ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------------------

Phạm Bảo Ngọc

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ Ô NHIỄM KIM LOẠI NẶNG
TRẦM TÍCH BIỂN VỊNH HẠ LONG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC

Hà Nội – 2014



LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến
TS. TRỊNH VĂN GIÁP đã tận tình hướng dẫn, chỉ dạy và giúp đỡ em trong suốt
quá trình thực hiện đề tài cũng như hoàn thành luận văn này.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các cán bộ trong phòng Môi
trường, Trung tâm Quan trắc phóng xạ và đánh giá tác động môi trường – Viện
Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân – Viện Năng Lượng Nguyên Tử Việt Nam. Em
xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Chủ nhiệm và các thành viên tham gia đề tài
“Nghiên cứu định lượng mức độ ô nhiễm trong trầm tích biển ở vịnh Hạ Long bằng
kỹ thuật hạt nhân”, mã số ĐTCB/11/04-03 đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất
cho em thực hiện đề tài, giúp em hoàn thành luận văn này.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong Khoa Môi trường trường Đại
học Khoa học Tự nhiên đã tận tình truyền đạt kiến thức trong suốt 2 năm học vừa
qua. Với vốn kiến thức mà em được tiếp thu trong quá trình học tập sẽ là hành trang
quý báu để em có thể hoàn thành tốt công việc sau này.
Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè, những

CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, ĐỊA ĐIỂM
NGHIÊN CỨU ......................................... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
2.1. Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứuError!
Bookmark
not
defined.
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu ..................................Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu .....................................Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Phương pháp nghiên cứu.............................Error! Bookmark not defined.
2.2. Kỹ thuật lấy mẫu, bảo quản mẫu trầm tích ......Error! Bookmark not defined.
2.3. Kỹ thuật xử lý mẫu và phân tích thành phần hóa họcError! Bookmark not
defined.
2.4. Kỹ thuật xử lý và phân tích kim loại nặng ........Error! Bookmark not defined.
2.5. Kỹ thuật xử lý và phân tích 210Pb, 210Po .............Error! Bookmark not defined.
2.6. Địa điểm nghiên cứu ............................................Error! Bookmark not defined.
2.6.1. Vị trí lấy mẫu cửa sông Bình Hương ...........Error! Bookmark not defined.
2.6.2. Vị trí lấy mẫu cửa Lạch cầu 20 ...................Error! Bookmark not defined.


2.7. Kiểm soát chất lƣợng kết quả phân tích ............Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................... ERROR!
BOOKMARK NOT DEFINED.
3.1. Tốc độ lắng đọng trầm tích tại các vị trí lấy mẫu vịnh Hạ Long ........... Error!
Bookmark not defined.
3.1.1. Kết quả tốc độ lắng đọng trầm tích tại các vị trí lấy mẫuError! Bookmark
not defined.
3.1.2. So sánh với kết quả các công trình khoa học khác trên địa bàn ........ Error!
Bookmark not defined.
3.2. Hàm lƣợng kim loại nặng trong trầm tích vịnh Hạ LongError!
Bookmark


Kim loại nặng

QCVN

Quy chuẩn Việt Nam

SQGs

Bộ tài liệu hướng dẫn tiêu chí chất lượng trầm tích (Sediment quality
guideline)

TN

Tổng nitơ (Total Nitrogen)

TOC

Tổng Cacbon hữu cơ (Total Organic Carbon)

TP

Tổng photpho (Total Phosphorus)

TT-BTNMT Thông tư của Bộ Tài nguyên và Môi trường


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Thành phần nguyên tố hóa học trong nước biển .... Error! Bookmark not
defined.


giá

bằng

210

Pbvà

Po………………..Error! Bookmark not defined.

Bảng 3. 2. Tốc độ trầm tích trong một số công bố trước đây . Error! Bookmark not
defined.
Bảng 3. 3. Hàm lượng KLN trung bình trong các mẫu trầm tích .. Error! Bookmark
not defined.
Bảng 3. 4.Các giá trị trung bình, cực đại, cực tiểu về hàm lượng KLN ........... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3. 5. Nồng độ các KLN (ppm) trong trầm tích khu vực Quảng Ninh ..... Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3. 6. Nồng độ các KLN (ppm) trong trầm tích Quảng Ninh (tiếp theo) .. Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3. 7. Các giá trị ngưỡng TEL, PEL ..................Error! Bookmark not defined.
Bảng 3. 8. Sản lượng khai thác than từ năm 1995 đến năm 2012 . Error! Bookmark
not defined.


DANH MỤC HÌNH
Hình 1. 1. Địa hình thành phố Hạ Long .................... Error! Bookmark not defined.
Hình 1. 2. Nguồn phát sinh các nguyên tố hóa học trong nước đại dương ....... Error!
Bookmark not defined.

defined.
Hình 2. 9. Vị trí lấy mẫu cột trầm tích cột M2, cột M3, cột 13 ..... Error! Bookmark
not defined.
Hình 2. 10. Ảnh chụp cửa Lạch cầu 20 từ vệ tinhkhu vực Cẩm Phả ................ Error!
Bookmark not defined.
Hình 2. 11. Vị trí lấy mẫu Cột 8 gần cầu 20, phường Cẩm Thịnh . Error! Bookmark
not defined.


Hình 3. 1.

Đánh giá

210

Pb dư trong cột M2, S là tốc độ lắng đọng trầm

tích……..Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 2. Đánh giá 210Pb dư trong cột M3, S là tốc độ lắng đọng trầm tích.... Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 3. Đánh giá 210Po dư trong cột M2, S là tốc độ lắng đọng trầm tích.... Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 4. Đánh giá 210Po dư trong cột M3, S là tốc độ lắng đọng trầm tích.... Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 5. Đánh giá 210Po dư trong cột 8, S là tốc độ lắng đọng trầm tích ....... Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 6. Đánh giá 210Po dư trong cột 13, S là tốc độ lắng đọng trầm tích ..... Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 7. Sự phân bố hàm lượng KLN theo chiều sâu của cột M2 ................. Error!
Bookmark not defined.

khoa học,nhà quản lý cũng như toàn xã hội.Đã có nhiều nghiên cứu, đánh giá ô
nhiễm môi trường biển thông qua việc xác định hàm lượng các kim loại nặng
(KLN) hay các chất độc hại khác trong môi trường trầm tích đáy và nước
biển.Nguyên nhân của việc gia tăng tích tụ KLN trong trầm tích biển được cho là
bắt nguồn từsự phát triển công nghiệp,hoạt động khai thác khoáng sản,dẫn đến
hàng loạt các rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân ven biển
cũng như hủy hoại môi trường sinh thái.
Trong những năm qua,các nghiên cứu về ô nhiễm môi trường biển nói
chung và ô nhiễm KLN trong trầm tích biển nói riêng đã được tiến hành ở nhiều
nơi trên thế giới,nhiều công trình đã được công bố như những công trình của các
tác giảTrần Đức Thạnh và Lưu Văn Diệu [11], B. Owen và Sandhu [15], Meng W
et al [29], v.v…Các kỹ thuật sử dụng đồng vị 210Pb,226Ra,137Cs ra đời đã cho phép
các nhà khoa học tính toán được dòng (flux) KLN và các chất ô nhiễm khác thay
đổi theo thời gian như trong nghiên cứu của Farmer [20], Ligero et al[28],B.
Zourarah et al[17]. Sự tồn tại của các KLN trong trầm tích biển ảnh hưởng đến các
sinh vật đáy rồi đi vào chuỗi thức ăn và cuối cùng là con người. Nhiều nghiên cứu
trên thế giới đã có sự kết hợp giữa phân tích hàm lượng KLN trong sinh vật sống
bám đáy (ngao, sò, ốc, hến), cá và hàm lượng KLN trong môi trường trầm tích
biển để nghiên cứu quá trình tích tụ ô nhiễm theo chuỗi thức ăn như nghiên cứu
của các tác giả Islam MD và Tanaka M [26], Dauvin [18].
Việt Nam là đất nước có đường bờ biển dài (khoảng hơn 3200 km) và vùng
biển đặc quyền kinh tế rộng gấp nhiều lần diện tích đất liền. Lợi thế về tự nhiên
này cũng đặt ra không ít khó khănvề công tác quản lý và bảo vệ các hệ sinh thái
vùng ven biển, điển hình là một loạt các vấn đề về tài nguyên và môi trường diễn
ra gần đây trong phạm vi biển và đới bờ, trong đó có những nguyên nhân tại chỗ,
khu vực và quốc tế.Vì vậy, việc tiến hành các chương trình điều tra, khảo sát và
đánh giá chất lượng môi trường là điều cần thiết.


TÀI LIỆU THAM KHẢO

khoa học về trái đất, 34(1), tr. 10-17.
12. Trần Đức Thạnh, Lưu Văn Diệu (2006), “Những vấn đề môi trường nổi bật ở dải
ven bờ biển phía tây vịnh Bắc Bộ”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển,
06/2006, 6(1-phụ trương), tr. 3-14.

TIẾNG ANH

13. A.Shakhashiro (2007), U. Sansone Report on the IAEA-CU-2006 World-wide
open proficiency test on the determination of gamma emitting radionuclides,
IAEA/AL/171, Seibersdorf.
14. A.Shakhashiro, A.M. Gondin da Fonseca azeredo (2006), U. Sansone Matrix
Materials for Proficiency Testing:Optimization of a procedure for Spiking Soil
with

Gamma-Emiting

Radionuclides,

Anal

Bioanal

Chem,

DOI

10.1007/s00216-006-0772-2.
15. B. Owen R., Sandhu N (2000), “Heavy metal accumulation and anthropogenic
impacts on Tolo Harbour, Hong Kong”, Marine Pollution Bulletin, 40(2), pp.
174-180.

22. FollowEstuarine Coastal and Shelf Science, 87 (2), pp. 10-12.
23. Fukue M., Nakamura T., Kato Y. and Yamasaki S., (1999), “Degree of pollution
for marine sediments”,Engineering Geology, 53, pp.131-137.
24. Guor-Cheng Fang, Hung-Chieh Yang (2010),Comparison of heavy metals in
marine sediments from coast areas in East and Southeast Asian countries
during

the

Environmental

years

2000—2010,

Department

of

Safety,

Health

and

Engineering, HungKuang University, Sha-Lu, Taichung,

Taiwan.
25. Hamed MA and Emara AM (2006),“Marine molluscs as biomonitors for heavy
metal levels in the Gulf of Suez, Red Sea”,Journal of Marine System, 60, pp.

(2001),
some

sedimentological variables”,Journal of Environmental Radioactivity, 57, pp.
7–19.


29. Meng W, Qin Y, Zheng B, Zhang L (2008),“Heavy metal pollution in Tianjin
Bohai Bay, China”,J Environ Sci (China), 20(7), pp. 814-9.
30. Mil-Homens, M., Stevens, R.L., Cato, I., Abrantes, F., (2007), “Regional
geochemicalbaselines

for

Portuguese

shelf

sediments”,Environmental

Pollution, 148, pp. 418–427.
31. Müller G., (1979), Schwermetalle in den sedimenten des Rheins- Vera
E'nderungenseit, Umschau, 79, pp. 778-783.
32. Nobi, E.P.; Dilipan, E.; Thangaradjou, T.; Sivakumar, K.; Kannan, L (2010),
“Geochemical and geo-statistical assessment of heavy metal concentration in
the sediments of different coastal ecosystems of Andaman Islands, India”,
Estuarine Coastal and Shelf Science (Impact Factor: 2.32), 87, pp. 253-264.
33. Prudente, M. S., H. Ichibashi and R. Tatsukawa (1994),“Heavy metal
concentrations in sediments from Manila Bay, Philippines and inflowing
rivers”,Journal of Environmental Pollution, 86, pp. 83–88.