ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUẾ
KHOA NGỮ VĂN

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
ĐỘC LẬP - TỰ DO - HẠNH PHÚC

Tiểu luận
CÁC PHƯƠNG TIỆN LIÊN KẾT CÂU TRONG VĂN BẢN
(Phép thế và phép lặp)

Trong hai tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” và “Kêu gọi toàn quốc kháng
chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sinh viên thực hiện:

Giáo viên hướng dẫn:


Nguyễn Văn Thanh.

Lê Văn Điền

Các phương tiện liên kết câu
Bố cục phần bài làm:
1.
2.

3.

4.


là một điều đơn giản đối với nhiều người và phần nhiều đã bị mai một khi tiếng
Việt vươn ra tầm thế giới. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng phát biểu tại
hội nghị bàn về vấn đề giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt năm 1979“…thế hệ
trẻ ngày nay và ngày mai phải nói tốt, phải viết tốt, tốt hơn chúng ta bây giờ”
Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt về mặt từ ngữ, Khoa học xã hội, 1981,
trang 10. . Từ cách nhìn ấy, tôi tập trung tìm hiểu vấn đề “Liên kết trong văn
bản tiếng Việt.”
1.2.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Do vấn đề tạo sự liên kết trong văn bản tiếng Việt là một vấn đề cơ bản
trong chuyên ngành Tiếng Việt thực hành nên nhiều nhà ngôn ngữ học đã có
những nghiên cứu về vấn đề này. Chẳng hạn ý kiến của Trần Ngọc Thêm trong
Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt, NXB Giáo dục, 1999; hay ý kiến của tác giả
Diệp Quang Ban trong Văn bản và liên kết văn bản, NXB Giáo dục, Hà Nội,
1999. Các tác giả đều có những nghiên cứu nhất định về vấn đề này.
1.3. Phạm vi nghiên cứu:
Hiện nay, về phương diện liên kết trong văn bản tiếng Việt có phạm vi
rất lớn bao gồm nhiều lĩnh vực chuyên sâu khác nhau. Ở trong bài nghiên cứu
này tôi chỉ tập trung tìm hiểu phương thức liên kết “phép thế và phép lặp”
trong hai tác phẩm đó là “Tuyên ngôn độc lập” và “Kêu gọi toàn quốc kháng
chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh
1.4. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu:
Phương pháp nghiên cứu: Thu thập nguồn tài liệu tham khảo, tìm hiểu
đánh giá đi đến kết luận.
Nguồn tài liệu: Hệ thống liên kết văn bản của Trần Ngọc Thêm
Một số trang web như: http://luanvan.net.vn
1.5. Những đóng góp của tiểu luận:
Về mặt lí luận: Như đã xác định ở phần lí do nghiên cứu và mục đích

Phép liên tưởng
Phép đối

Bảng 1:Phân loại các phương tiện liên kết.

2.3.Phép lặp từ vựng:
2.3.1. Lặp từ ngữ:


Lặp từ ngữ là phương thức liên kết được thực hiện bằng cách lặp lại một
hay nhiều từ ngữ đã xuất hiện ở phần trước đó. Phương tiện ngôn ngữ sử
dụng ở cách lặp là từ hoặc ngữ được lặp lại.
Vd1: Trung ương đã nhất trí về đường lối, chính sách, chỉ tiêu, biện pháp.
Chúng ta phải biến sự nhất trí ấy thành quyết tâm (Hồ Chí Minh).
Vd2: Tài sản quý nhất của đất nước là con người. Cái quý nhất ở con người là
trí tuệ.
Khi sử dụng phép lặp từ ngữ cần chú ý vài điều: Trước tiên nó chỉ có hiệu
quả liên kết khi từ ngữ lặp lại là những thực từ giữ nhiệm vụ ở trong câu.
Chú ý thứ hai là nó sẽ có hiệu quả liên kết cao nếu chủ ngữ, vị ngữ của câu
trước đó đều được lặp lại ở câu kế tiếp. Và cuối cùng, lặp từ ngữ duy trì chủ
đề, tạo sự mạch lạc và nhất quán cho văn bản.

2.3.2. Lặp cấu trúc:

Lặp cấu trúc là phương thức liên kết thực hiện bằng cách lặp lại ở
câu thứ hai cấu trúc của câu thứ nhất. Phương tiện ngôn ngữ sử dụng
ở đây là cấu trúc câu được lặp lại.
Vd:
Anh phải về thôi, xa em thôi!
Ngoài kia phiên chợ vãn lâu rồi

định của quan
hệ đồng nhất.

Theo mức độ phức tạp của yếu tố liên kết
Cả hai là từ
Ít nhất có một
cụm từ
Thế ổn định
Thế đồng nghĩa Thế đồng nghĩa
từ điển
phủ địn
Thế không ổn
Thế đồng nghĩa Thế đồng nghĩa
định.
lâm thời
miêu tả
Bảng 2. Bảng phân loại phép thế.

2.4.2.1.

2.4.2.2.

2.4.2.3.

Phép thế đồng nghĩa từ điển.
Đây là kiểu phép thế ổn định mà cả hai yếu tố liên kết đều là
những từ đồng nghĩa thường được cố định trong từ điển.
Vd: Phụ nữ lại cần phải học. Đây là lúc chị em cố gắng để kịp nam
giới.
( Hồ Chí Minh – Chống nạn thất học)

Thống kê phương tiện liên kết phép lặp và phép đối trong
hai tác phẩm trên
Qua khảo sát trong hai tác phẩm “ Tuyên ngôn độc lập” và
“Kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ đó rút ra số lượng phương tiện liên kết “phép thế và lặp”
trong bảng sau.
Phương tiện liên kết
Phép thế
Phép lặp

Số lần sử dụng
107
31

Bảng 3: Thể hiện số liệu mức độ phương thức liên kết “phép thế và lặp”
trong hai tác phẩm “Tuyên ngôn độc lâp” và “Kêu gọi toàn quốc kháng
chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
3.2.
Tìm hiểu chức năng của phép thế và phép lặp từ trong hai
tác phẩm trên.
3.2.1. Về phép thế:
Mở đầu tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” bằng phép thế đại từ “tất cả”.
Từ dùng để chỉ số lượng toàn bộ, không trừ một cái gì hoặc không trừ một ai.


Ví dụ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ
những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có
quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc".
Từ “chúng” đại từ ngôi số ba thường chỉ những người mà mình không
kính trọng.

Ví dụ: “Chúng thi hành những luật pháp dã man. Chúng lập ba chế độ khác
nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn
cản dân tộc ta đoàn kết.Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Chúng
thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm các


cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.Chúng ràng buộc dư luận, thi hành
chính sách ngu dân.Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta
suy nhược”.

•

Ở đoạn văn trên từ “chúng” được lặp lại nhiều lần làm cho đoạn
văn thống nhất về nội dung, hình thức hài hòa. Về nội dung việc lặp lại từ
“chúng” giúp ta biết rõ chủ thể gây ra tội ác cho dân tộc ta là thực dân
Pháp, tuy đã được liệt kê ra nhiều vấn đề.
Lặp ngữ pháp:
Bản chất của văn bản chính luận là lời văn hùng hồn, lập luận chặt
chẽ, sắc bén với nhiều sắc thái khác nhau.Trong hai văn bản “Tuyên ngôn
độc lập” và “ Kêu gọi toàn quốc kháng chiến” ngoài việc đặt trưng của
một văn bản chính luận thì chính việc sử dụng phương thức lặp ngữ
pháp đã tạo nên cho văn bản một thứ nhạc điệu bằng ngôn từ.
Lặp ngữ pháp làm cho câu văn trở nên dễ thuộc, dễ nhớ, cảm
nhận được âm điệu hào hung của câu văn.
Ví dụ: “Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia
tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên
đánh thực dân Pháp, cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm
dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải
ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.” ( Kêu gọi toàn quốc kháng
chiến).

giới chớ không phải lãng quên tiếng Việt. Học ngoại ngữ làm cho tiếng
Việt phát triển mới là đều quan tâm.
Mục đích cuối cùng của chúng ta góp phần tôn vinh tiếng Việt, làm
trong sang tiếng Việt. Mỗi người Việt Nam chúng ta ai cũng có quyền sử
dụng tiếng Việt nhưng không phải ai cũng nhận thức được nghĩa vụ của
mình đối với tiếng Việt.
Hãy sử dụng tiếng Việt như là một người Việt !