ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THANH

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ
TÁC PHẨM VĂN CHƢƠNG VÀO DẠY HỌC
THƠ ĐƢỜNG TRONG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THANH

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ
TÁC PHẨM VĂN CHƢƠNG VÀO DẠY HỌC
THƠ ĐƢỜNG TRONG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
Mã số: 60 14 01 11
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Hà Văn Đức

Nguyễn Thị Thanh

i


DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
ĐHGD

Đại học giáo dục

ĐHQG

Đại học quốc gia

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GS

Giáo sư

GV

Giáo viên

HS

Học sinh


iii
Danh mục các bảng .........................................................................................
v
1
MỞ ĐẦU ........................................................................................................
9
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN........................................
1.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................
9
1.1.1. Quan điểm tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương ..............................
9
1.1.2. Các hướng tiếp cận chủ yếu ..................................................................
10
1.1.3. Mối quan hệ giữa các hướng tiếp cận ...................................................
15
1.2. Cơ sở thực tiễn .........................................................................................
16
1.2.1. Thực trạng việc dạy học thơ Đường ở trường trung học cơ sở ............
16
1.2.2. Khảo sát thực tế .....................................................................................
19
1.2.3. Kết luận về thực trạng ...........................................................................
29
Chƣơng 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC TÁC PHẨM THƠ ĐƢỜNG
Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG TIẾP
32
CẬN ĐỒNG BỘ ............................................................................................
2.1. Những yêu cầu khi dạy học tác phẩm thơ Đường theo hướng
tiếp cận đồng bộ ..............................................................................................
32

89
3.2.3. Nội dung và tiến trình thực nghiệm ......................................................
89
3.2.4. Kết quả thực nghiệm .............................................................................
91
93
KẾT LUẬN ....................................................................................................
94
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................
96
PHỤ LỤC .......................................................................................................

iv


DANG MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1. Khảo sát thực trạng dạy học bài Tĩnh dạ tứ của tác giả
Lý Bạch ...........................................................................................................
30
Bảng 1.2. Khảo sát thực trạng dạy học bài Hồi hương ngẫu thư của
tác giả Hạ Tri Chương .....................................................................................
31
Bảng 3.1. Thống kê kết quả kiểm tra HS về bài Tĩnh dạ tứ............................
91
Bảng 3.2. Thống kê kết quả kiểm tra HS về bài Hồi hương ngẫu thư ...........
91

v


1.2. Lí do sư phạm
Thơ Đường được đưa vào giảng dạy trong trường THCS (SGK Ngữ
văn 7 tập 1) gồm 4 tác phẩm: Vọng Lư sơn bộc bố (Lý Bạch), Tĩnh dạ tứ
(Lý Bạch), Hồi hương ngẫu thư (Hạ Tri Chương), Mao ốc vị thu phong sở
phá ca (Đỗ Phủ). Bốn tác phẩm trên được phân bố trong Phân phối chương
trình là 4 tiết (chiếm 33% tổng số tiết dạy các tác phẩm thơ trong chương
trình Ngữ văn 7 học kì I), trong đó 2 tác phẩm được dạy chính là: Tĩnh dạ tứ
(Lý Bạch) và Hồi hương ngẫu thư (Hạ Tri Chương), còn hai tác phẩm Vọng
Lư sơn bộc bố (Lý Bạch) và Mao ốc vị thu phong sở phá ca (Đỗ Phủ) là hai
tác phẩm giáo viên hướng dẫn học sinh tự học. Thơ Đường được đưa vào
giảng dạy trong trường Phổ thông ở Việt Nam khá lâu nhưng vẫn là mảng
thơ khó dạy đối với giáo viên và khó tiếp nhận đối với học sinh, đặc biệt là
học sinh THCS. Với rào cản về ngôn ngữ, về tư duy nghệ thuật, về khoảng
cách thời đại… đã khiến giáo viên hiểu thơ Đường một cách thấu đáo đã là
một việc khó, chưa nói đến việc giảng dạy thế nào cho hay, cho hấp dẫn để
học sinh cảm được cái ý tình sâu xa trong thơ Đường. Do nhiều nguyên
nhân chủ quan và khách quan nên việc dạy – học thơ Đường ở trường
THCS còn nhiều bất cập. Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc
tiếp cận tác phẩm một cách toàn diện, sâu sắc. Giờ học vẫn chưa đáp ứng
được những yêu cầu đặt ra. Ngoài tiếp cận, tìm hiểu tác phẩm, giờ học cần
phát huy vai trò chủ thể của người học. Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra
rằng: “Phương pháp giáo dục Phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn
học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kỹ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm
vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng
đầu đặt ra cho mỗi giáo viên không chỉ là đổi mới phương pháp dạy học mà
còn phải đổi mới cả phương pháp tiếp cận tác phẩm.

2


3


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Viết Chữ (2010), Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương
trong nhà trường. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
2. Trƣơng Đăng Dung (2004), Tác phẩm văn học như là quá trình, Viện khoa học
xã hội VN, viện văn học. Nxb khoa học xã hội, Hà Nội.
3. Nguyễn Sĩ Đại (2004), Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ tứ tuyệt đời
Đường, Luận án PTSKH Ngữ văn. Tư liệu có ở trung tâm thư viện Quốc gia
Hà Nội.
4. Vũ Cao Đàm (2009), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
5. Nguyễn Thị Bích Hải (2005), Bình giảng thơ Đường: Theo sách giáo
khoa Ngữ văn mới. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
6. Nguyễn Thị Thanh Hƣơng (1998), Phương pháp tiếp nhận tác phẩm văn
học ở trường phổ thông trung học. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
7. Dƣơng Quảng Hàm (2010), Việt Nam văn học sử yếu. Nxb Thanh niên,
Hà Nội.
8. Nguyễn Thanh Hùng (2002), Đọc và tiếp nhận văn chương. Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
9. Nguyễn Thanh Hùng (2011), Kỹ năng đọc hiểu văn. Nxb Đại học Sư
phạm, Hà Nội.
10. Hồ Sĩ Hiệp (2006), VHTQ với nhà trường (tập tiểu luận). Nxb Đại học
Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.
11. Hồ Sĩ Hiệp (1991), Thơ Đường ở trường phổ thông. Nxb Tổng hợp
Khánh Hòa, Khánh Hòa.
12. Nguyễn Văn Hiệu (2000), “Quan hệ và tiếp nhận VHTQ ở VN đầu thế kỉ
XX” , Tạp chí Hán Nôm số 4.