BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

NGUYỄN QUANG CHUNG

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIS PHÂN CHIA
LƯU VỰC BỘ PHẬN PHỤC VỤ CÔNG TÁC
CẢNH BÁO LŨ LƯU VỰC SÔNG LAM
ĐỒ ÁN KHÓA ĐH1T
Ngành: Thủy văn

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TS. TRẦN DUY KIỀU

Hà Nội - 2015


BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN

NGUYỄN QUANG CHUNG

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIS PHÂN CHIA
LƯU VỰC BỘ PHẬN PHỤC VỤ CÔNG TÁC
CẢNH BÁO LŨ LƯU VỰC SÔNG LAM
Ngành: Thủy văn

Hà Nội - 2015
1


1.1.4. Thổ nhưỡng. ............................................................................................... 14
1.1.5. Thảm phủ thực vật ...................................................................................... 14
1.2. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ- XÃ HỘI ......................................................................... 15
1.2.1. Đặc điểm dân cư ......................................................................................... 15
1.2.2. Đặc điểm kinh tế ........................................................................................ 16
1.3. ĐẶC ĐIỂM KHÍ TƯỢNG- THỦY VĂN ............................................................ 17
1.3.1. Mạng lưới quan trắc Khí tượng- Thủy văn.................................................. 17
1.3.1. Đặc điểm khí hậu........................................................................................ 18
1.3.2. Đặc điểm thủy văn...................................................................................... 19
1.4. NHẬN XÉT......................................................................................................... 23
CHƯƠNG 2:CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHÂN CHIA LƯU VỰC BỘ PHẬN BẰNG
CÔNG NGHỆ GIS ..................................................................................................... 24
2.1. VAI TRÒ CỦA VIỆC PHÂN CHIA LƯU VỰC BỘ PHẬN ............................... 24
2.2. LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP PHÂN CHIA LƯU VỰC BỘ PHẬN .................. 25
2.2.1. Lựa chọn phương pháp phân chia lưu vực bộ phận ..................................... 25
2.2.2. Giới thiệu về hệ thống thông tin địa lý GIS................................................. 28
2.3. ỨNG DỤNG GIS PHÂN CHIA LƯU VỰC BỘ PHẬN SÔNG LAM ................. 34
3


2.3.1. Nguyên tắc phân chia lưu vực bộ phận ....................................................... 34
2.3.2. Nội dung và kết quả phân chia lưu vực bộ phận sông Lam ......................... 34
CHƯƠNG 3:ĐẶC ĐIỂM LŨ CỦA CÁC LƯU VỰC BỘ PHẬN LƯU VỰC SÔNG
LAM .......................................................................................................................... 45
3.1. TÌNH HÌNH LŨ LỤT TRÊN LƯU VỰC SÔNG LAM ....................................... 45
3.2. ĐẶC ĐIỂM LŨ ................................................................................................... 47
3.2.1 Lưu vực sông Nậm Mô- Nậm Nơn .............................................................. 47
3.2.2. Lưu vực sông Hiếu ..................................................................................... 49
3.2.3. Lưu vực hạ thượng nguồn sông Cả ............................................................. 52
3.2.4. Lưu vực trung lưu sông Cả ......................................................................... 55


Khí tượng - Thủy văn

WMO

World Meteorological Organization

LV

Lưu vực

5


DANH MỤC BẢNG

Bảng 1-1: Một số chỉ tiêu hành chính- dân cư Nghệ An- Hà Tĩnh............................... 16
Bảng 2-1: lưu vực bộ phận và trạm khống chế ............................................................ 43
Bảng 3-1: Lưới trạm thủy văn lưu vực sông Nậm Mô- Nậm Nơn ............................... 48
Bảng 3-2: Đặc trưng mực nước lũ thực một số trận lũ điển hình trên lưu vực sông Nậm
Mô- Nậm Nơn ............................................................................................................ 48
Bảng 3-3: Thống kê một số trận lũ lớn trên lưu vực sông Nậm Mô- Nận Nơn ............ 49
Bảng 3-4: Lưới trạm thủy văn lưu vực sông Hiếu ....................................................... 50
Bảng 3-5: Đặc trưng mực nước lũ một số trận lũ điển hình trên lưu vực sông Hiếu .... 50
Bảng 3-6: Thống kê một số trận lũ lớn trên lưu vực sông Hiếu ................................... 51
Bảng 3-7: Lưới trạm thủy văn lưu vực hạ thượng nguồn sông Cả ............................... 53
Bảng 3-8: Đặc trưng mực nước lũ một số trận lũ điển hình trên lưu vực hạ thượng
nguồn sông Cả ............................................................................................................ 54
Bảng 3-9: Thống kê một số trận lũ lớn trên lưu vực hạ thượng nguồn sông Cả ........... 54
Bảng 3-10: Lưới trạm thủy văn lưu vực trung lưu sông Cả ......................................... 56

Hình 2-1: Các thành phần chính của GIS .................................................................... 28
Hình 2-2: Bản đồ phân chia lưu vực bộ phận bằng công nghệ GIS. ............................ 44
Hình 3-1: Thống kê thiệt hại về người trên lưu vực sông Cả 1990-2010 ..................... 45
Hình 3-2: Thống kê thiệt hại về kinh tế trên lưu vực sông Cả 1990-2010.................... 46
Hình 3-3: Đường quá trình một số trận lũ điển hình trên lưu vực sông Hiếu ............... 51
Hình 3-4: Đường quá trình một số trận lũ điển hình trên lưu vực hạ thượng nguồn sông
Cả ............................................................................................................................... 55
Hình 3-5: Đường quá trình một số trận lũ điển hình trên lưu vực trung lưu sông Cả ... 58
Hình 3-6: Đường quá trình một số trận lũ điển hình trên lưu vực sông Ngàn Phố ....... 61
Hình 3-7: Đường quá trình một số trận lũ điển hình trên lưu vực sông Ngàn Sâu ....... 64

8


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Lũ là loại thiên tai xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng trên thế giới, trong đó
có Việt Nam. Đặc biệt, trong những năm gần đây tình hình mưa lũ ở miền Trung nói
chung và tại lưu vực sông Lam nói riêng diễn biến ngày càng phức tạp. Tại lưu vực
sông Lam, lũ thường xuyên xảy ra với xu hướng ngày càng tăng về cường độ và tần
suất đã gây ra những thiệt hại to lớn về người, tài sản như các trận lũ điển hình năm
1978, 1988, 2002, 2005, 2010, 2011. Để ngăn ngừa và giảm nhẹ thiệt hại do lũ gây ra,
nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần làm tốt công tác qui hoạch, phòng chống và giảm
nhẹ thiệt hại do lũ gây ra mà công việc quan trọng cần tiến hành đầu tiên là đánh giá và
phân vùng nguy cơ lũ lụt phục vụ công tác cảnh báo, dự báo lũ. Ngày nay kết hợp với
sự phát triển của khoa học kỹ thuật, hệ thống thông tin địa lý (GIS) đang dần trở thành
công cụ đa năng, hiệu quả và hữu ích được ứng dụng trong nhiều ngành trong đó có
Thủy văn như: phân chia lưu vực bộ phận phục, tính toán đặc trưng lưu vực, tính mưa
bình quân lưu vực, thành lập bản đồ ngập lụt, dự báo ngập lụt và giảm nhẹ thiên tai. Do
vậy, ứng dụng công nghệ GIS phục vụ công tác cảnh báo lũ mang ý nghĩa quan trọng


10