Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội phạm
chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam
Hồ Thanh Vinh
Khoa Luật
Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Hình sự và tố tụng Hình sự; Mã số: 60 38 01 04
Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
Năm bảo vệ: 2014
Keywords. Luật hình sự; Luật tố tụng hình sự; Tội phạm chưa hoàn thành
Content
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội, là một hiện tượng xã hội tiêu cực gắn
liền với đời sống của con người. Hiện tượng tiêu cực này xâm hại tới lợi ích của Nhà nước,
quyền, lợi ích hợp pháp của công dân cho nên chúng ta luôn phải đấu tranh để phát hiện,
ngăn chặn nhanh chóng, kịp thời hiện tượng này nhằm giảm bớt tác hại cho xã hội do nó gây
ra.
Trong quá trình nghiên cứu tội phạm, thông thường hay chú tâm đến tội phạm hoàn
thành, do đó tội phạm chưa hoàn thành ít được đề cập, chú trọng. Song, nghiên cứu về tội
phạm chưa hoàn thành sẽ giúp chúng ta rất nhiều trong công tác phòng ngừa tội phạm, ngăn
chặn tội phạm nguy hiểm có thể xảy ra, là một trong những mục tiêu trong yêu cầu đấu tranh
phòng, chống tội phạm, bảo vệ các lợi ích của Nhà nước và của công dân, đặc biệt là ngăn
chặn từ "trứng nước" và ngăn ngừa những hậu quả (thiệt hại) đã gây ra cho Nhà nước, xã hội,
cho cơ quan, tổ chức và cho công dân, qua đó còn góp phần phân hóa trách nhiệm hình sự và
cá thể hóa hình phạt được công minh, chính xác và đúng pháp luật [8, tr. 440].
Ngoài ra, nếu nắm vững về tội phạm chưa hoàn thành sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn
về tội phạm, giúp cho công tác phòng ngừa tội phạm của Nhà nước được tốt hơn. Vì tội phạm
chưa hoàn thành xảy ra trước tội phạm hoàn thành, nó là điều kiện, tiền đề của hoạt động tội
phạm hoàn thành. Hơn nữa, trong khoa học luật hình sự Việt Nam, xung quanh vấn đề tội
phạm chưa hoàn thành còn nhiều nội dung cần nhận thức thống nhất, cũng như cần làm sáng
tỏ vấn đề trách nhiệm hình sự trong từng giai đoạn của tội phạm chưa hoàn thành. Bên cạnh
đó, cũng chưa có công trình khoa học nào tổng kết lý luận, đánh giá thực tiễn áp dụng về vấn
đề tội phạm chưa hoàn thành, trong khi chính sách hình sự trước yêu cầu mới của đất nước

* Nhóm thứ nhất - sách chuyên khảo, sách tham khảo, giáo trình, bao gồm: 1) GS.
TSKH. Lê Văn Cảm: Mục V - Chế định về các giai đoạn thực hiện tội phạm, Chương thứ tư Tội phạm, Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự
(Phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005; 2) ThS. Lâm Minh Hạnh, Chương VIII Các giai đoạn phạm tội, trong sách: Những vấn đề lý luận cơ bản về tội phạm trong luật hình
sự việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1986; 3) PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí: Chương
Các giai đoạn phạm tội, trong sách: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung),
GS.TSKH. Lê Cảm chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001, tái bản năm 2003, 2007; 4)
PGS.TS. Lê Thị Sơn: Bài IV - Một số vấn đề về các giai đoạn thực hiện tội phạm, trong sách:
Luật hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội,
1999; 5) PGS.TS. Lê Thị Sơn: Các giai đoạn thực hiện tội phạm, đồng phạm và tổ chức tội
phạm với việc hoàn thiện cơ sở pháp lý của trách nhiệm hình sự, Nxb Tư pháp, Hà Nội,
2013; cũng như một số công trình của các nhà khoa học Liên bang Nga trong phần tài liệu
tham khảo của các sách chuyên khảo nói trên.
* Nhóm thứ hai - các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành, bao gồm: 1) GS.
TSKH. Lê Văn Cảm: Chế định về các giai đoạn thực hiện tội phạm và mô hình lý luận của
nó trong pháp luật hình sự Việt Nam, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 2/2002; 2) PGS.TS.
Trịnh Quốc Toản: Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội chưa đạt, Tạp chí Khoa học, chuyên
san Kinh tế - Luật, số 4/2002; 3) TS. Trịnh Tiến Việt: Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội
chưa đạt, Tạp chí Khoa học, chuyên san Kinh tế - Luật, số 4/2002; 4) PGS.TS. Lê Thị Sơn:
Về trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm chưa đạt, Tạp chí Luật học,
số 4/2007; 5) PGS.TS Trần Văn Độ: Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về giai
đoạn thực hiện tội phạm, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 5/1999; 6) PGS.TS. Dương Tuyết
Miên: Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt, Tạp chí
Luật học, số 4/2001; v.v...
* Nhóm thứ ba - các luận văn, luận án, bao gồm: 1) Hoàng Đức Ngọc: Một số vấn
đề lý luận và thực tiễn về phạm tội chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật
học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2010; Bùi Thị Chinh Phương: Một số vấn
đề lý luận và thực tiễn về quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội
chưa đạt theo luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia
Hà Nội, 2011; v.v…
Tuy nhiên, các công trình trên đây mới chỉ đề cập giải quyết đến khái niệm, các đặc

pháp được thể hiện trong các Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI và Nghị quyết số 08/NQTW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị "Về một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tư pháp
trong thời gian tới", và nhất là trong Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 02/06/2005 của Bộ
Chính trị "Về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm
2020", Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị "Về chiến lược cải cách
tư pháp đến năm 2020", cũng như các công trình khoa học của các nhà khoa học, luật gia
trong và ngoài nước.
4.2. Các phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể của khoa học luật hình sự như: phương
pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, đối chiếu; v.v… Từ đó, có sự tổng hợp kiến thức, rút ra
những đánh giá, kết luận và đề xuất các kiến nghị, giải pháp hoàn thiện liên quan đến tội
phạm chưa hoàn thành để các nhà làm luật nước ta có thêm tư liệu tham khảo sửa đổi toàn
diện Bộ luật hình sự Việt Nam.
5. Những điểm mới về mặt khoa học và đóng góp của luận văn
Luận văn là công trình nghiên cứu độc lập dựa trên kết quả tìm hiểu, tra cứu, phân
tích, lập luận, làm rõ về mặt lý luận một số vấn đề về tội phạm chưa hoàn thành như: khái
niệm, các dấu hiệu khách quan, chủ quan, làm rõ các nội dung về chuẩn bị phạm tội, phạm tội
chưa đạt, để từ đó có thể đưa ra những kiến giải lập pháp và mô hình khoa học về tội phạm
chưa hoàn thành (chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt).
Ngoài ra, về mặt thực tiễn, luận văn nghiên cứu, làm sáng tỏ bức tranh khái quát
về tình hình tội phạm chưa hoàn thành trong đời sống xã hội thông qua các báo cáo tổng
kết, chuyên đề của các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án, cũng như thông qua đánh giá
các bản án hình sự. Ngoài ra, luận văn còn làm sáng tỏ một số tồn tại, bất cập trong quá
trình áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Vì vậy, luận văn còn có ý nghĩa chính trị, xã hội
và pháp lý quan trọng trong việc đánh giá mức độ thực hiện tội phạm. Bởi vì xác định đúng
sự kiện thực hiện tội phạm do cố ý sẽ có cơ sở cho việc xác định phạm vi mà mức độ trách


nhiệm hình sự một cách có căn cứ và đúng pháp luật. Từ đó, giúp cho cơ quan bảo vệ pháp
luật và Tòa án xác định đúng trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt một cách có căn cứ
đầy đủ, đúng pháp luật.

Việt Nam (phần chung), (Lê Cảm chủ biên), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
10. Đại Việt Sử ký toàn thư (1998), Tập II, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5 của Bộ Chính trị
về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2020, Hà
Nội.
12. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6 của Bộ Chính trị
về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.
13. Trần Văn Độ (1999), "Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự về giai đoạn thực
hiện tội phạm", Tòa án nhân dân, (5), tr. 3-6.
14. Trần Văn Đượm (1995), "Chương VII - Phần thứ hai", Trong sách: Giáo trình Luật hình
sự Việt Nam (Phần chung), Trường Đại học Cảnh sát nhân dân, Hà Nội.
15. Đinh Bích Hà (2007), Bộ luật hình sự Cộng hòa dân chủ nhân dân Trung Hoa, Nxb Tư
pháp, Hà Nội.
16. Lâm Minh Hạnh (1986), "Chương III - Các giai đoạn phạm tội", Trong sách: Những vấn
đề lý luận cơ bản về tội phạm trong Luật hình sự việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
17. Trần Thị Hiền (2011), Bộ luật hình sự Nhật Bản, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội.


18. Hình phạt tử hình trong luật quốc tế (2008), Nxb Hồng Đức, Thanh Hóa.
19. Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (1997), Luật hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
20. Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (2000), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam, Nxb Công an
nhân dân, Hà Nội.
21. Nguyễn Ngọc Hòa (2006), Tội phạm và cấu thành tội phạm, (In lần thứ hai có bổ sung),
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
22. Nguyễn Ngọc Hòa, Lê Thị Sơn (1999), "Thuật ngữ luật hình sự", Trong sách: Từ điển
Giải thích thuật ngữ luật học, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
23. Phạm Mạnh Hùng (2003), "Hoàn thiện quy định về cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với
trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm", Nhà nước và pháp luật,

39. Tòa án nhân dân tối cao (1976), Tập hệ thống hóa luật lệ hình sự, tập 1 (1945 - 1975),
Hà Nội.
40. Tòa án nhân dân tối cao (1986), Nghị quyết số 02-HĐTP ngày 5/01/1986 của Hội đồng
Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật
hình sự (Mục III - Chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt), Hà Nội.
41. Tòa án nhân dân tối cao (2000), Các văn bản hình sự, dân sự, tố tụng hình sự, Hà Nội.
42. Trịnh Quốc Toản (2002), "Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội chưa đạt", Khoa học,
(Chuyên san Kinh tế - Luật), (4), tr. 12-16.
43. Trịnh Quốc Toản (2008), "Hoàn thiện hình phạt tử hình, tù có thời hạn và phạt tiền theo
yêu cầu cải cách tư pháp", Tòa án nhân dân, 9(5), tr. 2-6.


44. Trường Đại học Cảnh sát nhân dân (1995), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần
chung), Hà Nội.
45. Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nxb Công an
nhân dân, Hà Nội.
46. Trường Đại học Luật Hà Nội (2011), Bộ luật hình sự Liên bang Nga, Nxb Công an
nhân dân, Hà Nội.
47. Đào Trí Úc (Chủ biên) (1993), Mô hình lý luận về Bộ luật hình sự Việt Nam (Phần
chung), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
48. Đào Trí Úc (2000), Luật hình sự Việt Nam, (Quyển I - Những vấn đề chung), Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội.
49. Chu Thị Trang Vân (2004), "Tìm hiểu việc định tội và quyết định hình phạt từ phương
diện hoạt động áp dụng pháp luật hình sự cơ bản của Tòa án (Phần 1)", Trong sách: Cải
cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, (Lê Cảm và
Nguyễn Ngọc Chí đồng chủ biên), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
50. Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, Nxb Tư pháp và Nxb Từ
điển bách khoa, Hà Nội.
51. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (2010), Trách nhiệm xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị
trường, Kỷ yếu Hội thảo Khoa học quốc tế, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.