ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HUỲNH THỊ TIẾN

NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO
SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM QUA VIỆC
GIẢNG DẠY HỌC PHẦN "THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG
PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN"

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HUỲNH THỊ TIẾN

NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO
SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM QUA VIỆC
GIẢNG DẠY HỌC PHẦN "THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG
PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

Chuyên ngành

: Triết học

Huỳnh Thị Tiến


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU………………………………………………………………....…1
CHƯƠNG 1. TƯ DUY BIỆN CHỨNG VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢNG
DẠY HỌC PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƢƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC
TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ
PHẠM.................................….........……………………….……............................7
1.1. Năng lực tư duy biện chứng và sự cần thiết nâng cao nó ở sinh
viên cao đẳng Sư phạm………..………….………………………………..….....7
1.1.1. Tư duy biện chứng và năng lực tư duy biện chứng.........................7
1.1.2. Sự cần thiết nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các
trường cao đẳng sư phạm........................................................................................13
1.2. Các yếu tố tác động và vai trò của giảng dạy học phần Thế giới quan
và phƣơng pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với nâng cao
năng lực tư duy biện chứng của sinh viên các trường Cao đẳng Sư
phạm……………………………………………………………………………...22
1.2.1. Một số yếu tố tác động đến nâng cao năng lực tư duy biện chứng
cho sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm......................................................22
1.2.2. Vai trò của giảng dạy học phần đối với việc xây dựng, bồi dưỡng
năng lực tư duy biện chứng ở sinh viên Cao đẳng Sư phạm.................................34
CHƯƠNG 2. GIẢNG DẠY HỌC PHẦN THẾ GIỚI QUAN VÀ
PHƢƠNG PHÁP LUẬN TRIẾT HỌC CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỚI
VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN
CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI
PHÁP......................................................................................................................46



của đội ngũ các nhà giáo. Vì thế, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã khẳng định:
“Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và là
động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [21].
Để thực hiện tốt nhiệm vụ học tập, rèn luyện nhằm trở thành những người giáo
viên - lực lượng nòng cốt, quyết định cho sự nghiệp “trồng người”, trực tiếp đào tạo
nguồn nhân lực cho đất nước, sinh viên Sư phạm cần được trang bị về mọi mặt, đặc biệt
là tư duy biện chứng. Đây là điều kiện tiên quyết cho sinh viên Sư phạm nói riêng và sinh
viên Việt Nam nói chung chiếm lĩnh tri thức khoa học, giáo dục họ trở thành những chủ
nhân tương lai của đất nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, sinh viên Sư phạm hiện nay bộc
lộ khá rõ sự yếu kém về tư duy biện chứng, do đó, việc tiếp nhận, rèn luyện chuyên môn
nghiệp vụ chưa cao.
Nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên các trường Cao đẳng Sư phạm
phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như di truyền, quá trình học tập, rèn luyện, môi
trường văn hóa..., trong đó giảng dạy triết học nói riêng và giảng dạy học phần Thế giới
quan và phương pháp luận triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung có một vị trí đặc
biệt quan trọng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc giảng dạy học phần này trong các trường cao
đẳng, đại học hiện nay còn có nhiều hạn chế, chưa thực sự phát huy được vai trò của bản thân môn
học giúp nâng cao năng lực tư duy biện chứng cho sinh viên.

1


Do ú, nghiờn cu t duy bin chng, nng lc t duy bin chng, vai trũ ca vic ging
dy hc phn Th gii quan v phng phỏp lun trit hc ca ch ngha Mỏc - Lờnin
trong vic nõng cao nng lc t duy bin chng cho sinh viờn, ch ra thc trng v nhng gii phỏp
gúp phn nõng cao t duy bin chng cho sinh viờn cỏc trng S phm tr nờn c bit cn thit.
õy l vn quan trng trong quỏ trỡnh i mi giỏo dc, o to núi chung v i mi ging dy
cỏc mụn khoa hc Mỏc - Lờnin v T tng H Chớ Minh trong cỏc trng cao ng, i hc núi
riờng. gúp phn nhn thc v khc phc nhng hn ch ú, tụi chn ti: Nõng cao nng lc
t duy bin chng cho sinh viờn cỏc trng Cao ng S phm qua vic ging dy hc phn

niệm mang tính cách mạng về tư duy. Cựng ch loi ny cú th k n
cỏc cụng trỡnh ca Nguyn Trng Chun v Minh Hp (1999) trong cun sỏch chuyờn kho
Vn t duy trong trit hc Hờghen [11] ó phõn tớch nhng ht nhõn hp lý v hn ch trong
quan im ca Hờghen v t duy. Nhng ht nhõn hp lý ú thc s l nhng tin cho s ra
i ca quan nim Mỏc - Lờnin sau ny v t duy khoa hc. Cựng hai tỏc gi trờn (2000) ó vit
bi tp chớ í ngha ca phộp bin chng Hờghen [12], trong ú phõn tớch sõu sc bn cht ca phộp
bin chng ca Hờghen v giỏ tr lch s ca nú i vi s ra i ca phộp bin chng duy vt
mỏcxớt.
Trong nc ta, t i mi n nay, vn t duy, nng lc t duy, t duy lý lun ó v
ang c nhiu nh khoa hc quan tõm nghiờn cu di cỏc gúc khỏc nhau v ó c cụng
b rng rói trờn cỏc tp chớ lý lun, xut bn thnh sỏch, ti liu tham kho. C Tng bớ th Ban
chp hnh Trung ng ng Cng sn Vit Nam Nguyn Vn Linh (1987) ó m u bng tỏc
phm i mi t duy v phong cỏch t duy [59], k ú l cỏc tỏc gi Nguyn Ngc Long (1987)
vi bi Nng lc t duy lý lun trong quỏ trỡnh i mi t duy [60]; tỏc gi Dng Phỳ Hip
(1987) vi bi vit Quỏn trit t duy bin chng duy vt l ni dung quan trng ca i mi t duy
[31]... Cỏc cụng trỡnh ny ó tp trung phõn tớch bn cht ca t duy v vai trũ ca vic phỏt trin
nng lc t duy trong tỡnh hỡnh thc tin i mi t nc. Nhiu tỏc gi ó tp trung khai thỏc,
phõn tớch nhng sai lm trong t duy ca i ng cỏn b nc ta nh: bnh kinh nghim, bnh
giỏo iu, bnh t khuynh... ú l cỏc tỏc gi Trn Vn Phũng (1994) vi Lun ỏn Tin s Bnh
kinh nghim ch ngha i ng cỏn b nc ta trong quỏ trỡnh xõy dng ch ngha xó hi [79];
hay tỏc gi Lờ Hu Ngha (1997) cú bi Phộp bin chng ca cụng cuc i mi nc ta [73].
Cú th k tip cỏc cụng trỡnh nh T duy khoa hc trong giai on cỏch mng khoa hc cụng ngh [74] ca Lờ Hu Ngha v Phm Duy Hi (1998); Trn Thnh (ch biờn, 2003), T

3


duy lý luận với hoạt động của người cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn [95]... Trong các tác phẩm
này, các tác giả đã tập trung phân tích và làm sáng tỏ vấn đề tư duy, bản chất và đặc điểm chủ yếu
của tư duy khoa học cũng như một số đặc trưng của tư duy khoa học trong giai đoạn mới của cách
mạng khoa học công nghệ.

1. M. Alếchxêep và V. Onhisus (1976), Phát triển tư duy học sinh, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
2. I.D. Anđriep (1985), Lôgíc biện chứng, Mátxcơva.
3. Thi Anh (Biên soạn) (2005), Tìm hiểu quy định mới về giáo dục, Nxb Lao Động.
4. Ph. Ăngghen (1876), Biện chứng tự nhiên// C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 20,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; tr. 9 - 450.
5. Ph. Ăngghen (1877 - 1878), Chống Đuyrinh //C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 20,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; tr. 451 - 826.
6. Nguyễn Ngọc Bảo (2001), "Phong cách tư duy khoa học trong hoạt động nhận thức học tập", Tạp chí Giáo dục (số 1).
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Thông tư ban hành quy chế chuẩn nghề nghiệp giáo
viên trung học cơ sở, trung học phổ thông, số 30/ 2009/ TT - BGDĐT.
8. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005), Đề án xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo
và cán bộ quản lý giáo dục 2005 - 2010, tr. 8.
9. Chiến lược phát triển giáo dục 2001 - 2010, (2002), Tạp chí Giáo dục, (số 23), tr. 1- 4.
10. Nguyễn Mạnh Cương (2004), "Về bản chất của tư duy", Tạp chí Triết học (số 1) tr. 52.
11. Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Minh Hợp (1999), Vấn đề tư duy trong triết học Hêghen,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
12. Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Minh Hợp (2000), “Ý nghĩa của phép biện chứng Hêghen”, Tạp
chí Triết học, số 4.

13. Nguyễn Đình Cống (2001),"Suy nghĩ về chức năng của người thầy theo lời dạy của
Bác Hồ", Tạp chí Giáo dục, (số 4).
14. Phan Đình Diệu (1991), "Lý luận nhận thức của Lênin và đổi mới tư duy", Tạp chí
Triết học, (số 2).
15. Phạm Tất Dong (1996), "Đẩy mạnh công tác giáo dục - đào tạo phục vụ sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước", Tạp chí Công tác tư tưởng, (số 10).
16. Nguyễn Bá Dương (1991), “Về đặc trưng của tư duy biện chứng duy vật”, Tạp chí Triết
học, số 5.

5


Tạp chí Cao đẳng và giáo dục chuyên nghiệp, số 3.

6


31. Dương Phú Hiệp (1987), "Quán triệt tư duy biện chứng duy vật là nội dung quan trọng
của đổi mới tư duy”, Tạp chí triết học, số 2
32. Dương Phú Hiệp (1987), "Tiếp tục đổi mới nghiên cứu và giảng dạy Triết học ở nước
ta", Tạp chí triết học, số 2.
33. Nguyễn Văn Hiệu (2000), “Nâng cao chất lượng đào tạo Cao đẳng và trên Cao đẳng",
Nhân Dân (25/4), tr. 4.
34. Lê Thị Duy Hoa (2002), Thông tin và vấn đề tiếp nhận, xử lý thông tin của tư duy người
Việt Nam, Luận án Phó tiến sĩ Triết học, Viện Triết học, Hà Nội.
35. Nguyễn Thanh Hoàn (2003), "Vài nét về mô hình người giáo viên", Tạp chí Giáo dục,
số 48.
36. Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức (1996), Lý luận dạy học, Nxb Cao đẳng Quốc gia Hà
Nội.
37. Nguyễn Ngọc Hợi, Phạm Minh Hùng (2002), "Vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy
ở trường cao đẳng", Tạp chí giáo dục, (số 20).
38. Nguyễn Ngọc Hợi, Phạm Minh Hùng (2002), "Đổi mới công tác đào tạo nghiệp vụ sư
phạm cho sinh viên", Tạp chí giáo dục, (số 37).
39. Nguyễn Ngọc Hợi, Phạm Minh Hùng (2005), "Lao động sư phạm của nhà giáo hiện
nay", Tạp chí Giáo dục, (số 115).
40. Tô Duy Hợp (1990), "Phương pháp tư duy", Tạp chí triết học, (số 1).
41. Tô Duy Hợp (1986), "Về những điều kiện và phương pháp ứng dụng thành công lôgic
biện chứng mácxít", Tạp chí triết học, (số 3).
42. Đoàn Thế Hùng (2004), Tìm hiểu sự hình thành tư duy biện chứng mácxit, Luận văn
thạc sỹ Triết học.
43. Nguyễn Thanh Hưng (2004), "Phát triển tư duy biện chứng thông qua dậy học Hình
học ở trường trung học phổ thông", Tạp chí giáo dục, (số 99), tr. 35 - 36.

60. Nguyễn Ngọc Long (1997), "Năng lực tư duy trong quá trình đổi mới tư duy", Tạp chí
Cộng sản số (số 10), tr. 48.
61. Luật Giáo dục Việt Nam (2009), Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội.
62. C. Mác (1845), Luận cương về L.Phoiơbắc// C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 3,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; tr. 9 -12.
63. C. Mác và Ph. Ăngghen (1845 - 1846), Hệ tư tưởng Đức//C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn
tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; tr. 19 - 664.

8


64. C. Mác và Ph. Ăngghen (1848), Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản//C. Mác và Ph.
Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; tr. 591 - 739.
65. C. Mác (1857 - 1858), Lời nói đầu - trích các bản thảo kinh tế”//C. Mác và Ph. Ăngghen,
Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993; tr. 854 - 892.
66. C. Mác (1867), Tư bản, Quyển 1// C. Mác và Ph. Ăngghen, Toàn tập, tập 23, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993.
67. C. Mác (1844), Bản thảo kinh tế - triết học 1844// C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập
42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 65 - 294.
68. Lã Văn Mến (2000), "Tính có vần đề của tình huống sư phạm", Nghiên cứu Giáo dục,
(số 12), tr.11.
69. Hồ Chí Minh, Về vấn đề học tập, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1977
70. Hồ Chí Minh (1947), Sửa đổi lối làm việc// Toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 1995, tr. 229 - 306.
71. I.X. Narxki, Gorxki (1978), Phép biện chứng của nhận thức khoa học, Nxb Mátxcơva.
72. Lê Hữu Nghĩa (1987), Lịch sử và lôgic, Nxb. Sách giáo khoa Mác - Lênin, Hà Nội.
73. Lê Hữu Nghĩa (1997), "Phép biện chứng của công cuộc đổi mới ở nước ta", Tạp chí
Nghiên cứu lý luận, (số 4)
74. Lê Hữu Nghĩa và Phạm Duy Hải (1998), Tư duy khoa học trong giai đoạn cách mạng
khoa học - công nghệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

88. M.M. Rôdentan, Những vấn đề về phép biện chứng trong bộ Tư bản của Mác, Nxb Sự thật,
Hà Nội, 1962

89. A.P. Sácđacốp (1970), Tư duy học sinh, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
90. Nguyễn Xuân Tạo (1998), Rèn luyện và nâng cao năng lực tư duy lý luận cho sinh viên trong
quá trình dạy học, Luận án tiến sĩ triết học.

91. Lê Doãn Tá và Vũ Trọng Dung (2003), Lôgíc học, Nxb Chính trị Quốc gia Hồ Chí
Minh, phân viện Hà Nội - Khoa triết học.
92. Nguyễn Thanh Tân (2004), "Sự hình thành tư duy và một số đặc trưng của nó", Tạp chí
triết học, (số 2), tr. 43 - 46.
93. Hồ Bá Thâm (1994), Nâng cao năng lực tư duy của đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt
cấp xã hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
94. Hồ Bá Thâm (1994), “Bàn về năng lực tư duy”. Tạp chí Triết học, số 2/1994, tr 8.

10


95. Trần Thành (chủ biên, 2003), Tư duy lý luận với hoạt động của người cán bộ lãnh đạo,
chỉ đạo thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
96. Trần Thành (2007), "Phương pháp tiếp cận di sản kinh điển của chủ nghĩa Mác Lênin", Tạp chí triết học, (số 2).
97. Trần Thị Thìn, (2003), "Một số đặc điểm động cơ học tập của sinh viên sư phạm", Tạp
chí Giáo dục, (số 65).
98. Nguyễn Thị Bích Thuỷ (2001) “Vai trò của tư duy biện chứng đối với cán bộ lãnh đạo
kinh tế trong quá trình đổi mới ở nước ta” Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia
Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2001.
99. Trần Đình Thoả (2002), “Một số vấn đề tư duy biện chứng mácxít”, T/C Triết học, số 2
100. Nguyễn Đình Trãi (2001), Nâng cao năng lực tư duy lý luận cho cán bộ giảng viên lý
luận Mác - Lênin ở các trường Chính trị tỉnh. Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc
gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.