Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của
Phan Bội Châu trước năm 1925
Nguyễn Ngọc Điệp
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Khoa học chính trị: 60 31 02 01
Người hướng dẫn : PGS.TS. Phạm Hồng Tung
Năm bảo vệ: 2014
97 tr .
Abstract. Phân tích bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ
XX và các yếu tố tác động tạo nên những chuyển biến tư tưởng chính trị Phan Bội
Châu. Làm rõ sự chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu (trước năm 1925)
trên các phương diện cụ thể; chỉ ra những đóng góp của tư tưởng chính trị đó đối với
lịch sử dân tộc Việt Nam.
Keywords.Chính trị học; Tư tưởng chính trị

Content.
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là một giai đoạn có sự biến
động to lớn về mọi mặt. Sự biến động ấy đặt ra nhiều vấn đề, trong đó vấn đề bức thiết
nhất là tìm tòi, xác định con đường, cách thức để đấu tranh nhằm giải phóng hoàn toàn
dân tộc Việt Nam khỏi sự thống trị của thực dân Pháp. Chính trong bối cảnh lịch sử ấy,
các chí sĩ yêu nước Việt Nam đã không ngừng tìm kiếm con đường cứu nước, họ đã đi
theo nhiều hướng khác nhau và một số người đã đến rất gần với con đường cách mạng
vô sản. Nhưng do hạn chế về nhiều mặt khác nhau nên các phong trào đấu tranh do họ
khởi xướng đều thất bại. Tuy nhiên, các phong trào đấu tranh đã để lại những giá trị
nhất định, đặc biệt nó phản ánh sự phát triển của tư tưởng cách mạng Việt Nam trước
khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời. Một trong những nhà tư tưởng tiêu biểu giai đoạn
này là Phan Bội Châu (1867 -1940).
Phan Bội Châu là một nhà yêu nước chân chính, là “bậc anh hùng, vị thiên sứ,
đấng xả thân vì độc lập, được 20 triệu người tôn sùng” [41, 72], một con người mang
dấu ấn thời đại “là một hiện tượng xã hội tất yếu, tiêu điểm phản ánh một thời kỳ lịch

biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925” làm luận văn cao
học chuyên ngành Chính trị học.
2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn


2.1 Mục đích
Mục đích của luận văn là làm rõ sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan
Bội Châu trước năm 1925. Từ đó chỉ ra và đánh giá về những đóng góp, giá trị của tư tưởng
chính trị Phan Bội Châu đối với cách mạng Việt Nam.
2.2 Nhiệm vụ
Để thực hiện mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:
- Phân tích bối cảnh lịch sử trong nước và thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và
các yếu tố tác động tạo nên những chuyển biến tư tưởng chính trị Phan Bội Châu.
- Làm rõ sự chuyển biến tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu (trước năm
1925) trên các phương diện cụ thể; chỉ ra những đóng góp của tư tưởng chính trị đó đối
với lịch sử dân tộc Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Sự chuyển biến trong tư tưởng chính trị của Phan Bội Châu trước năm 1925.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Tư tưởng và quá trình hoạt động của Phan Bội Châu từ 1904 đến trước năm
1925.
4. Cơ sở lý luận và thực tiễn
- Luận văn được xây dựng trên cơ sở những nguyên lý khoa học cơ bản của Chủ
nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng về vấn đề nghiên
cứu, kế thừa và phát huy các di sản tư tưởng truyền thống trong lịch sử dân tộc.
- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể cũng như
liên ngành trong nghiên cứu chính trị học như phương pháp lô gíc - lịch sử, phân tích
tổng hợp, so sánh và hệ thống hoá, kết hợp kết quả nghiên cứu trong khoa học lịch sử
với khoa học chính trị…..

10. Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 8 (Văn vần 1925-1940); Nxb. Thuận Hóa,
Huế.
11. Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 9 (Chu Dịch); Nxb. Thuận Hóa, Huế.
12. Phan Bội Châu (2000), Toàn tập, tập 10 (Khổng Học Đăng); Nxb. Thuận Hóa,
Huế.
13. Phan Bội Châu (1971), Phan Bội Châu niên biểu: Hồi Ký, Nhà xuất bản Văn Sử
Địa.
14. Phan Bội Châu (1967) Truyện Phạm Hồng Thái, Nxb Văn học, HN
15. Nguyễn Đổng Chi (1968), Bàn thêm quan niệm về anh hùng của Phan Bội Châu, trong cuốn
"Nhà yêu nước và nhà văn Phan Bội Châu", kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Phan Bội Châu,
Viện Văn học, Hà Nội.
16. Doãn Chính, Phạm Đào Thịnh (2007), Quá trình chuyển biến tư tưởng chính trị
Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX qua các nhân vật tiêu biểu, Nxb. Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
17. Nguyễn Đình Chú (1997), Phan Bội Châu nhà văn hóa, trong tập kỷ yếu: "Hội
thảo khoa học kỷ niệm lần thứ 130 ngày sinh của Phan Bội Châu", Thừa Thiên Huế.
18. Trương Văn Chung, Doãn Chính (2005), Bước chuyển tư tưởng Việt Nam cuối thế
kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, Nxb CTQG, Hà Nội.
19. Bùi Đăng Duy, Nguyễn Đức Sự, Chương Thâu (1967), Phan Bội Châu - tư tưởng chính
trị, tư tưởng triết học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
20. Đại cương lịch sử Việt Nam toàn tập từ thời nguyên thủy đến năm 2000 (2006),
Nxb Giáo dục, Hà Nội.
21. ĐH Quốc gia HN (1997) Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ
XX, Nxb CTQG, Hà Nội.
22. Biện Thị Hương Giang (2010) Tư tưởng Chính trị Phan Bội Châu, luận văn Thạc sĩ


Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh.
23. Trần Văn Giàu (1975), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách
mạng Tháng Tám, tập II, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.


34. Đinh Xuân Lâm, Nguyễn Văn Khánh, Trần Ngọc Vương, Trần Kim Đỉnh (1997),
Phan Bội Châu (1867-1940): Con người và sự nghiệp, Trường Đại học Khoa học
xã hội và nhân văn, Hà Nội.
35. Đinh Xuân Lâm, Chương Thâu, Phạm Xanh (2005), Phong trào Đông Du và Phan
Bội Châu, Nxb. Nghệ An, Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây.
36. Đinh Xuân Lâm (1998), Lịch sử cận - hiện đại Việt Nam - Một số vấn đề nghiên
cứu, Nxb Thế giới mới, Hà Nội.
37. GS Đinh Xuân Lâm, Chương Thâu (2012): Phong trào yêu nước cách mạng đầu thế
kỷ XX, nhân vật và sự kiện, Nxb Lao động, Hà Nội.
38. Lê nin toàn tập (1974) , Tập 2, Nxb Tiến bộ, bản tiếng Việt.
39. Lịch sử Việt Nam giản yếu (2000), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
40. Trần Huy Liệu: “Phan Bội Châu tiêu biểu cho những cuộc vận động yêu nước ở
Việt Nam đầu thế kỷ XX”, Nghiên cứu lịch sử số 105, tháng 12/1967
41. Hồ Chí Minh toàn tập, (2000) Nxb CTQG, HN, tập 2
42. Vũ Dương Ninh (2007), Phong trào cải cách ở một số nước Đông Á giữa thế kỷ
XIX – đầu thế kỷ XX, Nxb ĐHQG, Hà Nội.
43. Trần Ích Nguyên - La Cảnh Văn, “Phan Bội Châu và mối quan hệ mật thiết với
Nhật Bản và Trung Quốc - tìm hiểu trường hợp Phan Bội Châu tiếp thu và chuyển
hoá các câu chuyện anh hùng dựng nước phương Tây”, Tạp chí Văn học; xem

44. Tôn Quang Phiệt (1956), Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, Ban nghiên cứu Văn
Sử Địa, Hà Nội.
45. Tôn Quang Phiệt (1958), Phan Bội Châu và một số giai đoạn lịch sử chống Pháp của nhân
dân Việt Nam; Cục xuất bản, Hà Nội.
46. Nguyễn Vĩnh Phú (2006), Sự chuyển biến tư tưởng chính thể của Phan Bội Châu
1917, Luận văn Thạc sĩ, ĐH KHXH và NV , ĐH Quốc gia HN.

trước năm


61. Chương Thâu (2012) Phan Bội Châu, nhà yêu nước, nhà văn hóa, Nxb Văn hóa
Thông tin, Hà Nội.
62. Chương Thâu, Trần Ngọc Vương (2006) Phan Bội Châu - về tác gia và tác phẩm,
tuyển chọn, giới thiệu (tái bản lần thứ 2), Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
63. Chương Thâu, Trần Ngọc Vương (2007) Phan Bội Châu - về tác gia và tác phẩm, Trần
Văn Giàu, Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai... ; Giới thiệu, tuyển chọn, tái bản lần thứ 2,
Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
64. Lê Ngọc Thông (2001), Thế giới quan Phan Bội Châu: Luận án Tiến sỹ Triết học,
bảo vệ tại Viện triết học, Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Hà Nội.
65. Nguyễn Tài Thư (1997) Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo đối với con
người Việt Nam hiện nay, Nxb CTQG, Hà Nội.
66. Thơ văn yêu nước và cách mạng đầu thế kỷ XX (1900 – 1930), (1976) Nxb Văn
học, Hà Nội.
67. Thu Trang (2000) Những hoạt động của Phan Chu Trinh tại Pháp 1911 - 1925,
Nxb Văn nghệ TP Hồ Chí Minh.
68. Phạm Hồng Tung (2010) Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính
trị, Nxb CTQG, Hà Nội.
69. Nguyễn Hoài Văn (Chủ biên) (2010), Đại cương lịch sử tư tưởng chính trị Việt
Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
70. Nguyễn Hoài Văn (2002), Tìm hiểu tư tưởng chính trị Nho giáo Việt Nam từ Lê Thánh
Tông đến Minh Mệnh, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
71. Viện Chính trị học, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Sự truyền bá tư
tưởng dân chủ Phương Tây vào Việt Nam đầu thế kỷ XX, Kỷ yếu đề tài Nghiên cứu khoa
học cấp cơ sở năm 2010.
72. Viện Triết học (Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia), Lịch sử tư


tưởng Việt Nam, tập 3, công trình nghiên cứu cấp bộ, chủ nhiệm GS, TS Nguyễn
Tài Thư, Hà Nội.
73. Viện khoa học xã hội Việt Nam ( 1991) Nho giáo xưa và nay, Nxb Khoa học xã