THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG GIẢNG DẠY, HỌC TẬP CÁC MƠN LÝ LUẬN
CHÍNH TRỊ NĨI CHUNG, LÝ LUẬN MÁC – LÊNIN
NĨI RIÊNG Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG.
Nguyễn Khánh Vân*

1.Đặt vấn đề
Các mơn lý luận chính trị nói chung và lý luận Mác – Lênin
nói riêng là mơn học mang tính lý luận khái qt cao. Ở nước ta,
quan điểm và phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác –
Lênin còn được thể hiện khá đậm nét trong di sản tư tưởng của Hồ
Chí Minh, nhất là trong quan điểm của Người về chủ nghĩa xã hội
và xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện q độ lên chủ nghĩa
xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, phù hợp với hồn cảnh và
đặc điểm của cách mạng nước ta. Lý luận của chủ nghĩa Mác –
Lênin còn được thể hiện trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng,
đặc biệt là trong gần 30 năm đổi mới vừa qua. Đã từ lâu, nghiên cứu
các mơn lý luận chính trị, lý luận Mác - Lênin khơng chỉ nhằm làm
sáng tỏ những giá trị khoa học và cách mạng trong hệ thống các
ngun lý của chủ nghĩa Mác – Lênin mà còn là nghiên cứu nhằm
bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, nhằm thực hiện đúng
đắn, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác –Lênin trong
thực tiễn cách mạng ở thời đại ngày nay. Những nghiên cứu lý luận
trên lĩnh vực này gắn liền với nghiên cứu hình thành , phát triển của
*

Tiến sĩ, trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh

614

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

vực này cũng khơng ít.
Một trong những thách thức lớn phải vượt qua là ở chỗ làm
sao người dạy đem lại cho sinh viên niềm tin khoa học, tình cảm
trong sáng và thái độ đúng đắn đối với chủ nghĩa xã hội. Cụ thể hơn
là có thái độ sống tích cực, coi độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội
là sự lựa chọn khơng thay đổi của cách mạng Việt Nam, tin tưởng
vào chủ nghĩa Mác –Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, vào sự lãnh
đạo của Đảng ta .
2. Thực trạng chất lượng dạy và học.
Cách giảng dạy trước đây, trong một thời gian dài thường
theo lối tun truyền một chiều, áp đặt, nặng nề về diễn giảng của
KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

615


thầy, khơng chú trọng tới u cầu độc lập sáng tạo của trò, thường
né tránh những vần đề tình huống gai góc trong cuộc sống, thiên về
khẳng định, xem nhẹ hoặc lúng túng trong phê phán những mặt trái,
những tiêu cực của xã hội. Do đó, việc giảng dạy các mơn học lý
luận chính trị nói chung, lý luận Mác – Lênin nói riêng thường bị
chính trị hố một cách giản đơn, các phương diện khoa học, chính
trị, đạo đức tách rời nhau, khơng giúp ich bao nhiêu cho sự hình
thành niềm tin khoa học và thái độ sống tích cực của người học .
Trong học tập, sinh viên chưa được đặt vào vị trí trung tâm, chưa
được kích thích tư duy sáng tạo, ít có cơ hội bộc lộ mình mà thường
bị lu mờ, trở nên thụ động tiếp nhận với sự áp đặt của thầy, của sách
vở, giáo trình, tài liệu; trong khi trên rất nhiều vấn đề chúng ta
truyền thụ cho sinh viên đã bị lạc hậu, đã bị thực tiễn cuộc sống
vượt qua .


Trong bài viết này, để nâng cao chất lượng dạy và học tập
các mơn lý luận chính trị, tơi xin góp ý một số giải pháp sau:
+ Thứ nhất, đổi mới nội dung . Tại sao lại đặt vấn đề phải
đổi mới nội dung giảng dạy ? Ít nhất cũng có 3 căn cứ sau đây :
Một là, trong một thời gian dài , việc nhận thức các mơn lý
luận chính trị, cũng như những ngun lý của chủ nghĩa Mác –
Lênin đã bị giáo điều hố nên đã dẫn đến hiểu sai, làm sai, nay cần
phải trở về với chân giá trị, truyền thụ đúng đắn, chính xác tư tưởng
của các nhà kinh điển , khắc phục triệt để bệnh giáo điều, chủ quan,
duy ý chí, tách rời lý luận với thực tiễn vốn xa lạ với chủ nghĩa Mác
– Lênin .
Hai là, trở về đúng với lý luận, tư tưởng, quan điểm của các
nhà kinh điển là chưa đủ mà còn phải xem xét trong hồn cảnh thực
tế ngày nay, khi thế giới đã có những biến đổi khác xa với thời đại
của Mác, Ăngghen và Lênin, đòi hỏi phải bổ sung, phải có những
nhận thức mới về chủ nghĩa Mác - Lênin. Có như vậy mới khơng rơi
vào lạc hậu so với thực tiễn .
Ba là, từ cuối thế kỷ XX đến nay, chủ nghĩa xã hội hiện thực
đang tự đổi mới, cải cách. Rất nhiều vấn đề lý luận trước đây khơng
hề có hoặc bị “dị ứng”, bị phê phán bác bỏ, nay được khẳng định
trong thực tế (ví dụ: kinh tế thị trường, nhà nước pháp quyền, hợp
tác song phương đa phương, làm bạn với tất cả các nước có chế độ
xã hội, có ý thức hệ khác nhau, cùng tồn tại, cùng phát triển trong
hòa bình, hợp tác, cạnh tranh …)
Vì những lẽ đó, trung thành với chủ nghĩa Mác – Lênin là
trung thành một cách sáng tạo, phát triển và làm phong phú lý luận
mác xít .
Nội dung đổi mới (thể hiện qua chương trình, giáo trình)
phải thể hiện trên các mặt: lý luận và phương pháp luận mác xít,

rèn cho người học (sinh viên) kỹ năng trình bày, thuyết trình, tự
điều khiển một thảo luận khoa học có sự hỗ trợ của giảng viên.
Hình thức hỏi và đáp là một trong những phương pháp cần áp
dụng bởi tính thiết thực và bổ ích của nó trong việc rèn luyện tư duy.
Người học (sinh viên) có thể và cần phải tự mình nêu câu hỏi , đồng
thời tự mình tìm ra lời giải đáp, khơng ỷ lại, lệ thuộc vào giảng viên ,
vào sách vở, vào người khác.
Như vậy, vấn đề đổi mới phương pháp dạy là hướng vào mục
tiêu trau dồi tư duy khoa học cho sinh viên, góp phần cho sinh viên
làm quen với cách học tập theo kiểu nghiên cứu . Tinh thần cơ bản
của phương pháp dạy này là lý luận gắn liền với thực tiễn, dùng lý
luận để soi sáng thực tiễn, dùng thực tiễn để kiểm chứng lý luận,
học đi đơi với hành .
+ Thứ ba, đổi mới phương pháp học. Để tăng cường những
nghiên cứu trong học tập các mơn lý luận chính trị, u cầu đổi mới
phương pháp học đối với sinh viên như sau :
- Đọc tài liệu, giáo trình trước khi nghe giảng . Tập phát hiện
những luận điểm, những ý chính, quan trọng trong tài liệu .

618

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


- Nắm được vấn đề thắc mắc hoặc cần đi sâu tim hiểu về lý
luận hoặc thực tiễn.
- Chú trọng kĩ năng phân tích, so sánh theo vấn đề , theo thời
gian, theo khơng gian, theo tình huống. (Ví dụ : căn cứ vào lịch sử