SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH NHIỄM KHUẨN
THƯỜNG GẶP

CHÚ Ý
-

Khi sử dụng thông tin của bảng 1 và 2 dưới đây để lựa chọn kháng sinh điều
trị còn phải căn cứ đáp ứng lâm sàng của người bệnh và căn cứ vào tình hình
kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh tại địa phương. Nếu có điều kiện nên
làm kháng sinh đồ và lựa chọn thuốc theo kết quả của kháng sinh đồ.

-

Luôn nhớ rằng thuốc nhóm aminoglycosid (amikacin, gentamicin...) không
được tiêm tĩnh mạch trực tiếp mà chỉ tiêm bắp và truyền tĩnh mạch, dung
dịch tiêm truyền cần được hoà tan đều trong một lượng lớn dung dịch natri
clorid (NaCl) 0,9%, hoặc glucose 5%, sau đó truyền với thời gian kéo dài
trong 30 - 60 phút.

Kháng sinh điều trị các bệnh thông thường
Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có
nhiều khả năng
gây bệnh nhất

Tim: Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn

Khuyến cáo điều trị




2.Viêm nội tâm

Streptococcus

Điều trị như trên.

Enterococcus và

Benzylpenicilin 1,8 - 2,4g, đường tĩnh

Streptococcus,

mạch khoảng cách 4 giờ 1 lần trong 6

khi các vi khuẩn

tuần hoặc Amoxicilin 2g đường tĩnh

này kháng

mạch khoảng cách 4 giờ 1 lần trong 6

benzylpenicilin ở

tuần,

mạc
3.Viêm nội tâm
mạc

hoặc nếu Staph spp. bị nghi ngờ là
kháng methicilin (oxacilin), thì dùng
Vancomycin 1g truyền tĩnh mạch
chậm trên 2 giờ, khoảng cách 12 giờ 1
lần, trong 6 tuần

Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
Nhiễm trùng phổi, mũi, tai... nhiễm khuẩn đường hô hấp


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
1. Viêm họng

Nhiễm khuẩn này Viêm Amidan do Streptococcus cần

cấp/ viêm

kháng

lại

với

nhưng penicilin V tetracycline và macrolide. Cần tránh
thường không gây dùng các kháng sinh này!
tình trạng này.

Điều trị với Phenoxymethylpenicilin

Viêm amidan

500mg (trẻ em 10mg/kg cho đến 500g)

thường do

đường uống khoảng cách 8 hoặc 12

Streptococcus

giờ 1 lần trong 5 - 10 ngày.

pyogenes.

Trong trường hợp người bệnh không
dùng thuốc theo đơn cần điều trị bằng
benzathine penicilin 900mg tiêm bắp
1 liều duy nhất, (liều này cần lặp lại


Điều trị phòng ngừa kéo dài bằng
penicillin V, nếu người bệnh có trên 3
lần viêm nhiễm hàng năm.

3.Viêm xoang

Streptococcus

cấp do vi khuẩn pneumoniae

Amoxicilin 500mg khoảng cách 8 giờ
1 lần đường uống trong 10 ngày, hoặc

Haemophilus

liều

cao

hơn

phenoxymethyl

influenzae

penicilin (xem bài báo PcV).

-



bằng

dexamethason (0,5 - 20mg) tĩnh mạch
cộng với khí dung salbutamol hoặc
terbutalin,
beclomethason.

budesonid

hoặc


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
5.Viêm tai ngoài

Pseudomonas

Glucocorticoid dùng tại chỗ và kháng

aeruginosa và đôi

sinh nhỏ vào tai: dexamethason,


với

đến

nhiễm

penicilin,

influenzae

có

hoặc
sản

khuẩn

do

Haemophilus
xuất

bêta-

lactamases.
Liều cao Amoxicilin + clavulanic
acid cần được chỉ định:
Amoxicilin 500mg khoảng cách 8 giờ
1 lần (trẻ em 15mg/kg cho đến

lần/

ngày.

Trước

kia

cloramphenicol có thể được sử dụng
trong trường hợp người bệnh có dị
ứng với penicilin. Tuy nhiên vì hiện
nay

H.

influenzae

kháng

cloramphenicol khá phổ biến nên
cloramphenicol không còn được dùng
nữa.
Cần điều trị trong ít nhất 5 ngày.
Cần tránh khám hầu họng nhiều vì
có thể gây biến chứng tắc nghẽn
đường hô hấp gây tử vong, cần
chuẩn bị sẵn sàng để đặt nội khí
quản.




Không khuyến cáo điều trị kháng sinh

không phải do vi

do nguyên nhân viêm phế quản cấp

khuẩn

thường do virus. ở trẻ nhỏ hít khí dung
salbutamol có thể là cần thiết để chữa
viêm tiểu phế quản do Synovial virus!


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
10.

Viêm phế

Strep.

Amoxicilin 500mg viên khoảng cách


người bệnh bị giảm.
11.

Viêm mũi

Staphylococcus

Amoxicilin 500mg 1 viên khoảng

nhiễm khuẩn

hoặc

cách 8 giờ 1 lần trong 14 ngày, hoặc

(với nước mũi

Streptococcus

co-trimoxazol 1 viên (Trim/sulpha:

màu vàng)

và/hoặc

160/800mg) khoảng cách 12 giờ 1 lần,

Pneumococcus

trong 14 ngày. (Có 1 cách khác khá


Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
1.Viêm phế quản Strep.

Bệnh trung bình: Bắt đầu điều trị với

mắc phải từ

pneumoniae

amoxicilin

cộng đồng loại

H. influenzae

khoảng cách 8 giờ 1 lần, trong 10

thường khởi

phenoxymethyl penicilin 500mg (trẻ

phát bệnh

em 10mg/kg cho đến 500mg) khoảng

nhanh, có sốt


sốt cao! đau

đường tĩnh mạch, benzylpenicilin

ngực khi thở.

(penicillin G) liều 600mg tĩnh mạch,

Cần nhớ rằng

lặp lại khoảng cách 4 giờ 1 lần.

người bệnh có

Nếu người bệnh dị ứng với penicilin

bệnh khác kèm

thì thay thế bằng cephalothin 1g

theo viêm phổi

khoảng cách 6 giờ 1 lần. Điều trị cần

sẽ có nhiều

kéo dài ít nhất 7 - 10 ngày.

các người bệnh

hợp

khoảng


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
2. Viêm phổi

Cefotaxim 1g, tĩnh mạch, khoảng cách

nặng, tổn

8 giờ 1 lần

thương phổi

Ceftriaxon 1g, tĩnh mạch hàng ngày,

rộng mắc phải

phối hợp với:

từ cộng đồng.


pneumoniae

nhớ là triệu chứng có thể khác

hình thường có Legionella

người lớn rất xa. Với trẻ 2 tuần đến 3

mức độ tăng

phneumophilia

tháng tuổi cần cho erythromycin

dần kèm theo

Chlamydia

10mg/kg, uống khoảng cách 6 giờ 1

ho và các triệu

pneumoniae

lần

trong

chứng đường

khuẩn kỵ khí

Ngoài ra cho thêm gentamicin 3 - 5mg/kg
1 lần khoảng cách 24 giờ 1 lần truyền
trong

60

phút

(nhớ

pha

loãng

gentamicin trước truyền) phối hợp với
metronidazol

500mg

tĩnh

mạch

khoảng cách 12 giờ 1 lần, để bảo vệ
chống lại nguy cơ nhiễm vi khuẩn kỵ
khí.
Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa


Gentamicin 3 - 5mg/kg truyền tĩnh
mạch chậm trong dung dịch pha loãng
NaCl 0,9% (30 - 60 phút/ 1 lần truyền
khoảng cách 24 giờ 1 lần).
Nếu

có

chống

chỉ

định

với

Gentamicin hoặc ampicilin thì lựa
chọn thứ hai là cefotaxim 1g đường
tĩnh mạch 4 lần/ngày (khoảng cách
8 giờ 1 lần)
Hoặc ceftriaxon 1g tĩnh mạch 1 liều
trong 24 giờ. Chú ý giảm liều trên
người bệnh có suy giảm chức năng
thận.
Chú ý: Cephalosporin không có tác
dụng chống Enterococcus faecalis!!


Bệnh/Tình trạng


khoảng cách 6 giờ 1 lần.
Nếu có chống chỉ định với gentamicin
do bệnh thận nặng thì dùng cefotaxim
hoặc ceftriaxon, nhớ giảm liều trên
các người bệnh có bệnh thận. Cần
nhớ rằng cephalosporin không có
tác dụng chống lại Enterococcus
faecalis!

3. Viêm phúc

Nhiều loại vi

Ampicilin 2g tĩnh mạch khoảng cách

mạc do thủng

khuẩn trong đó có

6 giờ 1 lần

tạng rỗng

các vi khuẩn

Phối hợp với gentamicin 3 - 5mg/kg

đường ruột ưa khí

tĩnh mạch 1 lần trong ngày,

Gram - âm,

liều như trên.

khuẩn vãng lai

E.coli, Strep.

Cách thứ hai: Cefotaxim

pneumoniae,

hoặc Ceftriaxon, liều như trên.

Enterococcus
spp.

Cần nhớ rằng Cephalosporin không có
tác dụng chống lại Enterococcus
faecalis

5.Viêm phúc

Staph.

Vancomycin 2g tiêm vào khoang

mạc do biến

epidermidis, Các


nguy cơ độc thần kinh số VIII).

nhưng rất khó
điều trị khỏi.


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
6.Viêm túi thừa
thể nhẹ

Các trực khuẩn

Augmentin (amoxicilin + clavulanic

Gram âm, các vi

acid) liều tương đương với 500mg

khuẩn kỵ khí

amoxicilin, khoảng cách 8 giờ 1 lần,
hoặc metronidazol 250mg đường

ne-ous có thể
xảy ra do biến
chứng của sự
quá sản
Clostridium
difficile sau khi
dùng kháng
sinh phổ rộng.


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
8.Viêm tụy cấp

Kháng sinh không được chỉ định để
điều trị ban đầu. Nếu có áp xe tụy thì
điều trị như viêm phúc mạc (ở trên)

Nhiễm khuẩn đường tiết niệu
1.Viêm bàng
quang cấp

E. coli, Proteus



Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
3.Nhiễm khuẩn
âm đạo

Candida albicans Clotrimazol 500mg dùng đường âm
Trichomonas

đạo hoặc nystatin 100.000 đơn vị đặt

vaginalis

âm đạo hàng ngày trong 7 ngày.

Gardenerella

Trinidazol hoặc metronidazol 2g uống

vaginalis

1 liều duy nhất và điều trị cho cả bạn
tình.
Metronidazol 400mg đường uống
khoảng cách 12 giờ 1 lần (hoặc 1 liều
duy nhất) hoặc tinidazol 2 g đường



Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
5.Viêm hố chậu

Truyền theo

Nhiễm khuẩn nhẹ: Ceftriaxon 250mg

đường tình dục:

tiêm bắp 1 liều duy nhất, phối hợp với:

Chlamydia
trachomatis
Neisseria

- Metronidazol 400mg uống khoảng
cách 12 giờ 1 lần trong 14 ngày
- Doxycyclin 100mg đường uống

gonorrhoea



Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
1.Viêm mô liên

Strep. pyogenes,

Cephalexin 500mg khoảng cách 6 giờ 1

kết và viêm

lần đường uống. Hoặc uống

quầng da và

cloxacilin/oxacilin 500mg, khoảng

các mô phía

cách 6 giờ 1 lần

dưới

Đối với nhiễm khuẩn nặng:


Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
3.Các vết cắn

Vết cắn của

Procaine penicilin 1 g tiêm bắp liều

người: Staph.

đầu tiên sau đó dùng Amoxicilin +

aureus, Eikenella

clavulanic acid (Augmentin) khoảng

corrodens,

cách 8 giờ 1 lần trong 5 - 10 ngày,

Streptococcus

phối hợp với tiêm phòng uốn ván.

spp., vi khuẩn kỵ


Cloxacilin/ oxacilin 2g tĩnh mạch,

tuỷ và viêm

khoảng cách 6 giờ 1 lần dùng 2 - 4

khớp nhiễm

tuần trong trường hợp viêm xương tuỷ

khuẩn

và viêm khớp nhiễm khuẩn cấp, hoặc
2 - 6 tuần với nhiễm khuẩn mạn tính
Tiếp theo dùng:
Cloxacilin/oxacilin 1g, uống khoảng
cách 6 giờ 1 lần, dùng ít nhất 6 tuần
với nhiễm khuẩn cấp và trong nhiều
tháng với nhiễm khuẩn mạn tính.

5.Viêm xương
tuỷ

Tụ cầu vàng

Vancomycin 1g truyền tĩnh mạch

kháng Methicilin


Nếu cần điều trị nên bắt đầu với co-

bệnh bất động

xâm nhập vào vết trimoxazol.

trong thời gian

thương.

dài trong bệnh
viện.
Nhiễm khuẩn hệ thần kinh


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

Khuyến cáo điều trị

nhiều khả năng
gây bệnh nhất
1.Viêm màng

N. meningitidis,

Điều trị cần chống lại 3 tác nhân gây

não điều trị


Ceftriaxone 50mg/kg/ngày liều tối đa
4g ngày, chia ra 1 - 2 lần
Phối

hợp

với:

Benzylpenicilin

180mg/kg/ngày liều tối đa 12g/ngày
tiêm tĩnh mạch, chia 6 lần.
Ở nơi có nguy cơ lan thành dịch viêm
màng não Neisseria meningitis nên
điều trị dự phòng cho mọi người có
tiếp xúc với bệnh nhân.
Điều trị dự phòng bằng: Rifampicin
600mg uống, khoảng cách 12 giờ 1
lần trong ít nhất 2 ngày hoặc
ceftriaxon 2g tiêm bắp 1 liều duy nhất
hoặc ciprofloxacin 500mg uống 1 liều
duy nhất.
Chú ý: Ciprofloxacin mặc dù có thể
có tác dụng trong phòng ngừa


Bệnh/Tình trạng

Vi khuẩn có

cách 12 giờ 1 lần (trẻ em 50mg/kg,
liều tối đa 2g, khoảng cách 6 giờ 1
lần).
Phối hợp với:
Cefotaxim 2g tĩnh mạch, khoảng cách
6 giờ 1 lần hoặc ceftriaxon 2g, khoảng
cách 12 giờ 1 lần.
Hoặc meropenem 1g (trẻ em 40mg/kg
tối đa 1g) tĩnh mạch, khoảng cách 8
giờ 1 lần (nên dùng meropenem hơn là
imipenem, do nguy cơ động kinh thấp
hơn).