ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Đỗ Minh Ngọc

NGHIÊN CỨU NGUY CƠ TAI BIẾN LŨ BÙN ĐÁ TẠI XÃ TÂN NAM,
HUYỆN QUANG BÌNH, TỈNH HÀ GIANG
VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG TRÁNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
--------------------Đỗ Minh Ngọc

NGHIÊN CỨU NGUY CƠ TAI BIẾN LŨ BÙN ĐÁ TẠI XÃ TÂN NAM,
HUYỆN QUANG BÌNH, TỈNH HÀ GIANG
VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG TRÁNH
Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trƣờng
Mã số: 60850101

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS. TS. Đỗ Minh Đức


MỤC LỤC
DANH MỤC HÌNH ..................................................................................................... i
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................... iv
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
1.

Tính cấp thiết ...................................................................................................... 1

2.

Mục tiêu nghiên cứu ........................................................................................... 1

3.

Nhiệm vụ nghiên cứu........................................ Error! Bookmark not defined.

4.

Ý nghĩa khoa học .............................................. Error! Bookmark not defined.

5.

Ý nghĩa thực tiễn .............................................. Error! Bookmark not defined.

6.

Cấu trúc luận văn .............................................. Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 1. TỔNG QUAN HIỆN TƢỢNG LŨ BÙN ĐÁ VÀ CÁC PHƢƠNG PHÁP

3.2.1. Xây dựng các bản đồ thành phần đầu vào của mô hình tính toán nguy cơ
lũ bùn đá ............................................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Kết quả phân cấp, đánh giá vai trò các bộ phận của mỗi nhân tố và thành
lập bản đồ nguy cơ lũ bùn đá khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined.
Chƣơng 4. CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG TRÁNH VÀ GIẢM THIỂU LŨ BÙN ĐÁ Ở
XÃ TÂN NAM ......................................................... Error! Bookmark not defined.
4.1. Một số nguyên tắc chung trong phòng tránh lũ bùn đáError! Bookmark not defined.
4.2. Biện pháp phi công trình................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.1. Quy hoạch phòng tránh lũ bùn đá ........... Error! Bookmark not defined.
4.2.2. Biện pháp quản lý và sử dụng đất ........... Error! Bookmark not defined.
4.2.3. Biện pháp sơ tán, di chuyển công trình và cộng đồng dân cư ra khỏi khu
vực nguy hiểm ..................................................... Error! Bookmark not defined.
4.2.4. Biện pháp điều chỉnh đất tầng mặt .......... Error! Bookmark not defined.
4.2.5. Biện pháp tuyên truyền, nâng cao ý thức cộng đồngError! Bookmark not defined.
4.3. Các biện pháp công trình .................................. Error! Bookmark not defined.
4.3.1. Biện pháp khơi thông lòng dẫn ................ Error! Bookmark not defined.

4.3.2. Biện pháp phân dòng lũ theo kênh dẫn ra sông chính loại lớnError! Bookmark not
4.3.3. Biện pháp xây dựng hồ chứa, đập kiểm soát lũError! Bookmark not defined.

4.3.4. Xây dựng các trạm thông tin và đo đạc dự báo thời tiếtError! Bookmark not define
4.3.5. Các biện pháp công trình khác ................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 2


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. LBĐ sƣờn và LBĐ dòng theo phân loại của Cruden và Varnes (1996) và
Hutchinson (1988) ....................................................... Error! Bookmark not defined.


xảy ra lũ bùn đá ........................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3.4. Mô tả hệ thống suối và hiện trạng các khối tảng lăn trên lòng suối (điểm
HG63) .......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3.5. Ngƣời dân xây dựng lại nhà sau khi trận lũ đi quaError! Bookmark not defined.
Hình 3.6. Mô tả vị trí đã xảy ra lũ bùn đá tại thôn Nà VàiError! Bookmark not defined.
Hình 3.7. Mô hình số độ cao (DEM) khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined.

Hình 3.8. Bản đồ khoanh vùng lƣu vực cấp 2 khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defin

Hình 3.9. Bản đồ khoanh vùng lƣu vực cấp 3 khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defin
Hình 3.10. Bản đồ độ dốc địa hình xã Tân Nam ........ Error! Bookmark not defined.
Hình 3.11. Bản đồ mật độ sông suối khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined.
Hình 3.12. Bản đồ địa mạo xã Tân Nam ..................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3.13. Bản đồ vỏ phong hóa khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined.
Hình 3.14. Bản đồ hiện trạng rừng khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined.

Hình 3.15. Bản đồ chỉ số nguy cơ lũ bùn đá khu vực xã Tân NamError! Bookmark not defined
Hình 3.16. Bản đồ khoanh vùng nguy cơ lũ bùn đá khu vực xã Tân NamError! Bookmark not

Hình 3.17. Diện tích và tỉ lệ % diện tích của các nhóm nguy cơ tai biến LBĐError! Bookmark

Hình 4.1. Đập kiểm soát tại thôn Quyền, xã Xuân Giang, Quang BìnhError! Bookmark not def

ii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Tốc độ dịch chuyển của trƣợt lở (WP/WLI, 1995)Error! Bookmark not defined.
Bảng 1.2. Thang điểm đánh giá theo phƣơng pháp AHP khi so sánh giữa hai đối
tƣợng ......................................................................... Error! Bookmark not defined.


Quá trình phân tích thứ bậc (Analytic Hierarchy Process)

DEM

Mô hình số độ cao (Digital Elevation Model)

GIS

Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System)

PCLB

Phòng chống lụt bão

LBĐ

Lũ bùn đá

LQ

Lũ quét

TKCN

Tìm kiếm cứu nạn

iv



xã Tân Nam.
-

Xây dựng bản đồ nguy cơ lũ bùn đá trong khu vực xã Tân Nam.

-

Đề xuất một số giải pháp phòng tránh cho khu vực nghiên cứu.

1


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Đào Đình Bắc, Nguyễn Hiệu, Trần Thanh Hà (2004), Tiến tới việc cảnh
báo sát thực những không gian có nguy cơ cao đối với một số dạng tai biến thiên
nhiên thường gặp ở Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ 3, tr.
441-461.
2. Đào Đình Bắc, Phạm Tiến Sỹ, Lũ bùn đá và những dấu hiệu cảnh báo rút
ra từ kết quả nghiên cứu trên sườn tây nam Bình Sơn, Bắc Hà, Tạp chí khoa học
Đại học Quốc gia Hà Nội, KHTN & CN, số 4PT.
3. Nguyễn Hiệu và nnk (2013), Nghiên cứu ảnh hưởng của đi ̣a mạo đế n
trượt lở tại khu vực 02 xã Bản Díu (huyện Xín Mần) và xã Tân Nam (huyện Quang
Bình) thuộc tỉnh Hà Giang (tỷ lệ: 1:10.000; diện tích: 30 km2), Chƣơng trình SRV 10/0026.
4. Nguyễn Đức Lý (2010), Nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh, phát
triển lũ quét, lũ bùn đá và các giải pháp phòng chống, Thông tin khoa học – công
nghệ - QB, tr. 9-14.
5. Đỗ Văn Nhuận, Nguyễn Kim Long và nnk (2013), Nghiên cứu ảnh
hưởng của cấu trúc địa chất đến trượt lở tại khu vực 02 xã Bản Díu (huyê ̣n Xín
Mầ n) và xã Tân Nam (huyê ̣n Quang Bình ) thuộc tỉnh Hà Giang (tỷ lệ 1:10.000;

15. Omkarprasad S. Vaidya, Sushil Kumar (2006). Analytic hierarchy
process: An overview of applications. European Journal of Operational Research,
1–29.
16. Ping, S. L., Ji, Y. L., Jui, C. H., Ming, D. Y. (2002). Assessing debrisflow hazard in a watershed in Taiwan. Engineering Geology 66, 295-313.
17. Scott, A. A., Nicholas, S. (1995). Analysis rainfall-induced debris flows.
Journal of Geotechnical engineering, 7/1995
18. Takahashi, T. (1980). Debris Flow on prismatic open channel. Journal
of the Hydraulics Division, American Society of Civil Engineers 106, 381-396.
19. Takahashi, T. (1981). Debris Flow in Dyke. In: Annual review of fluid
mechanics (Eds: Van, M., Wehausen, J.V. & Lumley, J. L.) 13, 57–77.
20. Takahashi, T. (2007). Debris Flow - Mechanics, Prediction and
Countermeansures. Published by Taylor & Francis Group, London, UK.

3


21. Thomas Glade (2005). Linking debris-flow hazard assessments with
geomorphology. Geomorphology 66, 189-213.
22. Thomas L. Saaty (1999). Basic theory of the analytic hierarchy process:
How to make a decision. Rev.R.Acad.Cienc.Exact.Fis.N. Vol.93, N.4, pp. 395-423.
23. Varnes, D. J. (1978). Slope movement types and processes. In: Special
Report 176: Landslides: Analysis and Control (Eds: Schuster, R. L. & Krizek, R.
J.). Transportation and Road Research Board, National Academy of Science,
Washington D. C., 11-33.
24. UNESCO Working Party on World Landslide Inventory (WP/WLI).
(1995). A suggested method for describing the rate of movement of a landslide.
Bulletin of the International Association of Engineering Geology, No. 52, 75-78.

4