Những tấm gương tiêu biểu
Cao Xuân Quế
Khi 17 tuổi
Tuổi 17, như vầng trăng mới kòp tròn; tuổi của đôi mắt trong sáng, mở rộng đến vô cùng, và
cuộc đời là cuốn sách phong phú, bí ẩn mới lật mấy trang đầu. Tuổi 17 như Lý Tự Trọng,
Võ Thò Sáu. Tuổi 17 ấy, ngừng lại, và trở thành vónh viễn. Trong cái chết anh hàng còn rất
nhiều ánh sáng của tuổi thơ. Lý Tự Trọng đọc Kiều trong ngục, Võ Thò Sáu còn cầm bông
hoa dọc đường ra bãi bắn, và ở đây Cao Xuân Quế cùng bạn tù hát bài ca "Chúng ta là
thanh niên cận vệ" trong những ngày cuối cùng...
Quê hương Quế, đất của thứ chè Gay không chỉ nổi danh trong xứ Nghệ. Gia đình Quế là
gia đình cách mạng. Cha anh bò bắt, đày đi Lao Bảo rồi mất tại đó. Anh ruột Quế cũng được
gửi ra nước ngoài để học tập làm cách mạng. Chất cách mạng, chất cộng sản đã thấm vào
anh trong máu thòt. Giống như vò chè xanh của đất quê, sau cái vò hơi chan chát lúc đầu và vò
thơm ngọt dòu và bền mãi, đã biến thành nỗi nhớ suất tuổi mền thiếu Cao Xuân Quế, và
càng đa diết khi anh phải tạm biệt làng quê ra đi...
Đó là vào những ngày đỉnh của sóng cao trào cách mạng 1930-1931.
Cao Xuân Quế là một trong những đoàn viên đầu tiên của quê hương Xô-viết, rồi trở thành
đội viên thanh niên xích vệ. Cuộc sống của anh gắn liền với Xô-viết Nghệ Tónh. Có thể nói,
cả về tốc độ cường độ và thời gian. Một cuộc sống biến đổi về chất với tốc độ cao, với sự cô
đọng, dồn ép cả một khối lượng đồ sộ, với thời gian chưa đầy hai năm nhưng là một dấu
mốc chói lọi trong lòch sử Cách mạng Việt Nam.
Cao Xuân Quế cũng lao vào công việc với niềm say mê của tuổi trẻ và sự sớm hiểu biết từ
truyền thống gia đình. Anh nói năng hoạt bát, sắc sảo và còn mang nhiều chất văn hoa học
trò và chữ viết đặc biệt đẹp. Dù công tác ở xã hay lên cơ quan huyện, bao giờ Quế cũng là
người làm việc hết lòng. Lúc về chiến khu Vónh Giang - một khu rừng rậm, hẻo lánh, khí
hậu độc, lắm thú dữ... Anh cũng làm việc say sưa. Lắm khi in ấn thâu đêm suốt sáng để kòp
có tài liệu phát xuống cơ sở. Vậy mà Quế vẫn làm thơ, vẫn hát, vẫn tranh thủ đi đào củ mài,
hái rau, tìm măng...
Ôi, cái niềm tin trong sáng như bài hát thường ngày của anh "Hỡi tất cả nông dân đứng dậy.
Xô-Nga kia đã phất cờ đầu..."
Cái gốc rễ tư tưởng đã thấm sâu trong anh từ buổi lễ kết nạp Đoàn: "Xin thề hết lòng trung

- Mày cứ giết đi: Cha tao là cộng sản. Anh tao, cộng sản. Tao, cộng sản. Và đàn em tao
cũng sẽ là cộng sản. Tất cả dân Việt chúng tao đều là cộng sản. Mày không giết hết được
đâu...
Bẽ mặt, tên này cùng bè lũ lại xông vào tra tấn Quế. Chúng treo anh lên xà nhà. Chúng vứt
xuống sàn, đá lăn từ chân tên này sang chân tên khác...
Nhưng chúng vẫn hoàn toàn thất bại trước ý chí sắt thép của Cao Xuân Quế...
Khi người mẹ lên nhận đứa con trai về, thì anh đã hấp hối chỉ ít ngày sau là mất. Tuổi mười
bảy vừa điểm và cũng dừng lại vónh viễn, để cho anh còn trẻ mãi với cuộc đời cách mạng
trong sáng hào hùng.
Cô động và dữ dội đó là đặc điểm và cuộc đời của Cao Xuân Quế. Nhưng còn thêm đặc
điểm nữa, chất thơ và tiếng hát - đặc điểm của tuổi mười bảy làm cách mạng.
Đảng vừa ra đời đã kòp thời nổ bùng ngọn lửa Xô - viết Nghệ Tónh - mang dáng dấp công xã
Pari và theo sát hình tượng Nga - Xô của Cách mạng Tháng Mười. và trong cao trào 1930-
1931, không chỉ có cờ, những nắm tay, nhòp đi, tiếng thúc mà còn có cả tiếng hát Cao Xuân
Quế ở tuổi mười bảy. Giặc muốn bẻ gãy ý chí những người Xô - viết xứ Nghệ. Bởi vậy
tiếng nói của anh đã trở thành thắng lợi của những người cộng sản. Mặc dù lúc ấy anh chưa
đủ tuổi vào Đảng. Người cộng sản 'trẻ tuổi đó viết chữ rất đẹp, và làm sao quên được (dẫu
ta chưa thấy một lần!) những hàng chữ trên tờ giấy còn lờ mờ nét mực chưa kòp tẩy hết bằng
nước tro .
Những vần thơ của tuổi trng rằm. Những tiếng hát khi anh vừa mười bảy.
"Hỡi tất cả công nông đứng dậy. Xô-nga kia đã phất cờ đầu...".
Phạm Đức
Cù Chính Lan
Thần thoại mới
Ngày ấy, ở một làng quê miền Trung đói khổ... Có một cậu bé con nhà nghèo, quanh năm
phải làm thuê kiếm sống. Cách mạng Tháng Tám thành công nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa ra đời đã giải phóng cho gia đình cậu bé cùng bao nhiêu lớp người nghèo khó...
Mở đầu cuộc đời Cù Chính Lan cô đọng và giản dò giống như một nhân vật hiền lành trong
câu chuyện cổ tích. Cậu bé nghèo hoan hỉ đón cách mạng và cuộc đời mới với tất cả sự say
mê, hồn nhiên, sôi nổi của tuổi 16. Cù Chính Lan xin vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc và

đoạn đường huyết mạch của ta. Tiểu đội súng máy của anh đã diệt 2 đại đội đòch. Lúc ấy
viện binh đòch tới cứu đồng bọn đang bò truy kích. Chiếc xe tăng đi đầu, gắn súng máy, cứ
lừng lững tiến, xả đạn vào quân ta. Súng máy của ta bắn trả nhưng không ăn thua gì. Thế là
cuộc truy kích của ta bò chặn lại.
Cù Chính Lan buông súng, tháo chốt lựu đạn, lao về phía xe tăng, hô lớn:
- Anh em ơi! Phải mần bằng được chiếc xe tăng ni!
Lựu đạn nổ ầm trong vòng xích xe tăng, nhưng nó ngạo nghèo xô tới, gầm rú điên cuồng và
nhả đạn như mưa. Cù Chính Lan nhìn đồng đội lần lượt ngã xuống, tim anh như thắt lại.
Trong khoảnh khắc anh mở quả lựu đạn thả lọt thỏm qua cửa tròn. Nhưng ngay lập tức một
bàn tay lông lá đã vươn ra ném trả lại quả lựu đạn. Lựu đạn nổ, ngay lập tức hất Cù Chính
Lan xuống đất...
Trận đánh có thể đến đây là ngừng đối với anh. Không có thể chê trách anh điều gì cả. Và
xem kìa, chiếc xe tăng, vừa bắn loạn xạ, vừa chạy xa dần. Cũng giống như Phan Đình Giót
khi đã bò đạn gục xuống, có thể chỉ nằm đợi cứu thương đưa về tuyến sau.
Đấy chính là khoảnh khắc có thể tạo ra hoặc không tạo ra người anh hùng. Khoảnh khắc đó
người chiến só tự vượt lên bản thân - một cá thể đã luôn luôn đứng ở hàng đầu - và sáng lên
như một tia chớp.
Người anh hùng có lẽ chính là người lúc bình thường đã chọn một chỗ đứng tiên tiến nhất,
một suy nghó tích cực nhất, và trong giây phút thử thách, có thể rất ngẫu nhiên, họ bỗng bay
vút lên...
Giây phút nằm trên mặt đất, khắp người đau ê ẩm, tai ù ù. Cù Chính Lan nửa mê nửa tỉnh.
Vừa tỉnh hẳn, mở mắt, anh đã nhỏm dậy và thấy ngay chiếc xe tăng vừa nổ súng ùng ục vừa
sắp khuất sau đoạn đường vòng.
Anh bật ngay dậy, cầm quả lựu đạn trong tay và tìm đường tắt đón đầu xe tăng.
Không có ai ghi lại quãng đường đó. Quãng đường mà anh bộ đội với quả lựu đạn trong tay
quyết đònh băng tới đón đầu trái núi thép. Trái núi di động gắn khẩu súng máy điên loạn kia
chỉ cần một viên đạn ghim trúng anh.
Không hiểu sao, mỗi lúc tưởng tượng đến quãng đường đuổi đánh xe tăng của Cù Chính Lan
tôi lại nhớ tới một cảnh trong phim Bài ca người Lính. Đó là chiếc xe tăng phát xít Đức rượt
theo anh chiến só. Hồng quân trẻ tuổi.

Bay lên, và cao lớn, bước chân của anh, vóc dáng của anh. Bay lên là sâu đậm, vóc dáng
anh trong ý tưởng của mỗi con người tuổi trẻ. Bay bổng và diệu kỳ như mùa xuân tuổi trẻ -
Vónh viễn.
Phạm Đức
Hồng Quang
Mắt sáng - Hồng Quang
Tương lai mở ra trước mắt chàng trai những viễn cảnh đầy hứa hẹn khi anh đỗ xuất sắc vào
trường Đại học Luật Hà Nội.
Nhiều gia đình tư sản lớn ở Hà Nội rắp ranh "lôi kéo" chàng trai cao lớn, thông minh, đầy
triển vọng này. Họ dành cho anh những chỗ ở, những tiện nghi và rất nhiều hứa hẹn cả sự
săn sóc ân cần của những cô con gái mới lớn đến tuổi cặp kê. Một kết quả thông minh
thường có thể tưởng tượng được: Chàng sinh viên khoa Luật cặp kê với ái nữ của một nhà tư
sản nổi tiếng đất thủ đô. Một đám cưới. Cặp vợ chồng, những đứa con kháu khỉnh, một vila
diễm lệ và thơ mộng. Cuộc đời khép lại trong cánh cổng sắt và những vòng tay tin yêu của
vợ và con cái. Cặp kính cận cứ dày thêm và "ngài luật sư Hồng Quang" ngày càng không
nhìn thấy rõ điều gì khác ngài bản thân và gia đình. Như con chim được nhất trong lồng son,
chỉ nhìn thấy gạo trắng, nước trong, chuối ngọt và bóng mình trong gương chứ không thấy ở
ngoài xa kia là bầu trời cao vời vợi, là nắng bụi đời thường, là cây xanh mọc rễ từ đất rừng
ngạo nghễ...
Nhưng Hồng Quang đã cảm thấy cuộc sống "công chức" như bố anh có cái gì đó bất ổn. Đó
là sự ứ đọng của mảnh ao tù. Dường như còn có điểm gì đó ở bên ngoài cuộc đời bố mẹ anh
đang sống và nuôi anh ăn học.
Và may thay, Hồng Quang qua tuổi thơ ấu trúng dòp hoạt động của phong trào Mặt trận dân
chủ Đông Dương. Sách báo Mác-Xít còn ít nơi, và không hệ thống, đã đến với cậu học trò
đang học năm cuối cùng của ban tú tài. Hồng Quang nghỉ học hàng tháng liền để đi tìm đọc
sách báo Mác-xít ở các quán phát hành sách báo của Đảng. Những cuốn sách như "Tìm hiểu
về chủ nghóa cộng sản". "A.B.C. của chủ nghóa Mác-xít"... đã thu hút chàng trai sắp bước
vào đời.
Tầm mắt của Hồng Quang được rộng mở tới một cõi trời âu, không phải là đất nước của bọn
xâm lược Pháp, ở đó có giai cấp công nhân lớn mạnh, có những người trí thức sớm giác ngộ.

thành giúp đỡ - Hồng Quang đã hiểu rõ hơn về Liên Xô, quê hương cách mạng vô sản, giác
ngộ sâu sắc về lý tưởng Đảng. Anh đã viết trong "Bài ca phản đế" những lời kêu gọi thống
thiết:
Đảng cộng sản nêu cờ phục quốc
Kêu gọi ai yêu nước thương nòi
Nào ai khinh kiếp tôi đòi
Nào ai muốn sống cuộc đời tự do.
Mau đứng dậy dưới cờ phản đế
Nghìn tay giơ như thể một tay.
Đoàn kết đấu tranh để giành độc lập, giành quyền làm chủ cho công nông theo gương nước
Nga Xô-viết
Đuổi thằng Nhật diệt thằng Tây
Tham quan bạo chúa ra tay tiêu trừ
Bao nhà máy quân thù thu lấy
Đem giao cho hết thảy thợ thuyền
Rừng của Tây, đất đồn điền
Tòch thu giao lại toàn quyền nông dân
Bao thuế má nợ'nần xóa hết
Khuếch thu ở các nhà giàu
Lập Xô-Viết tự dân bầu
Công nông giai cấp đứng đầu liên bang.
Từ đây Hồng Quang bước vào trường đại học cách mạng. ở đó tầm mắt anh ngày càng rộng
mở, sức lực anh ngày càng dồi dào, công tác anh ngày càng tiến bộ... Nhưng kẻ thù một lần
nữa lại bắt Hồng Quang với đầy đủ chứng cớ về công việc anh làm: Liên lạc cho cách mạng
trong tỉnh Hưng Yên...
Bọn giặc hí hửng lắm, chúng tổ chức tiệc mừng chè chén với nhau. Tên chánh mật thám
Pháp đại gian ác ở Hưng Yên tuyên bố quả quyết rằng hắn đã nắm trong tay tất cả cơ sở của
cộng sản trong tỉnh. Quả là Hồng Quang nắm vững những bí mật ấy. Khi bò bắt anh còn
đang giữ bức thư của đồng chí Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ trong đó Quang được giao trách nhiệm
liên lạc với một số cán bộ phụ trách công tác của Xứ A3o tưởng của chúng đã bò tan vỡ. Tra

ở rẫy. Kim Đồng thả trâu, kiếm củi, bẻ ngô, len lỏi khắp nơi, có ngày từ mờ sương đến tối
mòt.
Sống ở quê hương cách mạng, chính thôn Nà Mạ là một trong những nơi được giác ngộ
cách mạng trước tiên., do đó Kim Đồng đã được lớn lên ở trong không khí khởi nguồn ấy.
Nhận công tác nào cậu bé chưa đến 15 tuổi ấy cũng hoàn thành nhiệm vụ. Kim Đồng vừa
gan dạ vừa mưu trí, luôn có sáng kiến bảo vệ tài liệu mật qua nhiều hình thức ít ai có thể