học Sinh học ở
trường trung học phổ thông (Tập 1). Nxb Giáo dục.
12. Phạm Minh Hạc (1998), Tâm lý học. Nxb Giáo dục.
13. Trần Bá Hoành (2007), Đổi mới phương pháp dạy học chương trình và
sách giáo khoa. Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội.
14. Đào Hữu Hồ (1998), Xác suất thống kê. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.

90


91


24. Nguyễn Thị Phƣơng Thuý (2013), Hình thành phương pháp nghiên cứu
khoa học cho học sinh trong dạy học chương cảm ứng sinh học 11 THPT.
Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
25. Nguyễn Cảnh Toàn và Lê Khánh Băng (đồng chủ biên) (2009),
Phương pháp dạy và học đại học. Nxb đại học Sư phạm.
26. Nguyễn Cảnh Toàn ( chủ biên), Nguyễn Kỳ- Lê Khánh Bằng – Vũ
Văn Tảo,( 2002 ) Học và dạy cách học. Nxb Đại học Sư Phạm.
27.Lê Đình Trung, Nguyễn Đức Thành, Trịnh Nguyên Giao (2010), Dạy
học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Sinh học lớp 11. Nxb Đại học Sư
phạm, Hà Nội.
28. Đỗ Thành Trung,( 2010), Hình thành năng lực dạy học thực hành Sinh
học ở THPT cho sinh viên sư phạm các trường Đại học. Luận văn thạc sĩ
khoa học giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
29. Thái Duy Tuyên (1998), Những vấn đề cơ bản của giáo dục học hiện
đại. Nxb Giáo dục.
30. Thái Duy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới.
Nxb Giáo dục Việt Nam.
31. Nguyễn Quang Vinh, Trần Doãn Bách và Trần Bá Hoành (1980), Lý
luận dạy học sinh học (tập II). Nxb Giáo dục.
32.Vũ Văn Vụ ( chủ biên), và cộng sự (2004), Thực tập sinh lý thực vật .
Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội.
33. Xavier Roegiers (1996), Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để
phát triển năng lực ở nhà trường. Nxb Giáo dục.

92