BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐINH THỊ PHƯƠNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH
CỘNG ĐỒNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

SƠN LA, NĂM 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

ĐINH THỊ PHƯƠNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH
CỘNG ĐỒNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

Chuyên ngành: Địa lí kinh tế - xã hội

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thúy Mùi

SƠN LA, NĂM 2016


LỜI CẢM ƠN

1.1.1. Khái niệm về du lịch và du lịch cộng đồng .............................................. 10
1.1.2. Vai trò của du lịch cộng đồng ................................................................... 14
1.1.3. Điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng ................................................ 15
1.1.4. Các loại hình du lịch cộng đồng................................................................ 19
1.2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................. 22
1.2.1. Một số mô hình phát triển du lịch cộng đồng trên thế giới....................... 22
1.2.2. Một số mô hình phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam ....................... 23
1.2.3. Một số mô hình phát triển du lịch cộng đồng vùng Tây Bắc.................... 25
Tiểu kết chương 1................................................................................................ 27
CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG, THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH
CỘNG ĐỒNG TỈNH ĐIỆN BIÊN ................................................................... 28
2.1. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên .............................. 28
2.1.1. Vị trí địa lí ................................................................................................. 28
2.1.2. Tài nguyên du lịch ..................................................................................... 28
2.1.3. Các điều kiện kinh tế - xã hội khác ........................................................... 36
2.2. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên ............................. 38
2.2.1. Số lượng khách và doanh thu du lịch tỉnh Điện Biên ............................... 38
2.2.2. Các mô hình du lịch cộng đồng ở Điện Biên ............................................ 39


2.2.3. Thực trạng môi trường du lịch tại các điểm du lịch cộng đồng ở Điện Biên
............................................................................................................................. 40
Tiểu kết chương 2................................................................................................ 42
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH
CỘNG ĐỒNG TỈNH ĐIỆN BIÊN ................................................................... 43
3.1. Cơ sở để định hướng và xây dựng giải pháp ............................................... 43
3.1.1. Quan điểm phát triển ................................................................................. 43
3.1.2. Mục tiêu phát triển .................................................................................... 43
3.2. Định hướng phát du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên .................................... 45
3.2.1. Phát triển thị trường khách du lịch ............................................................ 45


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CHỮ VIẾT TẮT

DỊCH LÀ

1. ASEAN

:

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

2. DLCĐ

:

Du lịch cộng đồng

3. DLQG

:

Du lịch quốc gia

4. DLST

:

Du lịch sinh thái



10. SNV

:

Tổ chức phát triển Hà Lan

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Stt

Bảng số

Tên bảng

Trang

1

2.1

Số lượng khách du lịch đến Điện Biên giai đoạn

38

2010 – 2014

DANH MỤC CÁC BẢN ĐỒ
Stt

Tên bản đồ

đời sống còn nghèo. Phát triển du lịch cộng đồng ở Điện Biên có ý nghĩa quan
trọng, góp phần xóa đói, giảm nghèo, tăng thêm thu nhập, chuyển dịch cơ cấu,
bảo tồn được các tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn.
Điện Biên có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng. Vị trí địa lí
thuận lợi, có thể kết nối được nhiều điểm du lịch trong vùng và quốc tế. Tài
nguyên du lịch khá phong phú, đa dạng, cả tài nguyên du lịch tự nhiên và tài
nguyên du lịch nhân văn. Địa hình chủ yếu là núi và cao nguyên, có nhiều cảnh
quan, hang động đẹp. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới ẩm, có hai mùa. Sông,
hồ, thác nước, nguồn suối nước nóng đã tạo cho Điện Biên cảnh quan đẹp, hấp
dẫn du khách. Các tài nguyên du lịch nhân văn như: dân cư, dân tộc, lễ hội
truyền thống, văn hóa ẩm thực… đều mang đậm những nét đặc sắc của đồng bào
Điện Biên. Tuy nhiên, việc khai thác những tiềm năng này chưa hiệu quả. Điện
Biên mới chỉ xây dựng được một số điểm du lịch cộng đồng, nhưng lượng khách
còn ít, doanh thu du lịch chưa cao. Cần phải có những nghiên cứu, đánh giá đầy
đủ về tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng, trên cơ sở đó đề xuất
giải pháp để phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên. Xuất phát từ lí do đó,
1


tôi lựa chọn nghiên cứu vấn đề: “Một số giải pháp phát triển du lịch cộng
đồng tỉnh Điện Biên”.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Trên thế giới
Du lịch cộng đồng (DLCĐ) được khởi xướng đầu tiên ở các nước thuộc
Châu Âu và Châu Mỹ từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX. Các quốc
gia như Canađa, Hungary, Hà Lan đã nghiên cứu vấn đề DLCĐ từ rất sớm. Các
công trình này đã nghiên cứu khái niệm về DLCĐ, các nhân tố ảnh hưởng đến
DLCĐ, điều kiện để phát triển DLCĐ. Một số công trình nghiên cứu về các mô
hình phát triển DLCĐ ở một số nước như ở Nêpan, Inđônêxia…
Một số tác giả nghiên cứu với các công trình tiêu biểu như:

Năm du lịch sinh thái quốc tế 2002 đã nhấn mạnh mục tiêu của du lịch
sinh thái là phải tính đến lợi ích của người dân bản địa. Từ đó lý thuyết về du
lịch dựa vào cộng đồng đã được xây dựng và phát triển ở các nước châu Á, Phi,
Nam Mỹ như: Thái Lan, Nêpan, Đài Loan, Hàn Quốc, Mauritius, Dimbabuê,
Nam Phi... Hầu hết các tác giả đều đề cập đến cách thức, giải pháp để phát triển
DLCĐ ở một địa phương, một khu vực hay một đất nước nào đó, chứ chưa đi sâu
vào định nghĩa, các đặc điểm và nguyên tắc hoạt động... của DLCĐ. Giữa các
quốc gia, các nhà nghiên cứu trên thế giới vẫn chưa có sự thống nhất về lý luận
của DLCĐ. Một số tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến như: “Community - based
tourism for conservation and development” do Viện Mountain Institute xuất bản
năm 2001, đề án “Relationship between tourism and community, social, economic
and environment cost - benefit of Community based tourism”(2004), và tài liệu
hướng dẫn “Community-based tourism Handbook”; năm 2001, Viện DLCĐ Thái
Lan xuất bản tài liệu “Community - based tourism in Thailand” đề xuất các mô
hình phát triển DLCĐ tại đất nước này; Tiến sĩ Micheal J.Hatton cũng đưa ra các
nhận định về DLCĐ ở khu vực châu Á Thái Bình Dương qua đề tài “Community based tourism in the Asia Pacific”.
Năm 2003, tại Chitral, Pakixtan, được sự hỗ trợ của UNESCO, các nhà
khoa học của một số nước Cadacxtan, Nêpan, Pakixtan, Iran, Ấn Độ, Butan đã
tổ chức hội thảo “Developmen of Cultural And Ecotourism in the Mountainous
Regions Of Central and South Asia”. Hội thảo này trao đổi kinh nghiệm xung
quanh các vấn đề phát triển du lịch sinh thái và văn hoá tại các vùng núi.
3


Nhiều tổ chức quốc tế đã hỗ trợ cho các dự án phát triển miền núi. Tiêu
biểu là dự án phát triển du lịch văn hoá và sinh thái ở vùng núi Trung Á và
Himalaya. Dự án của UNESCO này nghiên cứu một khu vực rộng lớn thuộc
lãnh thổ của 7 quốc gia là Ấn Độ, Iran, Cadacxtan, Nepan, Curoguxtan,
Pakixtan và Tatgikixtan. Dự án chỉ ra những bài học kinh nghiệm trong xây
dựng các loại hình du lịch, trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng trong phát

phương vào các dự án du lịch sinh thái ở các khu bảo tồn thiên nhiên”, Tuyển
tập báo cáo hội thảo quốc gia của cộng đồng đia phương trong quản lí các khu
bảo tồn thiên nhiên Việt Nam, TP Hồ Chí Minh, 1997, 135 - 140.
- Triraganon, R., Các vấn đề xây dựng phát triển du lịch sinh thái cộng
đồng ở Thái Lan, Báo cáo Hội thảo xây dựng chiến lược quốc gia về phát triển
du lịch sinh thái tại Việt Nam, Hà Nội, 1993, 23-33.
Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến du lịch cộng đồng ở một số địa
bàn cụ thể, trên cơ sở đó giúp cho chúng ta có cách nhìn mới về một ngành
mới và có nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và môi trường.
3. Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn nghiên cứu của khóa luận
3.1. Mục tiêu
Trên cơ sở lý luận chung về du lịch, du lịch cộng đồng, khóa luận phân tích,
đánh giá những tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng và đề xuất một số
định hướng, giải pháp để phát triển du lịch cộng đồng ở tỉnh Điện Biên.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu trên, khóa luận tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Tổng quan những vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch và DLCĐ.
- Đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển DLCĐ tỉnh Điện Biên.
- Đề xuất định hướng và giải pháp để phát triển DLCĐ tỉnh Điện Biên.
3.3. Giới hạn
- Về nội dung: Tổng quan có chọn lọc những vấn đề lí luận và thực tiễn về
du lịch và du lịch cộng đồng, đánh giá tiềm năng, thực trạng và đề xuất các giải
pháp phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên.
- Về không gian: Lãnh thổ nghiên cứu là địa bàn tỉnh Điện Biên với tổng
diện tích tự nhiên là 9562,9 km2. Ranh giới lãnh thổ nghiên cứu được xác định
trên cơ sở bản đồ hành chính đã được điều chỉnh theo quyết định ban hành danh

5



6


4.1.3. Quan điểm phát triển bền vững
Quan điểm này xuyên suốt trong nội dung đề tài. Giáo sư Raoul
Blanchard cho rằng: “du lịch là một ngành kinh doanh, kinh doanh các danh
lam thắng cảnh của đất nước”. Việc kinh doanh này đã dẫn đến việc gia tăng
thêm các thiệt hại về môi trường như ô nhiễm không khí, nước, tiếng ồn, tài
nguyên du lịch có thể bị xâm phạm, do đó phải tính đến việc phát triển bền vững
khi sử dụng tài nguyên du lịch, phải tính đến hậu quả lâu dài nảy sinh trong
tương lai. Chính vì thế, khi nghiên cứu đề tài phải tính đến những hậu quả xấu
để có những giải pháp khắc phục.
4.1.4. Quan điểm thực tiễn
Quan điểm thực tiễn được vận dụng để đánh giá đặc điểm, hiện trạng sử
dụng lãnh thổ cũng như trong việc đề xuất các định hướng sử dụng hợp lí tài
nguyên du lịch trên lãnh thổ với những kiến nghị và giải pháp có tính khả thi.
Tất cả những giải pháp đưa ra đều xuất phát từ thực tiễn. Không thể đánh giá
cũng như đưa ra các giải pháp không xuất phát từ thực tiễn. Quan điểm này chi
phối giới hạn nghiên cứu của đề tài.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
4.2.1. Phương pháp phân tích tổng hợp
Phương pháp này được thực hiện trong đề tài thông qua việc tổng hợp
các nguồn tài liệu, số liệu, các kết quả điều tra xã hội học cùng các khảo sát
thực tế, phân tích để thấy được thực trạng phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh
Điện Biên. Qua đó cho phép xác định tính động lực, thấy được sự ảnh hưởng
qua lại giữa phát triển du lịch với công tác bảo tồn, với cộng đồng địa phương.
4.2.2. Phương pháp thu thập và xử lý tài liệu
Phương pháp này thực hiện nhằm nghiên cứu, xử lí các tài liệu trong
phòng dựa trên cơ sở các số liệu, tư liệu, tài liệu từ các nguồn khác nhau và từ
thực tế. Tổng quan tài liệu có được cho phép kế thừa các nghiên cứu có trước,

4.2.5. Phương pháp bản đồ
Bản đồ không chỉ là phương tiện phản ánh những đặc điểm không gian
về nguồn tài nguyên, các luồng khách, cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật phục
vụ du lịch hoặc các thuộc tính riêng của hệ thống lãnh thổ nghỉ ngơi du lịch
(tính ổn định, tính thích hợp...), mà còn là một cơ sở để nhận những thông tin
mới và vạch ra tính quy luật hoạt động của toàn bộ hệ thống.
8


4.2.6. Phương pháp dự báo
Nghiên cứu tiềm năng phát triển du lịch tỉnh Điện Biên để từ đó đề xuất
được các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng cho tỉnh thì việc dự báo có ý
nghĩa quan trọng. Dự báo về các chỉ tiêu để dựa trên các chỉ tiêu đó đề xuất
được các định hướng phát triển du lịch một cách bền vững. Đề tài cũng dự báo
về số lượng khách du lịch, doanh thu du lịch, để có thể mở rộng hệ thống nhà ở
của người dân. Đề tài cũng dự báo một số sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng
để có thể quy hoạch hay làm tốt công tác tổ chức lãnh thổ du lịch cho Điện Biên.
5. Những đóng góp chủ yếu của khóa luận
- Tổng quan được một số vấn đề lý luận cơ bản về du lịch và DLCĐ.
- Đánh giá được tiềm năng, thực trạng phát triển DLCĐ tỉnh Điện Biên và
đề xuất định hướng, giải pháp phát triển DLCĐ tỉnh Điện Biên.
6. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khóa luận bao gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn cho phát triển du lịch cộng đồng
tỉnh Điện Biên;
Chương 2: Tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Điện Biên;
Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tỉnh
Điện Biên.

9

nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Mỗi quốc gia lại có khái niệm riêng:
10


Ở Thái Lan, khái niệm Community-Based Tourism - Du lịch dựa vào
cộng đồng được định nghĩa: “DLCĐ là loại hình du lịch được quản lý và có bởi
chính cộng đồng địa phương, hướng đến mục tiêu bền vững về mặt môi trường,
văn hóa và xã hội. Thông qua DLCĐ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao
nhận thức về lối sống của cộng đồng địa phương” (REST, 1997).
Khái niệm này cũng được nhắc đến trong chương trình nghiên cứu của
nhiều tổ chức xã hội trên thế giới. Pachamama (Tổ chức hướng đến việc giới
thiệu và bảo tồn văn hóa bản địa khu vực Châu Mỹ) đã đưa ra quan điểm về
Community-Based Tourism như sau: “DLCĐ là loại hình du lịch mà du khách
từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để tìm hiểu về phong tục, lối sống,
niềm tin và được thưởng thức ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương kiểm
soát cả những tác động và những lợi ích thông qua quá trình tham gia vào hình
thức du lịch này, từ đó tăng cường khả năng tự quản, tăng cường phương thức
sinh kế và phát huy giá trị truyền thống của địa phương”. Còn Istituto Oikos (Tổ
chức hướng đến việc hỗ trợ các nghiên cứu, huy động nguồn lực tài chính trong
công tác bảo tồn về mặt sinh thái tự nhiên và nhân văn cho các quốc gia đang
phát triển trên thế giới) lại đề cập đến nội dung của DLCĐ theo hướng: “Du lịch
cộng đồng là loại hình du lịch mà du khách từ bên ngoài đến và có lưu trú qua
đêm tại không gian sinh sống của cộng đồng địa phương (thường là các cộng
đồng ở nông thôn hoặc các cộng đồng nghèo hoặc sinh sống ở những vùng có
điều kiện kinh tế khó khăn). Thông qua đó du khách có cơ hội khám phá môi
trường thiên nhiên hoang dã hoặc tìm hiểu các giá trị về văn hóa truyền thống,
tôn trọng tư duy văn hóa bản địa. Cộng đồng địa phương có cơ hội thụ hưởng
các lợi ích kinh tế từ việc tham gia vào các hoạt động khám phá dựa trên các
giá trị về tự nhiên và văn hóa xã hội tại khu vực cộng đồng địa phương sinh
sống”. Tổ chức mạng lưới du lịch cộng đồng vì người nghèo đã nêu: “DLCĐ là

cao và hợp lý của du khách.”
Một trong những đặc điểm cơ bản của du lịch cộng đồng là ở với dân,
theo hình thức này, thực tế người ta đã chia thành rất nhiều loại, ví dụ: Ở nhà
dân (home stay), ở nông trại (farm stay), ở trên thuyền (boat stay)... Song điều
này mới chỉ phản ánh một góc rất nhỏ của DLCĐ.
Quỹ châu Á hướng dẫn về phát triển DLCĐ đã đưa ra định nghĩa: du lịch
cộng đồng là hình thức du lịch được sở hữu bằng quản lý cộng đồng, các hình
12


thức này gồm: Du lịch sinh thái, Du lịch nông nghiệp, Du lịch nông thôn, Du
lịch làng, Du lịch bản địa và Du lịch văn hóa.
Theo nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas (2009): "Du
lịch sinh thái cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân
địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ
đọng lại nền kinh tế địa phương". Theo tổ chức Respondsible Ecological Social
Tours (1997) thì du lịch sinh thái cộng đồng là "phương thức tổ chức du lịch đề
cao về môi trường, văn hóa xã hội. Du lịch sinh thái cộng đồng do cộng đồng sở
hữu và quản lý, vì cộng đồng và cho phép khách du lịch nâng cao nhận thức và
học hỏi về cộng đồng, về cuộc sống đời thường của họ". Ý tưởng đằng sau vế
"dựa vào cộng đồng" của chiến lược môi trường là tạo cơ hội trao quyền cho
cộng đồng, tăng cường sự tham gia của họ trong việc ra quyết định, nhưng cũng
chỉ đơn giản là những điều này sẽ khuyến khích sự tham gia từ bản thân cộng
đồng. Như vậy, du lịch sinh thái cộng đồng chính là nét tinh túy của du lịch sinh
thái và du lịch bền vững. Du lịch sinh thái cộng đồng nhấn mạnh vào cả ba yếu
tố là môi trường, du lịch và cộng đồng.
Những nơi thích hợp với loại hình du lịch cộng đồng phải có các nguồn
tài nguyên du lịch (cả tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân
văn), có cơ sở hạ tầng tốt, có các hệ thống dịch vụ tốt. Không phải cộng đồng
nơi nào trên thế giới cũng giống nhau và không có nghĩa là tất cả các cộng đồng

du lịch để hỗ trợ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức của mình
khi có cơ hội tiếp cận hệ thống tài nguyên du lịch tại không gian sinh sống của
cộng đồng địa phương.
- Cộng đồng địa phương sẽ nhận được lợi ích về mặt kinh tế, mở rộng tầm
hiểu biết về đặc điểm tính cách của du khách cũng như có cơ hội nắm bắt các
thông tin bên ngoài từ du khách.
- Cộng đồng địa phương ngày càng được tăng cường về khả năng tổ chức,
vận hành và thực hiện các hoạt động, xây dựng các sản phẩm du lịch phục vụ
cho du khách. Từ đó, cộng đồng ngày càng phát huy vai trò làm chủ của mình.
1.1.2. Vai trò của du lịch cộng đồng
DLCĐ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bao gồm sự đa
dạng sinh học, tài nguyên nước, rừng, bản sắc văn hóa… DLCĐ góp phần phát

14


triển kinh tế địa phương thông qua việc tăng doanh thu và những lợi ích khác
cho cộng đồng.
DLCĐ có sự tham gia ngày càng đông đảo và tích cực của cộng đồng địa
phương, mang lại cho du khách một sản phẩm du lịch có trách nhiệm đối với
môi trường xã hội. Có thể nói DLCĐ mang lại rất nhiều lợi ích về mọi mặt và có
vai trò rất lớn đối với nhiều lĩnh vực kinh tế như: Kinh tế, chính trị, văn hóa, an
ninh quốc phòng, tài nguyên môi trường của quốc gia, khu vực và chính bản
thân cộng đồng.
- Đối với công tác bảo tồn tài nguyên: Góp phần bảo vệ vững chắc tài
nguyên tự nhiên, môi trường sinh thái. Bảo tồn và phát huy các giá trị bản sắc
văn hóa vật thể và phi vật thể.
- Đối với du lịch: Tạo sự đa dạng trong sản phẩm du lịch của một vùng,
một quốc gia. Góp phần thu hút khách du lịch và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
nói chung và tài nguyên du lịch nói riêng.

lịch cộng đồng đạt hiệu quả như trên chưa nhiều và còn nhiều khó khăn trở ngại.
Khó khăn đầu tiên của việc phát triển du lịch cộng đồng ở nông thôn đồng
bằng, miền núi và vùng biển đó là cơ sở hạ tầng kỹ thuật (đường xá, điện, nước
sinh hoạt, thông tin liên lạc). Đây là khó khăn chung của đất nước, đặc biệt ở
vùng nông thôn và vùng sâu, vùng xa. Một trong những điều kiện quyết định để
phát triển du lịch và khai thác các tài nguyên du lịch đó là cơ sở hạ tầng kỹ thuật
mà đầu tiên là hệ thống giao thông vận chuyển khách du lịch.
1.1.3.2. Các điều kiện về cơ chế, chính sách
Để du lịch cộng đồng phát triển cần phải có một số điều kiện về cơ chế
chính sách cụ thể, các thương hiệu sản phẩm, liên kết các tỉnh trong vùng:
Phải xây dựng được cơ chế làm việc, có phương hướng, dự án phát triển
về du lịch. Các Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng bố trí các chuyên viên
làm việc theo chế độ bán chuyên trách. Đồng thời nhờ tranh thủ được một số
nguồn vốn của các dự án EU, dự án Tây Ban Nha, dự án SNV và kinh phí của
các tỉnh nên 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng đã phát triển mạnh mô hình du lịch cộng
đồng với những sắc thái khác nhau.
Cần nghiên cứu xây dựng các thương hiệu và các sản phẩm du lịch mang
bản sắc của mỗi vùng, mỗi địa phương. Thực tiễn ở nhiều vùng sự liên kết du lịch
khó hiệu quả vì các địa phương đều có các sản phẩm du lịch na ná giống nhau.
16


Muốn đẩy mạnh được liên kết vùng cần coi trọng vấn đề quảng bá, xúc tiến
du lịch. Trước đây mạnh tỉnh nào thì tỉnh đó quảng bá, nhưng từ khi thực hiện liên
kết, được sự giúp đỡ của các chuyên gia SNV và dự án EU, các tỉnh Tây Bắc mở
rộng đã nghiên cứu xây dựng logo, xây dựng trang website riêng bằng tiếng Việt và
tiếng Anh và tổ chức tham gia nhiều hội chợ quốc tế… Nhờ quảng bá chung nên
các tỉnh đã tạo ra hiệu quả trong công tác quảng bá, xúc tiến.
Bước đi đầu tiên của liên kết vùng là cần đầu tư nghiên cứu quy hoạch
vùng và quy hoạch các điểm, tuyến du lịch của mỗi tỉnh và toàn vùng. Từ đó tìm

trong việc tổ chức du lịch như hướng dẫn, thuyết minh, xác định loài cây, con
thú, vệ sinh môi trường, ứng xử, tổ chức chương trình… để họ có thể tham gia
trực tiếp vào việc tổ chức du lịch sinh thái cộng đồng.
1.1.3.4. Cộng đồng tham gia quản lý và trực tiếp làm du lịch
Những năm qua, du lịch trong vùng đã có sự quản lý tốt từ phía nhà nước
từ việc quy hoạch, kế hoạch và khai thác du lịch, song chúng ta chưa quan tâm
đúng mức đến sự tham gia quản lý từ phía cộng đồng địa phương. Từ quan điểm
môi trường và kinh tế, nếu người dân không tham gia thì khu vực bị khai thác
quá mức và các nguồn tài nguyên du lịch bị tàn phá. Bằng cách để người dân địa
phương tham gia vào việc ra quyết định, các chương trình du lịch có thể có trách
nhiệm và bền vững hơn về lâu dài. Hiện nay chúng ta đang phát triển nhiều tuor
tuyến du lịch lên Tây Bắc, là những người hiểu biết đường đi lối lại, điều kiện
môi trường, sinh thái nếu được tham gia họ sẽ có những đóng góp những ý kiến
quý báu cho sự phát triển bền vững lâu dài.
Bên cạnh việc tham gia quản lý, cần khuyến khích cộng đồng địa phương
tham gia trực tiếp vào các hoạt động du lịch ở địa phương. Hoạt động du lịch
hiện nay chủ yếu là hoạt động của người dân tự phát, họ cho khách nghỉ ngơi tại
gia đình, cùng khách tham quan một số danh lam, làm một số công việc đồng
áng: hái chè, đi cấy… Thu nhập còn thấp, hoạt động du lịch chưa mang tính
chuyên nghiệp. Yếu tố cảnh quan, môi trường, sinh thái (tự nhiên và nhân văn),
văn hóa và lịch sử chưa được quan tâm khai thác bao nhiêu. Cần khuyến khích
người dân địa phương tổ chức chương trình du lịch của mình, biến những làng
bản, sinh hoạt văn hóa cộng đồng thành những sản phẩm du lịch. Họ có thể trở
thành hướng dẫn viên và có quyền thu nhập từ những dịch vụ du lịch như nghỉ
trọ, cung cấp thức ăn, các sản phẩm nông nghiệp…
18