ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------

TRƢƠNG THỊ ĐIỂM

CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI CAO TUỔI
Ở NÔNG THÔN VIỆT NAM HIỆN NAY
VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI
(Nghiên cứu tại xã Quỳnh Bá – Quỳnh Lưu – Nghệ An)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Công tác Xã hội
Mã số: 60 90 01 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Mạnh Lợi

Hà Nội – 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan những nội dung trong luận văn là do tôi thực hiện dưới sự
hướng dẫn của PGS.TS Vũ Mạnh Lợi.
Kết quả nghiên cứu của luận văn dựa trên quá trình thu thập thông tin, khảo
sát.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.

Học viên
Trƣơng Thị Điểm


LỜI CẢM ƠN
Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Vũ Mạnh Lợi

CỨU........Error! Bookmark not defined.
1.1 Các khái niệm công cụ ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Người cao tuổi ................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Sức khỏe, chăm sóc sức khỏe .......................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Nông thôn ........................................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Công tác xã hội ............................................... Error! Bookmark not defined.
1. 2. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu ............... Error! Bookmark not defined.
1.1.5. Thuyết phát triển nhu cầu con người .............. Error! Bookmark not defined.
1.1.6. Lý thuyết hiện đại hóa của William Goode ..... Error! Bookmark not defined.
1.1.7. Lý thuyết cấu trúc chức năng của Talcott Parsons ....... Error! Bookmark not
defined.
1.1.8. Thuyết vị thế vai trò (G.H.Mead) .................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Đặc điểm tâm sinh lý người cao tuổi ................. Error! Bookmark not defined.

1.4. Luật pháp và chính sách của Việt Nam đối với Người cao tuổiError! Bookmark not defin

1


1.5. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ........................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƢỜI CAO TUỔI Ở
NÔNG THÔN TẠI XÃ QUỲNH BÁ ...................................Error! Bookmark not defined.
2.1. Đặc điểm đời sống người cao tuổi tại địa phươngError! Bookmark not defined.
2.1.1. Quy mô gia đình và sắp xếp cuộc sống của người cao tuổi . Error! Bookmark
not defined.
2.1.2. Mối quan hệ giữa người cao tuổi và các thành viên trong gia đình ............... Error!
Bookmark not defined.
2.1.3. Hoạt động kinh tế và thu nhập của người cao tuổi ....... Error! Bookmark not
defined.


Hình 2.9. Mức độ liên lạc của những người con không sống cùng người cao tuổi
(ngoài gặp trực tiếp) .................................................. Error! Bookmark not defined.
Hình 2.10. Người sống cùng hộ mà người cao tuổi tâm sự, trò chuyện theo giới tính
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.11. Người không sống cùng hộ mà người cao tuổi tâm sự, trò chuyện theo
giới tính ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.12. Mối quan hệ giữa người cao tuổi với con trai sống cùng hộ .......... Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.13. Mối quan hệ giữa người cao tuổi với con gái sống cùng hộ ........... Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.14. Mối quan hệ giữa người cao tuổi với con dâu sống cùng hộ .......... Error!
Bookmark not defined.

3


Hình 2.15. Mối quan hệ giữa người cao tuổi và con rể sống cùng hộ .............. Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.16. Mức độ hài lòng của người cao tuổi với cư xử của mọi người trong hộ
gia đình ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.17. Tỷ lệ người cao tuổi tham gia lao động tạo thu nhậpError!

Bookmark

not defined.
Hình 2.18. Đánh giá thu nhập dành cho sinh hoạt cá nhân hàng ngày (%) ...... Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.19. Lý do người cao tuổi không tham gia lao động tạo thu nhập ......... Error!
Bookmark not defined.
Hình 2.20. Nguồn thu nhập của người cao tuổi không tham gia lao động tạo thu


defined.
Hình 2.32. Hoạt động sinh hoạt của người cao tuổi cần sự hỗ trợError! Bookmark
not defined.
Hình 2.33. Tỷ lệ người cao tuổi có bảo hiểm y tế ..... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.34. Tỷ lệ người cao tuổi nhận được sự hỗ trợ về chăm sóc sức khỏe trong 12
tháng qua ................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.35. Tỷ lệ người cao tuổi tham gia sinh hoạt tại các hội, câu lạc bộ ...... Error!
Bookmark not defined.

5


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Tỷ lệ người cao tuổi tham gia lao động tạo thu nhập trong các nghề
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2. Số giờ lao động trung bình trong 1 ngày trong 1 tháng qua của người cao tuổi
tham gia lao động tạo thu nhập (%) (chỉ tính ngày làm việc)Error!

Bookmark

not

defined.
Bảng 2.3. Thu nhập trung bình 1 tháng của người cao tuổi từ nghề chính trong 12
tháng qua (%) ............................................................ Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.4. Tỷ lệ người cao tuổi hỗ trợ con cháu trong hộ gia đình về vật chất trong
12 tháng qua (%). ...................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.5. Tỷ lệ người cao tuổi đi khám sức khỏe định kỳ trong 12 tháng qua và
người chi trả cho mỗi lần đi khám sức khỏe định kỳ Error! Bookmark not defined.

hóa” từ năm 2017. Tiếp đó, cũng theo dự báo này thì chỉ sau hai thập kỷ nữa dân số
Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “già” khi mà chỉ số già hóa tăng từ 35,5 năm 2009
lên hơn 100 vào năm 2032. Già hóa dân số sẽ có những khó khăn, thách thức trong
việc thực hiện chính sách, đảm bảo các nhu cầu trong cuộc sống, đặc biệt là nhu cầu
chăm sóc sức khỏe.
Ở Việt Nam, việc chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi vừa mang ý
nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội vừa mang tính nhân văn sâu sắc. Từ xưa nhân
dân ta đã có những câu ca dao, tục ngữ như: “uống nước nhớ nguồn” hay “công
cha như núi Thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra...”. Người cao
tuổi là tầng lớp đã có nhiều cống hiến cho xã hội vì vậy cần phải có những
chính sách phù hợp chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Nhà nước ta đã có
những chính sách, sự quan tâm đến đời sống, sức khỏe của người cao tuổi.
Vấn đề chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở thành thị và nông thôn khác
nhau do ảnh hưởng của điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất. Mô hình gia đình hạt nhân
ngày một phổ biến ở nông thôn. Ở nhiều gia đình, con cái trưởng thành đi làm ăn xa
không thường xuyên đóng góp hay chăm sóc cho cha mẹ đã già. Nhiều người cao
tuổi không cùng sống với con cái trong một mái nhà, họ tự lo từng bữa cơm, tự
chăm sóc. Ở nông thôn những gia đình làm nông nghiệp, sau thời gian vào vụ mùa
những người nông dân thường nhàn rỗi ít có công việc làm thêm tại địa phương lực
lượng lao động chính (là thanh niên; trung niên) ở nông thôn di cư ra những thành
phố lớn tìm việc làm để tăng thu nhập, dẫn đến tình trạng hiện nay ở nông thôn chủ
yếu chỉ có người già và trẻ em. Họ là hai đối tượng cần được chăm sóc thì ngược
lại, họ tự chăm sóc lẫn nhau. Nhiều người cao tuổi đã đến lúc cần được nghỉ ngơi,


phụng dưỡng nhưng vẫn phải làm việc như chăm cháu, làm việc nhà, thậm chí cả
những công việc nặng nhọc của đồng ruộng. Người dân ở nông thôn thường chú
trọng làm kinh tế để đáp ứng các nhu cầu kinh tế thiết yếu của gia đình hơn là chăm
sóc sức khỏe cho người già. Điều đó ảnh hưởng đến sức khỏe và việc chăm sóc sức
khỏe cho người cao tuổi.

2. Nguyễn Quốc Anh, CN Phạm Minh Sơn (2006), Nghiên cứu một số đặc trưng
của người cao tuổi việt nam và đánh giá mô hình chăm sóc người cao tuổi
đang áp dụng, Tổng Cục Dân số "Dân số & Phát triển" Số 5(62) – 2006.
3. Bộ văn hóa thể thao và du lịch, Tổng cục thống kê, Viện gia đình và giới, Quỹ
nhi đồng Liên hợp quốc (2008), Kết quá điều tra gia đình Việt Nam 2006.
4. Báo cáo kết quả điều tra quốc gia về người cao tuổi Việt Nam (VNAS), 2011.
5. Nguyễn Đình Cử (2007), Những xu hướng biến đổi dân số ở Việt Nam, NXB
Nông Nghiệp, Hà Nội.
6. Bùi Thế Cường (chủ nhiệm), Trịnh Duy Luân, Lê truyền, (1994), Người cao
tuổi và an sinh xã hội, NXB Khoa học xã hội.
7. Bùi Thế Cường (2000), Già hóa dân số ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra đối với
chính sách người cao tuổi, Bộ Lao động – Thương binh và xã hội, Kỷ yếu hội
thảo “Phát triển chính sách cho người cao tuổi”.
8. Nguyễn Thị Kim Hoa (chủ biên) (2012), Giáo trình Công tác xã hội với người
cao tuổi.
9. Nguyễn Thế Huệ, Chăm sóc người cao tuổi ngoài gia đình, từ thực tiễn đến lý
luận, Tạp chí Người cao tuổi, tháng 5/2013.
10. Đỗ Thu Hương (2013), An sinh xã hội cho người cao tuổi ở Việt Nam, Tổng cục
thống kê số 3 (473) 2013.
11. Hoàng Khánh, Hoàng Văn Ngoạn (2009), Giáo trình sau đại học: Quản lý sức
khỏe người cao tuổi, NXB Đại học Huế.
12. Lê Ngọc Lân (2014), Người cao tuổi trong gia đình Việt Nam trong bối cảnh
già hóa dân số và biến đổi xã hội.
13. Đặng Vũ Cảnh Linh (2009), Người cao tuổi và các mô hình chăm sóc người
cao tuổi ở Việt Nam, NXB Dân trí, Hà Nội.


14. Bế Quỳnh Nga (2001), Người cao tuổi ở miền Trung và Nam bộ Việt Nam năm
2000 – phác thảo một số kết quả nghiên cứu định tính, Viện Xã hội học số 3
(75),2001.

27. Ngo Thi Tuan Dzung (2013), Elderly People in Vietnam: Some Issues of
Concern from a Family and Gender Perspective.
28. Charles Hirschman and Vu Manh Loi (1996), Family and Household Structure
in Vietnam.
29. Giang Thanh Long and Wade Donald Pfau (2007), The Elderly Population in
Vietnam during Economic Transformation: An Overview.
30. Martin Evans and Susan Harkness (2008), Elderly people in Vietnam: social
protection, informal support and poverty.
31. Trang web: