ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

TRẦN THỊ MINH HIỀN

DOANH NGHIÖP X· HéI
THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

TRẦN THỊ MINH HIỀN

DOANH NGHIÖP X· HéI
THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. PHAN THỊ THANH THỦY

HÀ NỘI - 2015


LỜI CAM ĐOAN

1.2.

Pháp luật về doanh nghiệp xã hội ... Error! Bookmark not defined.

1.2.1. Ý nghĩa của việc điều chỉnh bằng pháp luật đối với doanh
nghiệp xã hội...................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Khái niệm pháp luật về doanh nghiệp xã hộiError! Bookmark not defined.
Tiểu kết Chương 1 ......................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP XÃ
HỘI Ở VIỆT NAM ........................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Các quy định của pháp luật về doanh nghiệp xã hội ở Việt NamError! Bookm

2.1.1. Những quy định về doanh nghiệp xã hội trước khi Luật Doanh
nghiệp năm 2014 được ban hành ....... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Pháp luật về doanh nghiệp xã hội kể từ khi Luật Doanh nghiệp
năm 2014 được ban hành ................... Error! Bookmark not defined.
2.2.

Các vấn đề hạn chế của khung pháp luật về doanh nghiệp
xã hội ................................................. Error! Bookmark not defined.

2.2.1. Về hình thức pháp lý và phân loại doanh nghiệp xã hộiError! Bookmark not de


2.2.2. Về huy động và quản lý vốn đến từ nguồn tài trợ nước ngoàiError! Bookmark n

2.2.3. Về thực hiện chính sách phát triển đối với doanh nghiệp xã hộiError! Bookmar



DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CSIP

Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phục vụ Cộng đồng

CSR

Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

DNCI

Doanh nghiệp công ích

DNNN

Doanh nghiệp nhà nước

DNXH

Doanh nghiệp xã hội

DNhXH

Doanh nhân xã hội

HTX

Hợp tác xã

cần thiết cho xã hội nhưng ít người dám làm.
Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc tiếp tục cải thiện
môi trường pháp lý cho hoạt động kinh doanh để nâng cao hiệu quả hoạt động
của nền kinh tế, Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 được Quốc Hội thông
qua ngày 26/11/2014 và có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2015. Đây là đạo luật có
nhiều quy định mới mang tính đột phá, khuyến khích doanh nghiệp thuộc các
thành phần kinh tế phát huy tính sáng tạo, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh,
và phát triển bền vững. Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Doanh
nghiệp năm 2014 là sự công nhận và khuyến khích phát triển của Nhà nước
đối với một mô hình doanh nghiệp mới, doanh nghiệp xã hội (Social

1


enterprise/ Entrepreneur - DNXH). Với những ưu điểm không thể bác bỏ
được, cộng với đóng góp lớn cho cộng đồng, DNXH đang là mô hình phát
triển rộng khắp trên thế giới hiện nay, đặc biệt là ở các quốc gia phát triển ở
Tây Âu và Bắc Mỹ... Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay mô doanh nghiệp này
chưa được nhiều người biết tới và ít nhận được sự đầu tư, phát triển từ nhà
nước và các tổ chức khác. Những khó khăn trên chủ yếu xuất phát từ định
hướng của Nhà nước cho sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này. Đặc
biệt là khung pháp lý vững chắc để cho các DNXH thành lập và hoạt động.
Mới chỉ có một điều luật quy định về khái niệm DNXH mà chưa có những
quy định cụ thể về thủ tục thành lập DNXH, cơ chế quản lý, hoạt động, lĩnh
vực ngành nghề mà DNXH được phép hoạt động, các vấn đề liên quan đến
giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động, chuyển quyền sở hữu đối với mô hình
doanh nghiệp này,… Điều này dẫn đến việc DNXH mặc dù đã được manh
nha ra đời ở Việt Nam từ những năm cuối của thế kỷ XX tuy nhiên cho đến
hiện nay phát triển rất chậm, đóng góp vào sự phát triển xã hội chưa tương
xứng với kì vọng của xã hội.

- Trung tâm hỗ trợ sáng kiến cộng đồng (CSIP) với nghiên cứu về: Khái
niệm Doanh nghiệp xã hội.
- Khảo sát về doanh nghiệp xã hội đăng trong “Báo cáo kết quả khảo
sát doanh nghiệp xã hội Việt Nam” năm 2011 của Trung tâm hỗ trợ sáng kiến
cộng đồng (CSIP) và Hội đồng Anh Việt Nam;
- Công trình: Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam: Khái niệm, Bối cảnh
và Chính sách năm 2012 của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương,
Hội đồng Anh tại Việt Nam và Trung tâm hỗ trợ sáng kiến cộng đồng (CSIP);
Nghiên cứu về khía cạnh pháp lý của doanh nghiệp xã hội, đặc biệt là
pháp luật về tổ chức, hoạt động của doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam hiện nay
còn rất hạn chế, mới chỉ có một số ít công trình nghiên cứu các vấn đề pháp lý về
doanh nghiệp xã hội. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu đầu tiên như:

3


- TS. Phan Thị Thanh Thủy với bài viết: Những vấn đề pháp lý về
Doanh nghiệp xã hội theo Luật Doanh nghiệp 2014 đăng trên tạp chí Dân chủ
và pháp luật, số 6/2015.
- ThS. Vũ Thị Hòa Như với bài viết: Hoàn thiện quy định pháp luật
Việt Nam về doanh nghiệp xã hội, Tạp chí Luật học, số 3/2015.
Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến một số khía cạnh nhất
định của mô hình phát triển doanh nghiệp xã hội dưới góc độ pháp lý. Tuy
nhiên, cho đến hiện nay chưa có một công trình nghiên cứu ở cấp độ luận văn
thạc sĩ luật học nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về vấn đề pháp luật về
doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam hiện nay. Chính vì vậy, việc tác giả chọn đề
tài “Doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam” với mong muốn làm
sáng tỏ lý luận một số vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật về DNXH ở
Việt Nam và đóng góp những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về DNXH.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề là các quy định của pháp luật về doanh
nghiệp xã hội được quy định trong Luật Doanh nghiệp năm 2014, về địa bàn
nghiên cứu đề tài nghiên cứu trên địa bàn cả nước, thời gian nghiên cứu từ
năm 2010 đến nay.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ
nghĩa duy vật lịch sử, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể
như phương pháp hệ thống, lịch sử, logic, phân tích, so sánh, tổng hợp. Ngoài
ra, trong quá trình nghiên cứu, tác giả tham khảo ý kiến chuyên gia liên quan
đến đề tài.
6. Tính mới và những đóng góp của luận văn
Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên ở cấp độ một luận văn thạc sĩ
luật học về các vấn đề liên quan đến pháp luật về doanh nghiệp xã hội ở Việt

5


Nam hiện nay. Đề tài giải quyết những nội dung cơ bản thuộc về lý luận và
thực tiễn của pháp luật về doanh nghiệp xã hội là: các khái niệm, đặc điểm
của doanh nghiệp xã hội và pháp luật về doanh nghiệp xã hội và thực trạng
pháp luật về DNXH Việt Nam theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm
2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đề tài cũng đề xuất các giải pháp
nhằm hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp xã hội và nâng cao hiệu quả tổ
chức và hoạt động đối với loại hình doanh nghiệp này.
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu nghiên
cứu và học tập của các nhà nghiên cứu, giảng dạy luật học, việc học tập của
sinh viên, học viên chuyên ngành luật kinh tế....
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung

thời kỳ phát triển của chủ nghĩa tư bản.
Như vậy, DNXH lần đầu tiên xuất hiện tại Anh do những nhu cầu nhất
định về thực hiện chính sách an sinh xã hội và thực hiện phúc lợi xã hội đối
với người nghèo, người khuyết tật. Cho đến cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, các
DNXH ở Anh đã phát triển một cách tương đối và trong số các DNXH ở quốc
gia này thì thường được phân thành hai nhóm như sau:
(i) Nhóm thứ nhất, là một số người giàu có thay đổi quan điểm của họ

7


trong hoạt động từ thiện. Theo quan điểm của những người này thay cho những
khoản đóng góp vật chất dễ gây nên tâm lý ỷ lại, lười biếng và “nhàn cư vi bất
thiện” ở tầng lớp dân nghèo, họ chuyển sang các chương trình cung cấp việc
làm để nhóm này học việc và có thể duy trì công việc cũng như thu nhập của
mình, trở thành “những thành viên hữu ích của quốc gia”. Cách thức tiếp cận
như vậy, dẫn đến việc ra đời một số mô hình doanh nghiệp hỗ trợ cho hoạt
động của các quỹ, các chương trình dành cho người nghèo, người khuyết tật.
Những chương trình hỗ trợ như vậy, được sự ủng hộ của các nhà hảo tâm, của
các nhà tư sản lớn. Từ đó tạo nên những DNXH đầu tiên trên thế giới.
(ii) Nhóm thứ hai, đối với một số đối tượng khác có quan điểm khác về
phúc lợi xã hội và hỗ trợ cộng đồng. Theo đó, trong giai đoạn này ở Anh, xuất
hiện các mô hình cho phép người lao động có nhiều quyền hơn trong ký kết
hợp đồng lao động và lần đầu tiên họ có khả năng làm chủ kế hoạch kinh
doanh cũng như phân phối lợi nhuận. Sự phát triển của mô hình này dẫn đến
việc ra đời của các Hợp tác xã (Co-op), hội ái hữu (Provident Society), làng
nghề (Industrial Society) đã thực hiện phân phối lợi nhuận và cung cấp phúc
lợi cho toàn bộ cộng đồng, cũng như trao quyền biểu quyết về quản lý tổ chức
và kinh doanh cho tất cả thành viên [32, tr.13-15].
Đến đầu thế kỷ 20, hoạt động của các DNXH có phần giảm sút khi chủ

tiếp thực hiện hoạt động này.
Trong ba thập niên trở lại đây, phong trào DNXH đã phát triển mạnh
ra khỏi biên giới các quốc gia và trở thành một vận động xã hội có quy mô
và tầm ảnh hưởng toàn cầu. Hiện tại không có số liệu chính xác bao nhiêu
DNXH đang hoạt động tại bao nhiêu quốc gia bởi mô hình khái quát về
DNXH tuy đã được công nhận thức một cách rộng rãi, nhưng đi vào nội
dung, tiêu chí cụ thể để định nghĩa, phân loại DNXH lại có nhiều quan điểm
khác nhau, phụ thuộc vào trình độ phát triển, đặc điểm kinh tế-xã hội của
từng nước, và thậm chí là mục tiêu chính sách của từng chính phủ. Mặc dù

9


vậy, qua các tài liệu nghiên cứu, có thể nói DNXH đang hoạt động mạnh mẽ
ở tất cả các khu vực trên thế giới từ Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc đến Mỹ La-tinh,
Trung Đông, châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á. Không ít quốc gia đã ban
hành văn bản pháp lý riêng về DNXH và tạo lập được các mạng lưới có tổ
chức để tập hợp, chia sẻ và kết nối lên tới hàng nghìn DNXH ở phạm vi
trong nước cũng như quốc tế.
Theo nghiên cứu của tác giả Jane wei-Skillern, Jamese.Austin Herman
Leonard và Howard Stevenson trong cuốn sách Doanh nghiệp xã hội trong
khu vực xã hội thì ngoài mô hình của Anh, còn có các mô hình DNXH khác
như các mô hình hợp tác truyền thống ở Tây Ban Nha, Italia và Phần Lan:
Các hợp tác xã công nghiệp và nông nghiệp.
Tại Italia: Có hơn 15,000 doanh nghiệp xã hội hoạt động, tạo việc làm
cho rất nhiều công nhân.
Doanh nghiệp xã hội tại Pháp: giúp những người thất nghiệp dài hạn
hoặc bị cô lập về mặt xã hội trở lại làm việc.
Ở châu Á nơi DNXH xuất hiện muộn và hình thành một cách dè dặt
hơn. Tuy nhiên, cũng có những doanh nghiệp xã hội đã được hình thành ở khu

chế dân chủ ở cơ sở, Hà Nội.

4.

Chính phủ (2007), Nghị định 148/2007/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động
của các quỹ từ thiện, quỹ xã hội, Hà Nội.

5.

Chính phủ (2009), Nghị định số 93/2009/NĐ-CP ngày 22 tháng 10 năm
2009 của Chính phủ về quản lý nguồn vốn tài trợ từ các tổ chức phi
chính phủ, Hà Nội.

6.

Chính phủ (2013), Nghị định số 130/2013/NĐ-CP ngày 16/10/2013 về
sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích, Hà Nội.

7.

Nguyễn Đình Cung, Lưu Minh Đức (2008), “Trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp: một số vấn đề lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn
tại Việt Nam”, Tạp chí Quản lý kinh tế, (4).

8.

Bùi Ngọc Cường (2008), Giáo trình Luật thương mại, Tập 1, Nxb Giáo
dục, Hà Nội.

9.

hội tại Việt nam, Nxb Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội.

15.

Vũ Thị Hòa Như (2015), “Hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về
doanh nghiệp xã hội”, Tạp chí luật học, (3).

16.

Quốc hội (2003), Luật Hợp tác xã, Hà Nội.

17.

Quốc hội (2005), Luật Doanh nghiệp, Hà Nội.

18.

Quốc hội (2014), Luật Doanh nghiệp, Hà Nội.

19.

Quốc hội (2014), Luật Phá sản, Hà Nội.

20.

Quốc hội (2014), Luật Đầu tư, Hà Nội.

21.

Bảo Sơn (2014), Hướng đi nào cho doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam?,


27.

Trung tâm hỗ trợ sáng kiến cộng đồng - InvestConsults – MSD (2010),
Cẩm nang pháp lý cho Doanh nhân và Doanh nghiệp xã hội, Hà Nội.

28.

Trung tâm hỗ trợ sáng kiến cộng đồng (CSIP) (2011), Khái niệm Doanh
nghiệp xã hội, tại website http://csip.vn/vi/content/doanh-nghiep-xa-hoi.

29.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo trình Luật thương mại, Tập
1, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

30.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo trình Luật thương mại, Tập
2, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.

31.

Tuệ Văn (2014), Đề xuất miễn thuế để phát triển loại hình doanh
nghiệp xã hội, http://baochinhphu.vn.

32.

Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Hội đồng Anh tại Việt
Nam, Trung tâm hỗ trợ sáng kiến cộng đồng (2012), Doanh nghiệp xã

Corporate Governance of the 21st Century, Kluwer Law International, USA.

14