ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
********

LÊ THỊ MƠ

NGHỆ THUẬT TỰ SỰ
TRONG TRUYỆN NGẮN DẠ NGÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lý luận văn học

HÀ NỘI – 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*******

LÊ THỊ MƠ

NGHỆ THUẬT TỰ SỰ
TRONG TRUYỆN NGẮN DẠ NGÂN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lý luận văn học
Mã số: 60 22 01 20

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Đoàn Đức Phƣơng


Lê Thị Mơ

4


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU

.................................................................................................... 3

1.Lý do chọn đề tài ................................................................................... 7
2. Lịch sử vấn đề ..................................................................................... 10
3. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứuError!

Bookmark

not

defined.
3.1. Mục đích nghiên cứu .................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Đối tượng nghiên cứu ................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Phạm vi nghiên cứu ...................... Error! Bookmark not defined.
4. Phương pháp nghiên cứu .................... Error! Bookmark not defined.
5. Cấu trúc luận văn ................................ Error! Bookmark not defined.
Chương 1.Khái lược về nghệ thuật tự sự và quá trình sáng tác của Dạ Ngân
Error! Bookmark not defined.
1.1. Khái lược về nghệ thuật tự sự ......... Error! Bookmark not defined.
1.2. Quá trình sáng tác của Dạ Ngân ..... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Dạ NgânError! Bookmark
not defined.

3.1.1.1. Người kể chuyện ở ngôi thứ nhấtError!

Bookmark

not

defined.
3.1.1.2. Người kể chuyện ở ngôi thứ baError!

Bookmark

not

defined.
3.1.2. Điểm nhìn. .................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.2.1. Điểm nhìn bên trong ............. Error! Bookmark not defined.
3.1.2.2. Điểm nhìn bên ngoài ............ Error! Bookmark not defined.
3.1.2.3. Di chuyển điểm nhìn ............ Error! Bookmark not defined.
3.2. Ngôn ngữ và giọng điệu.................... Error! Bookmark not defined.

6


3.2.1. Ngôn ngữ .................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1.1. Ngôn ngữ đời thường ........... Error! Bookmark not defined.
3.2.1.2. Ngôn ngữ hiện đại ................ Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Giọng điệu .................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2.1. Giọng điệu triết lý................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2.2. Giọng điệu ngậm ngùi, xót xaError!


người “sử thi” trong văn học trước 1975 được thay thế bằng con người cá
nhân “đa đoan” đặt trong tính “đa sự” của cuộc đời. Vấn đề đời tư, bản thể, tự
do luyến ái, đời sống tình dục... được phản ánh chân thực. Đề tài, chủ đề
không còn bó hẹp, thiên về khai thác các vấn đề liên quan đến những nhiệm
vụ chính trị trước mắt, chiến tranh cách mạng, sản xuất xây dựng… mà được
mở rộng từ đề tài gia đình, thân phận tình yêu, số phận con người... Các nhà
văn không né tránh, ngại ngùng khi khai thác các mặt trái, góc khuất, phần
chìm khuất của hiện thực cuộc sống.
Sự thay đổi đó đã tạo nên một diện mạo văn học vô cùng phong phú, đặc
sắc và đa dạng về thể loại. Văn học chuyển mình ở cả ba thể loại: thơ, kịch và
văn xuôi. Trong đó văn xuôi phát triển tột bậc và đạt được nhiều thành tựu to
lớn. Nếu như tiểu thuyết thời kỳ này được ví như một “tấm gương lớn” phản
chiếu trung thực các vấn đề của xã hội thì truyện ngắn lại được vẫy vùng
trong thế giới tự do với những cách tân về cả nghệ thuật lẫn phong cách. Vì
vốn là một “thể loại muôn hình muôn vẻ và biến đổi vô cùng”, cùng với lợi
thế nhanh gọn, năng động và có “tuổi thọ” cao trong tiến trình lịch sử văn học
nên truyện ngắn đã bắt kịp nhanh lẹ mọi biến chuyển của đời sống, đi sâu vào
khai thác mọi ngóc ngách, tâm lý đời sống, xã hội. Nằm trong mạch chung đó,
truyện ngắn Việt Nam đương đại cũng có sự chuyển mình một cách rõ nét. Nó
không chỉ là sự tiếp nối truyền thống văn học đã bị đứt đoạn của các giai đoạn
trước mà còn là sự sáng tạo, tìm tòi ra những giá trị mới tạo nên khuôn dạng
của một nền văn học vô cùng đa dạng, phức tạp về mọi phương diện. PGS.TS

8


Lý Hoài Thu khi tổng kết sự vận động của các thể loại văn xuôi trong thời kỳ
đổi mới đã nhận xét “Bên cạnh tiểu thuyết, truyện vừa và truyện ngắn (trung
thiên tiểu thuyết và đoản thiên tiểu thuyết) trong các thập niên vừa qua phát
triển mạnh mẽ, có thể gọi là rực rỡ. Không phải ngẫu nhiên mà người ta gọi

Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Thị Thu Huệ, Trần Thùy
Mai, Y Ban… thì Dạ Ngân, một nữ nhà văn chuyên về truyện ngắn cũng đã
có những tác phẩm để đời với một cách nhìn sâu sắc về quá khứ, về thực tại.
Với sức viết dồi dào cùng với khả năng quan sát tinh tế, Dạ Ngân đã liên
tiếp cho ra đời những tập truyện ngắn, tản văn, truyện thiếu nhi và tiểu thuyết
có sức ảnh hưởng lớn trên văn đàn. Chính vì thế, nghiên cứu về Nghệ thuật
tự sự trong truyện ngắn Dạ Ngân sẽ phần nào giải mã được bút pháp của
nhà văn cũng như sự đa dạng trong nghệ thuật xây dựng tác phẩm.

2. Lịch sử vấn đề
Tự sự học (Narratology) xuất hiện vào những năm 70 của thế kỷ XX. Đây
là một lĩnh vực nghiên cứu đặc thù của lí luận văn học, “một bộ môn nghiên
cứu liên ngành giàu tiềm năng” [23,10], lấy nghệ thuật tự sự làm đối tượng
nghiên cứu. Tuy xuất hiện muộn màng nhưng tự sự học lại trở thành lĩnh vực
thu hút đông đảo sự quan tâm của các nhà khoa học và nhà nghiên cứu, phê
bình văn học trên thế giới. Năm 1925, B.Tomasepxki đã nghiên cứu các yếu
tố và đơn vị của tự sự. V.Propp nghiên cứu cấu trúc và chức năng tự sự trong
truyện cổ tích (1928). Bakhtin đã nghiên cứu về mối quan hệ giữa tác giả và
nhân vật, ngôn từ trần thuật và tính đối thoại của nó. Những học giả người
Nga đã làm các học giả phương Tây phải chú ý đến vì những đề xuất của họ
về cấu trúc tự sự. Các vấn đề về điểm nhìn, dòng ý thức được phát triển và mở
rộng bởi J. Pouilion, A. Tate, Cl. Brooks…

10


Ở giai đoạn thứ hai (chủ nghĩa cấu trúc) và thứ ba (kí hiệu học) của lý
thuyết tự sự có rất nhiều công trình nghiên cứu nhằm phát triển và bổ sung
những nghiên cứu của các học giả đi trước, đồng thời cũng đi tìm các mô hình
cho hình thức tự sự và mở rông thêm những hướng nghiên cứu mới

8. M. Bakhtin (1992), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Phạm Vĩnh Cư
dịch, trường viết văn Nguyễn Du, Hà Nội.
9. M. Bakhtin (1993), Những vấn đề thi pháp Đôtxtôiepxki, Trần Đình Sử
dịch, Nxb Giáo dục.
10. Lê Huy Bắc (1998), Giọng và giọng điệu trong văn xuôi hiện đại, Thi
pháp học ở Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
11. Đặng Anh Đào (1991), “Một hiện tượng mới trong hình thức kể
chuyện hiện nay”, TCVH số 6.
12. Phan Cự Đệ (2007), Truyện ngắn Việt Nam Lịch sử - Thi pháp - Chân
dung, Nxb Giáo dục, Hà Nội
13. Phan Cự Đệ, Tuyển tập (tập 3), NXB Giáo dục, 2006.
14. Hà Minh Đức (chủ biên) (1996), Lý luận văn học, Nxb Văn học, Hà
Nội
15. Lê Bá Hán, Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục, 1992.
16. Lê Bá Hán - Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên)
(2010), Từ điển thuật ngữ Văn học, Nxb Giáo dục Việt Nam.
17. Nguyễn Thái Hòa, Những vấn đề thi pháp của truyện, NXB Giáo dục,
H. 2001.
18. Manfret Jahn, Trần thuật học: Nhập môn lí thuyết trần thuật. Nguyễn
Thị Như Trang dịch – SV K46 Văn chất lượng cao, trường Đại học KHXH
&NV.
19. Nguyễn Đức Kế (chủ biên) (2000), Lí luận văn học, Nxb Giáo du ̣c
20. Cao Kim Lan (2008), Lý thuyết về điểm nhìn nghệ thuật của R.
Scholes và R. Kellogg, Nghiên cứu Văn học.
21. Mã Giang Lân – Bùi Việt Thắng, Văn học Việt Nam sau 1975 ( lưu
hành nội bộ ).
22. Phương Lựu, Lý luận văn học, NXB Giáo dục, 2002.

12


39. Giaitri.vnexpress,

Hình

ảnh

chú

trong

cẩu

văn

chương,

30/01/2006
40. Huỳnh Kim, Vợ chồng nhà văn Nguyễn Quang Thân và Dạ Ngân :
Mong cho cuộc đời tử tế hơn!, thvl.vn, tháng 11/2014
41. Tuy Hòa, Nhà văn Dạ Ngân giữa nước nguồn xuôi mãi,
, tháng 5/2008
42. Dạ Ngân, Truyện ngắn Dạ Ngân,
43. Dương Bình Nguyên, Nhà văn Dạ Ngân:Người đàn bà mang dấu
chấm thiên di, , tháng 10/2007
44. H. Nhân, Nhà văn Dạ Ngân tri ân đất Sài Gòn bằng tập truyện,
, tháng 8/2012
45. Lý Hoài Thu, Sự vận động của các thể văn xuôi trong văn học thời kỳ
đổi mới, , tháng 9/2009
46. Lâm Tuyền, Nhà văn Dạ Ngân: "Tết Mậu Thân, Tết đáng nhớ của
đời tôi", tháng 2/2011