ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG

LƢU LÊ HƢỜNG

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT PHƢƠNG
ÁN QUẢN LÝ TIẾP CẬN NGUỒN GEN VÀ CHIA SẺ
LỢI ÍCH Ở VƢỜN QUỐC GIA BA VÌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

Hà Nội – Năm 2014

0


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG

LƢU LÊ HƢỜNG

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT PHƢƠNG
ÁN QUẢN LÝ TIẾP CẬN NGUỒN GEN VÀ CHIA SẺ
LỢI ÍCH Ở VƢỜN QUỐC GIA BA VÌ

Chuyên ngành: Môi trƣờng trong phát triển bền vững
(Chƣơng trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG
TS. Nguyễn Mạnh Hà
Trung tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trƣờng


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu
trong luận văn là trung thực, không sử dụng số liệu của tác giả khác khi chƣa đƣợc
công bố hoặc chƣa đƣợc sự đồng ý. Những kết quả nghiên cứu của tác giả chƣa
từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Hà Nội, ngày

tháng 11 năm 2014

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

LƢU LÊ HƢỜNG

ii


MỤC LỤC
LỜI CÁM ƠN .............................................................................................................. i
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................... v
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................. vi
DANH MỤC HÌNH ................................................................................................... vi
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ....................................... 3
1.1. Các khái niệm và phạm trù liên quan đến tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi
ích............................................................................................................................ 3

3.1.2. Các hoạt động liên quan đến thúc đẩy việc áp dụng và thực hiện ABS ở
Việt Nam ................................................................................................................... 39
3.1.3. Các khó khăn, bất cập ............................................................................. 42
3.2. Hiện trạng quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích ở Ba Vì ................ 43
3.2.1. Thống kê các giá trị về nguồn gen và tri thức bản địa ............................ 43
3.2.2. Tình hình quản lý ABS ở Ba Vì ............................................................. 48
3.2.3. Các áp lực và mối đe dọa ........................................................................ 51
3.3. Một số đề xuất cho việc quản lý hiệu quả nguồn gen và áp dụng ABS ........ 54
3.3.1. Các đề xuất về quản lý nguồn gen .......................................................... 54
3.3.2. Đề xuất phƣơng án quản lý hoạt động tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi
ích ở Ba Vì ............................................................................................................... 55
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................................................................... 72
I. Kết luận ............................................................................................................. 72
II. Kiến nghị .......................................................................................................... 73
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 74
PHỤ LỤC .................................................................................................................. 75

iv


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt
ABS
BGL
BQL
BTTN
ĐDSH
CBD
CITES
COP

Hệ sinh thái
Hiệp ƣớc quốc tế về nguồn gen thực vật phục vụ lƣơng thực và
nông nghiệp
Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế
Điều khoản thỏa thuận giữa các bên
Các tổ chức phi chính phủ
Công ƣớc về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới
Công ƣớc quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới
Kinh tế -xã hội
Giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng
Quyền sở hữu trí tuệ
Điểm mạnh – Điểm yếu – Cơ hội – Thách thức
Các khía cạnh thƣơng mại của sở hữu trí tuệ
Vƣờn quốc gia

v


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Công dụng của các loài cây thuốc tại khu vực nghiên cứu ......................46
Bảng 3.2: Một số loài và nguồn gen quý đang lƣu giữ tại VQG Ba Vì ....................50
Bảng 3.3: Một số nguồn gen điển hình bị thất thoát tại VQG Ba Vì ........................52
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Mô hình tiếp cận và chia sẻ lợi ích ...........................................................12
Hình 2.1: Bản đồ thảm thực vật và ranh giới VQG Ba Vì ........................................25

vi


MỞ ĐẦU



đề xây dựng các phƣơng án quản lý ABS phù hợp điều kiện hoàn cảnh cụ thể của quốc
gia nói chung và từng địa phƣơng, khu bảo tồn nói riêng.
Vƣờn Quốc gia (VQG) Ba Vì đƣợc thành lập ngày 16-01-1991,là nơi lƣu giữ
hệ động thực vật phong phú. Trƣớc đây việc thực hiện tiếp cận nguồn gen và chia sẻ
lợi ích ở Ba Vì chủ yếu tập trung ở khâu điều tra, quy hoạch và phát hiện các nguồn
gen quý hiếm để bảo vệ. Trong quá trình quản lý, việc chia sẻ lợi ích từ nguồn gen
ít đƣợc quan tâm. Việc chia sẻ lợi ích từ nguồn gen chƣa đƣợc giải quyết một cách
thấu đáo nên chƣa lôi cuốn đƣợc ngƣời dân tham gia tích cực trong công tác quản lý
bảo vệ VQG. Hiện nay, nội dung ABS bƣớc đầu đã đƣợc lồng ghép thực hiện trong
công tác quản lý Vƣờn Quốc gia Ba Vì. Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động còn
nhiều hạn chế, do vậy, học viên nhận thấy việc lựu chọn đề tài “Nghiên cứu hiện
trạng và đề xuất phƣơng án quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích ở Vƣờn
quốc gia Ba Vì” là cần thiết nhằm bảo tồn và phát huy hơn nữa giá trị của nguồn
gen. Qua đó, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và tạo ra những giá trị kinh tế từ
các nguồn gen quý.
Từ những bài học rút ra trong quá trình xây dựng phƣơng án quản lý tiếp cận
nguồn gen và chia sẻ lợi ích ở VQG Ba Vì, học viên sẽ đề xuất một số giải pháp cho
việc quản lý ABS cho các khu bảo tồn ở Việt Nam.
Mục tiêu nghiên cứu: đánh giá thực tiễn và góp phần cung cấp cơ sở lý luận
cho việc đề xuất phƣơng án quản lý hoạt động tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích
ở Vƣờn quốc gia Ba Vì.
Cấu trúc luận văn được chia làm 5 phần:
-

Phần mở đầu;

-


Nam. IUCN, Hà Nội.
8. Hƣớng dẫn Born, 2002
9. Luật Đa dạng sinh học 2008.
10. Nghị định số 65/NĐ-CP ngày 11 tháng 06 năm 2010 về Quy định chi tiết và hƣớng
dẫn thi hành một số điều của Luật Đa dạng sinh học
11. Lê Thị Hà Thu, 2013, Nghiên cứu vai trò của cộng
gen cây thuốc tại VQG Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội.

ng trong việc bảo t n ngu n

12. . Trần Công Khánh, Nguyễn Ngọc Sinh, 2005, Tiếp cận ngu n gen và chia sẻ lợi
ích - Những bài học từ thực tiễn Việt Nam.
13. />14. />Tiếng Anh
15. Peter W.B. Phillips, Chika B. Onwuekwe, 2007, Accessing and Sharing the
Benefits of the Genomics Revolution.
16. IUCN, 2012, An Explanatory Guide to the Nagoya Protocol on Access and
Benefit-sharing.
17. Evanson C. Kamau and Gerd Winter, 2009, Genetic Resources, Traditional
Knowledge and the Law.
18. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), 2014, The
Convention on Biodiversity and the Nagoya Protocol: Intellectual Property
Implications.

74