ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
************

BÙI XUÂN TIẾN

PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO IN VỀ DỰ ÁN
NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
************

BÙI XUÂN TIẾN

PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA BÁO IN VỀ DỰ ÁN
NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN SƠN LA

Chuyên ngành: Báo chí ho ̣c
Mã số
: 60.32.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ DUY THÔNG

Hà Nội - 2014

Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 11 năm 2014
Tác giả luận văn

Bùi Xuân Tiến


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI VÀ DỰ ÁN
NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN SƠN LA .............................................................. 5
1.1. Phản biện xã hội và vai trò của báo chí trong thực hiện chức năng phản
biện xã hội ..................................................................................................... 5
1.1.1. Khái niệm phản biện và phản biê ̣n xã hội........................................... 5
1.1.2. Vai trò của phản biện xã hội ............................................................... 5
1.1.3. Vai trò của báo chí trong thực hiện hoạt động phản biện xã hội ....... 5
1.2. Báo in trong hoạt động phản biện xã hội ............................................... 5
1.2.1. Đặc trưng và vai trò của báo in trong hoạt động phản biện xã hội ... 5
1.2.2. Khái quát về các báo in được khảo sát ............................................... 5
1.3. Dự án Nhà máy thủy điện Sơn La .......................................................... 5
1.3.1. Khái quát về Dự án Nhà máy thủy điện Sơn La.................................. 5
1.3.2. Vai trò của Nhà máy thủy điện Sơn La ............................................... 5
Tiểu kết chƣơng1........................................................................................... 5
CHƢƠNG 2: NỘI DUNG VÀ CÁCH THƢ́C PHẢN B IỆN XÃ HỘI CỦA
CÁC BÁO ĐƢỢC KHẢO SÁT ................................................................... 5
2.1. Chủ thể của hoạt động phản biện xã hội trên báo in .............................. 5
2.1.1. Đại biểu Quốc hội phản biện .............................................................. 5
2.1.2. Nhà báo phản biện .............................................................................. 5
2.1.3. Giới trí thức phản biện ........................................................................ 5
2.1.4. Độc giả phản biện ............................................................................... 5

sống xã hội. Một trong những chức năng đó là: giám sát quyền lực, thẩm
định và phản biện xã hội.
Dự án Nhà máy thủy điện Sơn La là một công trình mang tầm vóc
quốc gia, giữ vị trí then chốt trong công tác đảm bảo cung cấp nguồn điện
cho đất nƣớc. Là dự án khi thực hiện công tác đầu tƣ xây dựng cũng nhƣ
trong quá trình xây dựng có nhiều vấn đề phức tạp cần có sự tham gia,
đóng góp ý kiến và phản biện của nhiều bên.
Báo chí - với chức năng phản biện xã hội của mình đã luôn theo sát
những chă ̣ng đƣờng của Dự án Nhà máy thủy điện Sơn La ngay từ khi còn
mới thai nghén. Thực tế, trong những năm qua, báo chí đã đóng góp một
phần không nhỏ vào việc đáp ƣ́ng tiế n đô ̣ và chấ t lƣơ ̣ng xây dựng công
trình. Không chỉ có những thông tin phản ánh, đƣa ra những nhận xét
chung, báo chí phân tích, bình luận những mặt tích cực và những mặt còn
hạn chế của công trình Nhà máy thủy điện Sơn La. Việc phân tích yếu tố
kỹ thuật nhƣ Sơn La cao hay Sơn La thấp, vấn đề an toàn đập thủy điện,
vấn đề động đất tại khu vực Tây Bắc hay việc di dân tái định cƣ với số
lƣợng khổng lồ lên đến trên 20.000 hộ… cũng đƣợc báo chí bình luận ,
phân tích rất sâu sắ c . Đặc biệt, việc đƣa tin, truyền tải chủ trƣơng, chính
sách của Đảng và Nhà nƣớc có tính chỉ đạo, định hƣớng dƣ luận trong việc
xây dựng và phát triển Nhà máy thủy điện Sơn La đúng hƣớng, phù hợp xu
thế phát triển của đất nƣớc đƣợc báo chí kịp thời phản ánh.

1


Chính vì vậy khi lựa chọn đề tài “Phản biện xã hội của báo in về
Dự án Nhà máy thủy điện Sơn La” (khảo sát báo: Thanh niên, Lao động
và Nông thôn ngày nay), ngƣời viết không chỉ đi vào khai thác, tìm hiểu về
vai trò của Nhà máy thủy điện Sơn La mà tập trung vào phản biện xã hội
của báo in về xây dựng một công trình trọng điểm quốc gia (ở đây là Nhà

đề phản biện xã hội về bảo vệ thiên nhiên và môi trƣờng…
Một số bài báo đề cập nhiều đến phản biện xã hội nhƣ: “Phản biện
xã hội” (Tạp chí Cộng sản) của tác giả Trần Đăng Tuấn; “Vai trò của phản
biện xã hội ở Việt Nam hiện nay” (Tạp chí Lý luận chính trị) của tác giả Đỗ
Văn Quân; “Báo chí và phản biện xã hội” (Tạp chí Ngƣời làm báo) của tác
giả Nguyễn Quang A; “Phản biện xã hội” của GS Tƣơng Lai (Tạp chí Tia
sáng); “Phản biện và văn hóa phản biện” (Tạp chí Tuyên giáo) của tác giả Hữu
Thọ; “Bốn đề xuất nhằm khơi thông phản biện xã hội” (Tạp chí Tia sáng) của
tác giả Phạm Duy Nghĩa.
Đặc biệt, bài viết “Phản biện phải vì lợi ích quốc gia” (Thời báo Ngân
hàng) của tác giả Trần Bá Dung – Hội Nhà báo Việt Nam đã nêu bật đƣợc tầm
quan trọng của báo chí trong việc thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã
hội cũng nhƣ tầm quan trọng của phản biện xã hội đối với quốc gia, dân tộc. Gần
đây nhất, TS Đặng Thị Thu Hƣơng – Khoa Báo chí và Truyền thông (Trƣờng
Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội) có bài viết
“Về vai trò giám sát xã hội và phản biện xã hội của báo chí Việt Nam” (Tạp chí
Cộng sản). Bài viết đã thể hiện rõ quan điểm của tác giả khi nêu bật đƣợc chức
năng giám sát, phản biện xã hội của báo chí, cơ chế và nguyên tắc giám sát, phản
biện xã hội của báo chí. Đặc biệt, bài viết đã nêu rõ đƣợc giải pháp để báo chí
thực hiện tốt chức năng phản biện, giám sát xã hội.
Cùng với đó là một số khóa luận, luận văn, luận án liên quan đến đề
tài của Khoa Báo chí và Truyền thông, Trƣờng Đại học K.H.X.H và N.V
(Đại học Quốc gia Hà Nội) nhƣ: “Tính phản biện xã hội của tác phẩm báo
chí Việt Nam qua loạt bài về vấn đề trùng tu các di sản trên báo Tuổi trẻ
3


TP.HCM” của Tô Thị Thúy Na; “Tính phản biện của tác phẩm báo chí
Việt Nam qua loạt bài Đêm trước đổi mới trên báo Tuổi trẻ TP.HCM năm
2005” của tác giả Phan Văn Kiền; “Ý nghĩa phản biện xã hội của bài bình

2. Nguyễn Văn Dũng (2011), Báo chí truyền thông hiện đại (từ hàn lâm
đến đời thường), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
3. Đức Dũng (2000), Viết báo như thế nào, Nxb Văn hóa – Thông tin,
Hà Nội
4. Ngô Văn Dụ, Hồng Hà, Trần Xuân Giá (2006), Tìm hiểu mốt số
thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của
Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
5. Hà Minh Đức (chủ biên) (2001), Báo chí – Những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
6. Đỗ Xuân Hà (1999), Báo chí với thông tin quốc tế, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
7. Vũ Quang Hào (2000), Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội
8. Nguyễn Quang Hòa (2002), Phóng viên và tòa soạn, Nxb Văn hóa –
Thông tin, Hà Nội
9. Hoàng Ngọc Hiến (1999), Năm bài giảng về thể loại, Nxb Giáo dục,
Hà Nội
10. Đỗ Quang Hƣng (2000), Lịch sử Báo chí Việt Nam từ 1865 – 1945,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
11. Phạm Thành Hƣng (2007), Thuật ngữ Báo chí – Truyền thông, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
12. Đinh Văn Hƣờng (2006), Các thể loại báo chí thông tấn, Nxb Đại
học Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội
13. Phan Văn Kiền (2012), Phản biện xã hội của tác phẩm báo chí Việt Nam
qua một số sự kiện nổi bật, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội
14. Nguyễn Lân (2000), Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Thành phố
Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh

5


29. Mai Quỳnh Nam (2000), Về vấn đề nghiên cứu hiệu quả truyền
thông đại chúng, Tạp chí Xã hội học, số 4, tr.21-15
6


30. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (nhiều tác giả) (2012), Thủy điện Sơn
La trọn vẹn niềm tin, EVN, Hà Nội
31. Nguyễn Thị Thu Hƣơng, Nâng cao hiệu quả truyền thông của
chuyên mục “Tham vấn và phản biện” trên báo in, luận văn thạc sĩ,
Hà Nội, 2013
32. http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/NghiencuuTraodoi/2013/22654/Ve-vai-tro-giam-sat-xa-hoi-va-phan-bien-xahoi.aspx
33.http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=62&CategoryID=3&News
=234
34. http://thoibaonganhang.vn/tin-tuc/1-phan-bien-phai-vi-loi-ich-quocgia-2730.html
35.http://hanoimoi.com.vn/Ban-in/Chinh-tri/119850/ph7843;nbi7879;n-xh--nhan-t7889;-quan-tr7885;ng-c7911;a-phat-tri7875;n
36.http://truongchinhtrina.gov.vn/ArticleDetail.aspx?_Article_ID=403

7