ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NÔNG NGỌC HÀ

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI
HUYỆN BÌNH GIA, TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NÔNG NGỌC HÀ

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI
HUYỆN BÌNH GIA, TỈNH LẠNG SƠN
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã ngành: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN VIẾT KHANH

Thái Nguyên - 2015


trình phỏng vấn để phục vụ công tác thực hiện luận văn, các anh chị em và
bạn bè đồng nghiệp, sự động viên, tạo mọi điều kiện về vật chất, tinh thần của
gia đình và người thân.
Với tấm lòng chân thành, tôi xin cảm ơn mọi sự giúp đỡ quý báu đó.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nông Ngọc Hà


iii

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
2. Mục tiêu chung .............................................................................................. 2
3. Mục tiêu cụ thể .............................................................................................. 2
4. Yêu cầu của đề tài ......................................................................................... 2
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................ 4
1.1. Một số vấn đề lý luận về sử dụng đất nông nghiệp ................................... 4
1.1.1. Khái niệm về đất và đất nông nghiệp...................................................... 4
1.1.2. Đặc điểm đất nông nghiệp ...................................................................... 5
1.1.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp..................... 6
1.1.4. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp ...................................................... 7
1.1.5. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp ...................................................... 8
1.1.6. Tiêu chí đánh giá tính bền vững............................................................ 10
1.1.7. Xu hướng phát triển nông nghiệp ......................................................... 13
1.1.7.1. Xu hướng phát triển nông nghiệp trên thế giới .................................. 13
1.1.7.2. Xu hướng phát triển nông nghiệp ở Việt Nam .................................. 15
1.2. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ................... 16
1.2.1. Hiệu quả sử dụng đất............................................................................. 16
1.2.2. Cơ sở khoa học và thực tiễn trong đề xuất sử dụng đất ........................ 19

Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................ 31
3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn ...... 31
3.1.1. Điều kiện tự nhiên, các nguồn tài nguyên và môi trường ..................... 31
3.1.1.1. Vị trí địa lý ......................................................................................... 31
3.1.1.2. Địa hình, địa mạo ............................................................................... 31
3.1.1.3. Điều kiện khí hậu ............................................................................... 32
3.1.1.4. Thuỷ văn............................................................................................. 33
3.1.1.5. Các loại tài nguyên ............................................................................. 33


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để
bảo vệ một học vị nào.
Tôi cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ
nguồn gốc.
Thái Nguyên, ngày 15 tháng 8 năm 2015
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nông Ngọc Hà


vi

3.4.2. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp đạt hiệu quả .............................. 68
3.4.2.1. Quan điểm phát triển .......................................................................... 68
3.4.2.2. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp đến năm 2020 ........................ 69


GDP

Gross Domestic Products (tổng sản phẩm quốc nội)

GTGT

Giá trị gia tăng

GTSX

Giá trị sản xuất

LĐ

Lao Động

LUT

Land use type (Loại hình sử dụng đất)

STT

Số thứ tự

SXNN

Sản xuất nông nghiệp

TCVN



ix

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.1: Đồng lúa khu 3 thị trấn Bình Gia ........................................................
Hình 3.2: Đồng Lạc xã Thiện Thuật, huyện Bình Gia ........................................
Hình 3.3: Đồng Ngô tại xã Thiện Thuật, huyện Bình Gia ..................................


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai giữ một vị trí vô cùng quan trọng đối với đời sống vật chất, tinh
thần và sự tồn tại của con người. Đất đai là thành phần của môi trường sống,
từ đất đai mà các yếu tố của sự sống được hình thành và phát triển. Vì vậy đất
đai được coi là tài nguyên quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần
quan trọng của môi trường, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở
kinh tế, văn hóa, an ninh, quốc phòng. Đất đai có những tính chất đặc trưng là
nguồn tài nguyên có giới hạn về số lượng, có vị trí cố định trong không gian,
không thể di chuyển được theo ý muốn của con người, là tư liệu sản xuất
không gì thay thế được, đặc biệt là ngành nông nghiệp.
Với điều kiện hiện nay, xã hội phát triển, dân số tăng nhanh kèm
theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực và thực phẩm, chỗ ở
cũng như các nhu cầu về văn hóa xã hội. Con người đã tìm mọi cách để
khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Các
hoạt động ấy đã làm cho diện tích đất nông nghiệp vốn có hạn về diện tích
ngày càng bị thu hẹp, đồng thời làm giảm độ màu mỡ, lại có nguy cơ bị
suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người

- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Bình Gia ảnh
hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp
- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất, tình hình biến động đất nông nghiệp
và thực trạng các loại hình sử dụng đất trồng cây hàng năm
- Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
- Định hướng và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng
đất nông nghiệp
4. Yêu cầu của đề tài
- Nghiên cứu các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sử
dụng đất tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.


3

- Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của các loại cây trồng,
kiểu sử dụng đất tại huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn phải phù hợp với điều
kiện tài nguyên thiên nhiên của địa phương.
- Các giải pháp đề xuất phải hợp lý và có tính thực thi.


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự
giúp đỡ, những ý kiến đóng góp, chỉ bảo quý báu của các thầy cô giáo của
trường Đại học Thái Nguyên và khoa Quản lý tài nguyên, phòng Đào tạo và
sự quan tâm tạo điều kiện của lãnh đạo UBND huyện Bình Gia
Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản
thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn chu đáo, giúp đỡ tận tình của PGS.TS
Trần Viết Khanh là người hướng dẫn trực tiếp trong suốt thời gian nghiên

xuất nông nghiệp được coi là đất có khả năng sản xuất nông nghiệp.Nhà nước
xác định mục đích sử dụng chủ yếu của đất nông nghiệp là sử dụng vào mục
đích nông nghiệp, song do đặc điểm tình hình từng loại đất này có sự khác
nhau dẫn đến việc sử dụng đất cũng khác nhau.
Đất nông nghiệp ở nước ta phân bổ không đều giữa các vùng trong cả
nước. Vùng đồng bằng Sông Cửu Long có tỉ trọng lớn nhất cả nước chiếm
67,1 % diện tích toàn vùng và vùng đất trũng. Độ phì và độ màu mỡ ở các
vùng là khác nhau, trong đó vùng đồng bằng Sông Hồng và đồng bằng Sông
Cửu Long có độ màu mỡ cao chủ yếu là đất phù sa chiếm tỉ lệ lớn với các
vùng khác. Còn vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên phần lớn là đất bazan.
Đất nông nghiệp Việt Nam chiếm tỉ lệ rất lớn tổng diện tích đất tự
nhiên của cả nước. với quỹ đất như vậy sẽ đảm bảo cho nguồn lương thực,


6

thực phẩm tiêu dùng trong nước và suất khẩu. Do đó đặc điểm tự nhiên, khí
hậu nhiệt đới nên việc sản xuất nông nghiệp của nước ta cũng rất đa dạng và
phong phú. Ở miền Bắc nước ta có phân ra 4 mùa rõ rệt vì vậy sản xuất nông
nghiệp mang tính mùa vụ. Ở miền Nam có 2 mùa (mùa khô và mùa mưa) nên
rất thuận lợi cho việc sản xuất nông nghiệp.
Vậy để sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả và bền vững cần có những
biện pháp nhằm nâng cao và sử dụng đất đai hiệu quả nhất trong hiện tại và cả
về tương lai [8]
1.1.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
Đất là khoảng không gian lãnh thổ cần thiết đối với mọi quá trình sản
xuất trong các ngành kinh tế quốc dân và hoạt động của con người. Đất đai
đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, nó là cơ
sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất. C.Mác đã nhấn mạnh “Đất
là mẹ, lao động là cha của mọi của cải vật chất xã hội”, “Đất là một phòng thí

nghiệp ở nước ta với mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội trên cơ sở bảo
đảm an ninh lương thực, thực phẩm, bảo vệ, khôi phục và phát triển rừng,
tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp, đảm bảo khả năng phòng hộ môi
trường, bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo vệ hệ động thực vật quí hiếm của
rừng, phát triển công nghiệp chế biến vừa và nhỏ với thiết bị công nghệ tiên
tiến; khai thác tiềm năng lao động, giải quyết công ăn việc làm góp phần xóa
đói giảm nghèo, thu hút các nguồn lực đầu tư, nâng cao vai trò và giá trị đóng
góp của ngành nông - lâm nghiệp vào phát triển kinh tế quốc dân. Sản xuất
nông nghiệp trên cơ sở cân nhắc những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, tận
dụng được tối đa lợi thế so sánh về điều kiện sinh thái và không làm ảnh
hưởng xấu đến môi trường là những nguyên tắc cơ bản và cần thiết để đảm
bảo cho khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên đất. Do đó đất nông nghiệp
cần được sử dụng theo nguyên tắc "đầy đủ, hợp lý và hiệu quả".
- Đầy đủ: đây là nguyên tắc quan trọng, đảm bảo diện tích đất canh tác


8

luôn đáp ứng được nhu cầu về an toàn lương thực, diện tích đất nông nghiệp
đáp ứng được tiêu chuẩn môi trường sinh thái được bền vững cũng như nhu
cầu sinh hoạt của con người.
- Hợp lý: đây là nguyên tắc giúp cho việc khai thác, sử dụng đất đạt
hiệu quả cao nhưng vẫn đảm bảo được tính an toàn và hiệu quả.
- Hiệu quả: trong khai thác và quản lý sử dụng đất tính hiệu quả cao
nhất cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Mặt khác phải có những quan điểm
đúng đắn theo xu hướng tiến bộ phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể, làm
cơ sở thực hiện sử dụng đất có hiệu quả kinh tế xã hội.
1.1.5. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
Từ khi biết sử dụng đất đai vào mục đích sinh tồn của mình, đất đai đã trở
thành cơ sở cần thiết cho sự sống và cho tương lai phát triển của con người.

1.1.5. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp ...................................................... 8
1.1.6. Tiêu chí đánh giá tính bền vững............................................................ 10
1.1.7. Xu hướng phát triển nông nghiệp ......................................................... 13
1.1.7.1. Xu hướng phát triển nông nghiệp trên thế giới .................................. 13
1.1.7.2. Xu hướng phát triển nông nghiệp ở Việt Nam .................................. 15
1.2. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ................... 16
1.2.1. Hiệu quả sử dụng đất............................................................................. 16
1.2.2. Cơ sở khoa học và thực tiễn trong đề xuất sử dụng đất ........................ 19
1.2.3. Quan điểm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ...................... 20
1.2.4. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp ................................................... 21
1.2.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất nông nghiệp ............. 21
1.2.5.1. Nhóm các yếu tố về điều kiện tự nhiên.............................................. 22
1.2.5.2. Nhóm các yếu tố về điều kiện kinh tế, xã hội .................................... 22
1.2.5.3. Nhóm các yếu tố về kỹ thuật canh tác ............................................... 23
1.2.5.4. Nhóm các yếu tố kinh tế - tổ chức ..................................................... 23


10

Nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp trên cơ sở thực hiện đa
dạng hóa cây trồng vật nuôi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi phù hợp
với sinh thái và bảo vệ môi trường.
- Phát triển nông lâm nghiệp một cách toàn diện và có hệ thống trên cơ
sở chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển theo chiều sâu, đáp ứng yêu cầu đa
dạng hóa của nền kinh tế quốc dân [9].
- Phát triển nông nghiệp toàn diện gắn liền với việc xóa đói giảm nghèo, giữ
vững ổn định chính trị, an ninh quốc phòng và phát huy nền văn hóa truyền thống
của các dân tộc, không ngừng nâng cao vai trò nguồn lực của con người.
- Phát triển kinh tế nông nghịêp trên cơ sở áp dụng khoa học công nghệ
vào sản xuất.

- Giảm thiểu khả năng bị tổn thương trong nông nghiệp, củng cố lòng
tin cho nông dân.
Những nguyên tắc được coi là trụ cột trong sử dụng đất đai bền vững
và là những mục tiêu cần đạt được:
“- Duy trì, nâng cao sản lượng (Hiệu quả sản xuất);
- Giảm tối thiểu mức rủi ro trong sản xuất (An toàn);
- Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và ngăn chặn sự thoái hóa đất, nước;
- Có hiệu quả lâu dài;
- Được xã hội chấp nhận”.
Thực tế nếu diễn ra đồng bộ với những mục tiêu trên thì khả năng bền
vững sẽ đạt được, nếu chỉ đạt được một hay vài mục tiêu mà không phải tất cả
thì khả năng bền vững chỉ mang tính bộ phận.
Vận dụng các nguyên tắc đã nêu ở trên, ở Việt Nam một loại hình được
coi là bền vững phải đạt được 3 yêu cầu:
- Bền vững về kinh tế: Cây trồng cho năng suất cao, chất lượng tốt,
được thị trường chấp nhận.


12

Hệ thống sử dụng phải có mức năng suất sinh học cao trên mức bình
quân vùng có cùng điều kiện đất đai, nếu không sẽ không cạnh tranh được
trong cơ chế thị trường. Năng suất sinh học bao gồm các sản phẩm chính và
phụ phẩm.
Về chất lượng, sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ tại địa phương,
trong nước và xuất khẩu, tùy vào mục tiêu của từng vùng. Tổng giá trị sản
phẩm trên đơn vị diện tích là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả kinh tế
đối với một hệ thống sử dụng đất. Tổng giá trị trong một giai đoạn hay cả chu
kỳ phải trên mức bình quân của vùng, nếu dưới mức đó thì nguy cơ người sản
xuất không có lãi, lãi suất phải lớn hơn lãi suất tiền vay vốn ngân hàng.

1.1.7.1. Xu hướng phát triển nông nghiệp trên thế giới
Trong quá trình phát triển nông nghiệp, mỗi nước chịu ảnh hưỏng của
các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khác nhau nhưng đều phải giải quyết các
vấn đề chung sau:
- Không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, nâng cao hiệu
quả đầu tư trong nông nghiệp.
- Mức độ và phương thức đầu tư vốn, lao động, khoa học vào quá trình phát
triển nông nghiệp. Chiều hướng chung là phấn đấu giảm lao động chân tay, đầu tư
nhiều lao động trí thức, tăng cường hiệu quả của lao động quản lý và tổ chức.
Từ những vấn đề chung trên mỗi nước lại có chiến lược phát triển nông
nghiệp khác nhau, có thể chia thành 2 hướng chính:
- Nông nghiệp công nghiệp hóa: hướng này đặt trọng tâm chủ yếu dựa
vào các yếu tố vật tư, kỹ thuật, hóa chất và các sản phẩm khác của công
nghiệp. Theo hướng này đã có những công trình nghiên cứu "Mô hình hóa sản
xuất", "Chương trình hóa năng suất cây trồng".
- Nông nghiệp sinh thái: hướng này nhấn mạnh các yếu tố sinh thái, các
yếu tố tự nhiên, làm nổi bật lên đối tượng sản xuất trong nông nghiệp là các
loại sinh vật, đồng thời có chú ý hơn đến các quy luật sinh học, quy luật tự


iv

Chương 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................ 25
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 25
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 25
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 25
2.1.3. Thời gian tiến hành ............................................................................... 25
2.2. Nội dung nghiên cứu ................................................................................ 25
2.2.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Bình Gia ảnh
hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp ............................................................... 25