ĐỔI MỚI, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY,
HỌC TẬP TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TRONG CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
Nguyễn Thị Hương Giang 

Trong điều kiện đất nước đổi mới và hội nhập quốc tế, việc
đổi mới căn bản, tồn diện giáo dục và đào tạo, trong đó có đổi mới
ngành triết học nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy Triết học Mác
- Lênin ở các trường đại học, cao đẳng là cần thiết và hữu ích.
Chất lượng giảng dạy Triết học Mác - Lênin ở các trường đại
học, cao đẳng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phụ thuộc chủ
yếu vào bốn yếu tố sau: a. Đặc trưng của Triết học Mác - Lênin; b.
Trình độ và năng lực của giảng viên; c. Khả năng tiếp nhận và xử lý
thơng tin (tri thức triết học) của sinh viên; d. Chất lượng giáo trình
và tài liệu tham khảo.
1. Những yếu tố tác động trực tiếp đến chất lượng giảng dạy,
học tập Triết học Mác - Lênin.
Triết học Mác - Lênin bắt nguồn từ “cây trí tuệ” của nhân
loại, đồng hành phát triển cùng trí tuệ của nhân loại và trở thành
tinh hoa tri thức của thời đại. Do đó, nó khơng phải là “giấc mơ
huyền thoại”, khơng phải là “tín điều tơn giáo”, khơng phải là “khoa
học thực nghiệm”; mà chính là hệ thống tri thức lý luận (khoa học
luận) phản ánh chân thực thế giới khách quan (giới tự nhiên, đời
sống xã hội và con người) dưới dạng các ngun lý, khái niệm,


Tiến sĩ Triết học, Giàng viên Khoa Triết học, trường Đại học KHXH &
NV, ĐHQG – HCM.
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

181

trưng của nó để tìm ra hình thức và phương pháp đổi mới thích hợp.
 Trình độ và năng lực của giảng viên. Trình độ của giảng viên
thể hiện ở sự hiểu biết về Triết học Mác - Lênin, về lịch sử triết học
nhân loại, về những lĩnh vực khoa học liên ngành, về con người và
đời sống thực tiễn của đất nước và thế giới, nhất là thực tiễn đổi mới
và hội nhập quốc tế của chúng ta hiện nay.
Năng lực của giảng viên là tổng hợp tri thức kết hợp với kinh
nghiệm, phương pháp, kỹ năng được thể hiện thơng qua cách thức

182

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


và phương pháp tổ chức, giảng dạy và huấn luyện sinh viên nhằm
đạt được mục tiêu đề ra. Năng lực giảng viên còn thể hiện ở năng
lực quản lý, kiểm sốt q trình giảng dạy và học tập, đánh giá một
cách đúng đắn, khách quan kết quả giảng dạy, học tập; đồng thời rút
ra những bài học kinh nghiệm hữu ích.
Hiện nay, trong các trường đại học, cao đẳng, đa số giảng
viên các mơn lý luận chính trị (trong đó có giảng viên triết học) đã
có học vị Thạc sĩ trở lên và ở độ tuổi trẻ. Kết quả khảo sát tại 302
trường đại học, cao đẳng cả nước cho thấy: trong số 3.041 giảng
viên lý luận chính trị có 2 Giáo sư, 41 Phó giáo sư, 309 Tiến sĩ, 982
Thạc sĩ; có 1.391 người dưới 40 tuổi, 821 người ở độ tuổi 41 - 50,
325 người độ tuổi 51 - 60; nam là 1.180 người và nữ là 1.861 người.
1


của chủ nghĩa Mác - Lênin”. “Việc “ghép” ba mơn học trước đây
thành một mơn khơng chỉ tạo ra sự hiểu lầm về việc xóa bỏ một số
bộ mơn khoa học (Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội
khoa học) mà còn tạo ra sự hồi nghi về nền tảng tư tưởng của Đảng
và trên thực tế trong hệ thống giáo dục quốc dân một số mơn này
dần bị bỏ. Đối với các mơn chính trị còn lại, việc chiêu sinh rất khó
khăn… Việc phân cơng giảng viên được đào tạo từng chun ngành
trong 3 mơn trước đây phải đảm nhiệm dạy mơn “Những ngun lý
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin” làm cho chất lượng bài giảng
giảm sút, người giảng e ngại, khơng tự tin…”2.
Như vậy, việc đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy, học
tập Triết học Mác - Lênin trong các trường đại học, cao đẳng cần
phải được khảo sát tỉ mỉ, chuẩn bị chu đáo cả về chương trình, nội
dung, phương pháp, cả đội ngũ giảng viên, sinh viên và giáo trình;
và cả lộ trình triển khai thực hiện một cách khoa học.
2. Một số giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy, học
tập Triết học Mác - Lênin.
Thứ nhất, phát triển và hồn thiện đội ngũ giảng viên triết
học cả về tri thức, cả về bản lĩnh chính trị, đạo đức và cả về năng
lực giảng dạy và nghiên cứu. Trong điều kiện hiện nay, khi cách
mạng khoa học - cơng nghệ phát triển như vũ bão, tồn cầu hóa
mang tính hai mặt đang tác động đến tất cả các lĩnh vực của đời
sống xã hội trên phạm vi tồn cầu, tình hình kinh tế, chính trị trên
thế giới ln thay đổi và có diễn biến phức tạp, khó lường; nhất là
khi các thế lực thù địch vẫn tăng cường thực hiện “diễn biến hòa
bình” đối với nước ta, thì người giảng viên triết học cần phải có hiểu
biết thấu đáo về tri thức Triết học Mác - Lênin, Lịch sử triết học,
Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng
Hồ Chí Minh, Đường lối cách mạng của Đảng và có hiểu biết rộng
về tri thức khoa học liên ngành, nhất là tri thức hiện đại (về đặc

dân có ích cho xã hội.
Thứ ba, đổi mới phương pháp giảng dạy. Phương pháp giảng
dạy khơng tự nhiên mà có, cũng khơng phải do con người tư biện
nghĩ ra để áp dụng vào giảng dạy. Một phương pháp giảng dạy khoa
học, trước hết bắt nguồn từ nội dung Triết học Mác - Lênin với thế
giới quan và phương pháp luận của nó, từ mục tiêu của giáo dục đào tạo, từ khả năng tiếp thu, xử lý thơng tin và từ thực tiễn xã hội
của đất nước. Trên cơ sở đó, giảng viên hình thành các phương pháp
giảng dạy. Hiện nay, đổi mới phương pháp giảng dạy là phải tổng
kết tất cả những giá trị, ưu điểm của những phương pháp đã có; trên
cơ sở đó, sử dụng và phát huy mặt tích cực của nó, đồng thời có thể
sáng tạo ra phương pháp mới.
Dù là đổi mới phương pháp giảng dạy thế nào đi nữa, thì
phương pháp giảng dạy “Thuyết trình khoa học” vẫn là phương
pháp thích hợp với giảng dạy Triết học Mác - Lênin. Bởi lẽ,
“Thuyết trình khoa học” là: nêu vấn đề, phân tích vấn đề (tìm ra mối
liên hệ, mặt đối lập, mâu thuẫn của sự vật), chắt lọc những giá trị,
tinh hoa, đối chiếu so sánh với khoa học và thực tiễn để khẳng định
chân lý; đồng thời từ chân lý triết học này mà phê phán những quan
điểm đối lập, sai trái hoặc những “khập khiễng” trong thực tiễn. Đó
là “Thuyết trình khoa học”, trong đó đưa tư duy của giảng viên và
sinh viên đi từ cái cụ thể (trong thực tiễn) đến cái trừu tượng và từ
cái trừu tượng đến cái cụ thể (trong tư duy, tức khám phá ra chân
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

185


lý). Đó cũng là q trình đưa tư duy của giảng viên và sinh viên đi
từ hiện tượng khám phá ra bản chất, rồi từ bàn chất cấp một (vượt
bỏ mâu thuẫn) đến bản chất cấp hai… và mãi xâm nhập vào thế giới