ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------*--------------

PHẠM XUÂN THẮNG

ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH CAN THIỆP VỚI TRẺ EM
LANG THANG NHÌN TỪ GÓC ĐỘ QUẢN LÝ CA
(NGHIÊN CỨU TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH )

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------*--------------

PHẠM XUÂN THẮNG

ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH CAN THIỆP VỚI TRẺ EM
LANG THANG NHÌN TỪ GÓC ĐỘ QUẢN LÝ CA
(NGHIÊN CỨU TẠI TỔ CHỨC TRẺ EM RỒNG XANH )
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Đặng Cảnh Khanh

Hà Nội – 2014

4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu ...............................................................14
4.1. Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................14
4.2 Khách thể nghiên cứu: ..................................................................................14
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài ........................................................................14
5.1. Không gian nghiên cứu ...............................................................................14
5.2. Thời gian nghiên cứu...................................................................................14
5.3. Nội dung nghiên cứu ...................................................................................14
6. Câu hỏi nghiên cứu ..........................................................................................14
7. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài .... Error! Bookmark not defined.
7.1 Mục đích nghiên cứu .................................... Error! Bookmark not defined.
7.2 Nhiệm vụ nghiên cứu ................................... Error! Bookmark not defined.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................... Error! Bookmark not defined.
9. Mô tả mẫu nghiên cứu ......................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined.
1.1. Cơ sở lý luận ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Một số lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu ......... Error! Bookmark not
defined.
1.1.2. Các khái niệm công cụ ............................. Error! Bookmark not defined.
1.2 Cơ sở thực tiễn ................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Thực trạng trẻ em lang thang ở nước ta hiện nay.... Error! Bookmark not
defined.
1.2.2 Hậu quả của vấn đề trẻ em lang thang ...... Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Nguyên nhân của vấn đề trẻ em lang thang ............ Error! Bookmark not
defined.
1.2.4 Đặc điểm xã hội của trẻ em lang thang ..... Error! Bookmark not defined.

5


1.2.5 Đặc điểm và tâm lý, tính cách của trẻ em lang thang..... Error! Bookmark

KẾT LUẬN .................................................................. Error! Bookmark not defined.
KHUYẾN NGHỊ.......................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................15
6


PHỤ LỤC ..................................................................... Error! Bookmark not defined.

7


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Xin đọc là

CTXHCN

Công tác xã hội cá nhân

CTXH

Công tác xã hội

TE

Trẻ em

TELT



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang trên con đường hội nhập và phát triển. Nền kinh tế nước ta
đã có những bước đáng tự hào được nhiều nước trên thế giới đánh giá cao, chúng ta
đang hướng đến mục tiêu trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 và có thể sánh
vai với các nước phát triển trên thế giới.
Bên cạnh những thành tựu về kinh tế-xã hội, chúng ta đang phải đối mặt với
nhiều những khó khăn và thách thức nẩy sinh từ mặt trái của quá trình phát triển
kinh tế xã hội như phân tầng xã hội, quá trình đô thị hóa không đồng bộ, môi trường
bị xuống cấp, thất nghiệp, người già neo đơn, tệ nạn ma túy, trẻ em có hòan cảnh
khó khăn. Riêng đối với trẻ em có hòan cảnh khó khăn, người ta ghi nhận thấy tại
Tp.Hà Nội có rất nhiều trẻ em lang thang kiếm sống hàng ngày trên các con đường,
góp phố.
Nhiều trẻ em lang thang đã và đang làm nhiều công việc vất vả để kiếm sống
sinh nhai cho bản thân và gia đình các em, các công việc như lượm ve chai, đánh
giầy, bán vé số…phần nhiều những trẻ em có cuộc sống trong hòan cảnh này phần
lớn đều có hòan cảnh gia đình khó khăn, kinh tế nghèo. Ở quốc gia nào cũng đều
phải đối mặt và nghiên cứu về vấn đề trẻ em lang thang, nhằm tìm ra những khó
khăn và mong muốn của các em, để đưa ra những hình thức trợ giúp khác nhau .
Công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em nói chung, trẻ em lang thang nói riêng
luôn là những thách thức, đòi hỏi sự nỗ lực của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội.
Tuy nhiên trong quá trình can thiệp hỗ trợ chúng ta gặp không ít khó khăn,mà trước
tiên là sự hạn chế về kỹ năng nghiệp vụ cũng như cách thức can thiệp Công tác xã
hội – Quản lý ca một cách chuyên nghiệp.
Quản lý ca là hoạt động đòi hỏi chuyên môn nghiệp vụ CTXH rất cao do
vậy hoạt động này tương đối mới ở Việt Nam, không nhiều các cơ sở, tổ chức áp
dụng phương pháp này trong quá trình can thiệp.
Tổ chức trẻ em Rồng Xanh - Blue Dragon, là một tổ chức phi chính phủ của
Úc hoạt động tại Việt Nam từ năm 2002 với mục tiêu tạo điều kiện giúp trẻ em trên

Quốc gia Sức khỏe Tâm thần năm 1977 đã xây dựng mô hình quản lý trường hợp
như một cơ chế để giúp khách hàng bổ sung các dịch vụ thiếu hụt.
Ở Canada mô hình quản lý trường hợp cũng được áp dụng đầu tiên cho nhóm
thân chủ điều trị lạm dụng chất gây nghiện (Graham và Birchmore-Timney năm
1990; Ogborne và Rush, 1983 ; Rush và Ekdahl, 1990).

11


Ở Ai Cập - Face là một tổ chức phi chính phủ của Bỉ cũng áp dụng mô hình
quản lý ca cho trẻ em đường phố từ cuối năm 2007 thông qua dự án The Face
Salam Street. Dự án này bao gồm một nhóm tiếp cận cộng đồng, Trung tâm Drop-In
(DIC), một nhà chuyển tiếp, và một đội ngũ quản lý tái hòa nhập / trường hợp.
Nhóm tiếp cận cộng đồng có trách nhiệm tiếp cận các khu dân cư, bao gồm các khu
vực và địa điểm khác nhau ở Cairo. Nhân viên xã hội kết nối với các cá nhân để tạo
ra một mối quan hệ tốt đẹp. Các nhân viên xã hội cũng cung cấp các dịch vụ cơ bản
cho trẻ em trong môi trường riêng của họ. Chúng bao gồm giáo dục cơ bản, trò
chơi, thể thao và các dịch vụ sức khỏe, kỹ năng sống (sức khỏe sinh sản, an toàn
giao thông), hỗ trợ cho vệ sinh cơ bản, và dinh dưỡng…Đã có tổng cộng 500 trẻ em
và thanh thiếu niên cá nhân tham gia các dịch vụ trung tâm trong năm 2013. [27]
2.2. Nghiên cứu trong nước
Công tác xã hội là một ngành nghề tương đối mới ở Việt Nam, vì thế số
lượng các đề tài nghiên cứu về nó vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào đánh giá
nhu cầu công tác xã hội với một số nhóm dễ tổn thương ở các địa bàn cụ thể, nghiên
cứu về quy trình can thiệp hầu như chưa có.
Dương Kim Hồng và Kenichi Ohno trong nghiên cứu về “ Trẻ đường phố
Việt Nam, những nguyên nhân truyền thống và những nguyên nhân mới, mối quan
hệ giữa các nguyên nhân này trong nền Kinh tế đang phát triển” diễn đàn phát triển
VN tháng 1-2005. Tác giả đã đưa ra nhiều nguyên nhân khác nhau đưa đến tình
trạng trẻ em đường phố, bao gồm nguyên nhân truyền thống: trẻ mồ côi, trẻ có cha

các em vững vàng hơn, cứng rắn hơn trong cuộc sống.
Ngoài các nghiên cứu trên còn có một số đề tài và chương trình hành động
khác như: Dương Chí Thiện – Trẻ em đường phố Hà Nội mấy vấn đề chính sách xã
hội cần quan tâm; Chương trình hành động Quốc gia vì trẻ em trong giai đoạn 20012010; Bộ Lao động Thương binh xã hội – Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn
định hướng và giải pháp; Chỉ thị 06-98-CT/TTG ngày 23/01/1998 của thủ tướng
chính phủ về tăng cường công tác bảo vệ trẻ em, ngăn ngừa và giải quyết tình trạng
trẻ em lang thang, trẻ em bị lạm dụng sức lao động.
Tất cả các nghiên cứu trên đều quan tâm trực tiếp tới vấn đề giải quyết tình
trạng trẻ em lang thang. Song hầu hết chưa vận dụng cụ thể hệ thống lý luận,
phương pháp luận, phương pháp và các kỹ năng của Công tác xã hội vào can thiệp
và hỗ trợ cho trẻ em lang thang. Do chưa vận dụng đầy đủ nên vẫn còn nhiều quan
điểm khác nhau trong quá trình quản lý can thiệp với nhóm đối tượng này chính vì
thế hiệu quả chưa tích cực. Các nghiên cứu hầu hết đưa ra các đề xuất làm sao
nhanh chóng giải quyết vấn đề trẻ em lang thang, giữ gìn bộ mặt của đô thị mà chưa

13


đưa ra những can thiệp trực tiếp và cụ thể. Những quan điểm không rõ rang, những
biện pháp giải quyết không triệt để từ các cơ quan quản lý chỉ làm nhiệm vụ thu
gom và trả về địa phương. Với những quan điểm cởi mở hơn đã đi sâu tìm hiểu
nguyên nhân vì sao trẻ em bỏ nhà đi lang thang, sau đó đưa ra những hỗ trợ ban đầu
và ràng buộc trách nhiệm với chính quyền địa phương để không lặp lại tình trạng trẻ
bỏ nhà đi lang thang thì lại ít can thiệp trực tiếp với trẻ em lang thang.
Cả hai biện pháp này đều không mang lại kết quả thực sự tích cực; chỉ khi
nào chính quyền, các cơ quan ban ngành làm mạnh tay thì tỉ lệ trẻ em lang thang
có giảm sút song một thời gian sau lại quay trở lại điểm xuất phát ban đầu.
Chính từ những yêu cầu bức thiết trong thực tiễn đặt ra vấn đề nghiên cứu, giải
quyết và vận dụng mạnh mẽ các phương pháp công tác xã hội để can thiệp triệt
để với vấn đề trẻ em lang thang.

đào tạo nhằm trang bị cho sinh viên phương pháp và kỹ năng phù hợp với thực tế tác
nghiệp.
4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Mô hình quản lý ca với nhóm thân chủ trẻ em lang thang
4.2 Khách thể nghiên cứu:
• Nhân viên xã hội chuyên nghiệp tại Quỹ Trẻ em Rồng Xanh
• Thân chủ
• Gia đình, người thân của thân chủ
• Một số cơ sở xã hội, tổ chức xã hội, cơ quan hành chính - xã hội;
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
5.1. Không gian nghiên cứu
• Tổ chức trẻ em Rồng Xanh
5.2. Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 6/2013 đến tháng 9/2014
5.3. Nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung phân tích hiệu quả của quy trình quản lý ca với nhóm thân
chủ trẻ em lang thang tại Quỹ trẻ em Rồng Xanh
6. Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng hoạt động quản lý ca tại Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh hiện nay
như thế nào?
15


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

“Quản lý ca” ( Dự án nâng cao năng lực các Dịch vụ hỗ trợ Tâm lý - xã hội
cho trẻ em dễ bị tổn thương) hợp tác giữa WWO và Trường Đại học Lao động
– Xã hội, cơ sở II thành phố Hồ Chí Minh 2011 .


“ Nghiên cứu một số yếu tố tác động đến công bằng về cơ hội học tập của trẻ
em”, Vũ Trùng Dương, mã số: C18-2003, Viện Chiến lược và Chương trình Giáo
dục.

9.

“ Cơ hội học tập của trẻ em lang thang ” (Nghiên cứu trường hợp trẻ em lang
thang trên địa bàn thành phố Hà Nội), Nguyễn Thanh Bình, 2009

10. “Dự thảo kế hoạch chiến lược giáo dục cho trẻ em lang thang”, Viện Chiến
lược và Chương trình Giáo dục - UNICEF.
11. “ Báo cáo tổng kết dự án hỗ trợ trẻ em lang thang ”, Ban Quản lý Dự án Hỗ
trợ trẻ em lang thang Pha 2 (Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội)
12. Báo cáo: Tình hình trẻ em lang thang tại Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ
Chí Minh, 2003 Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em
13. Chương trình ngăn ngừa và giải quyết tình trạng trẻ em lang thang, trẻ bị xâm
phạm tình dục và trẻ em phải lao động nặng nhọc, trong điều kiện độc hại,
nguy hiểm giai đoạn 2004-2010 - Quyết định 19/2004/QĐ-TTg ngày 12/2 của
Thủ tướng Chính phủ.
14. Nguyễn Hồi Loan (2009), Rối nhiễu tâm lý của trẻ em vị thành niên ở các
trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội (thực trạng - nguyên nhân - giải pháp),

16


Kỷ yếu hội thảo khoa học Quốc tế: Nhu cầu định hướng và đào tạo tâm lý học
đường tại Việt Nam.
15. Nguyễn Thị Oanh (1997), An sinh xã hội và các vấn đề xã hội, Đại học mở
bán công thành phố Hồ Chí Minh.

18