THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ

THÁNG 03/2010

PHẦN I: MỞ ĐẦU
1/ Tính cấp thiết của đề tài :
Từ thực tiễn của việc giảng dạy địa lí cấp THPT ở trong trường THPT Buôn Ma
Thuột; nhất là trong tình hình đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa hiện
nay; đó chính là lí do cấp thiết khiến tôi chọn đề tài này.
2/ Tình hình nghiên cứu :
Trong quá trình giảng dạy địa lí cấp THPT, các giáo viên đã sử dụng nhiều phương
pháp dạy học, phương tiện dạy học, tuy nhiên những phương pháp, phương tiện
dạy học mới chưa được tiếp cận và áp dụng một cách rộng rãi, hiệu quả.
Trong các tài liệu tham khảo, có rất ít tác giả đã đề cập đến phương tiện dạy-học
dành cho việc thực hiện đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa.
Việc nghiên cứu và thử nghiệm đề tài này (Thiết kế và sử dụng phiếu học tập ) có
ý nghĩa lí luận và thực tiễn cấp bách .
 
3/  
M 
ụ
 c 
   
đ 
ích, 
   i
đố   ượ
t   ng
   và  nhi
 ệ
  

* Đối tượng nghiên cứu:
- Giáo viên trong việc giảng dạy.
- Học sinh trong việc học tập.
3.2. Nhiệm vụ :
- Nghiên cứu phương pháp thiết kế và sử dụng Phiếu học tập.
- Đưa ra những nguyên tắc chung về kỹ năng thiết kế và sử dụng Phiếu học tập
qua thực tế kiểm nghiệm của bản thân trong quá trình thực hiện đổi mới hơn 3 năm
nay.
3.3. Phạm vi của đề tài:
- Các bài học có trong chương trình địa lí cấp THPT (cả 3 khối lớp)
- Giới hạn trong phương pháp Thiết kế và Sử dụng phiếu học tập
3.4. Giá trị sử dụng của đề tài :
- Đề tài dùng ứng dụng trực tiếp cho công việc soạn-giảng của giáo viên THPT nói
chung trong hệ thống giáo dục hoặc dùng làm tài liệu tham khảo trong việc học tập
của học sinh nói riêng ở trường THPT Buôn Ma Thuột.
4/ Phương pháp nghiên cứu :
- Kinh nghiệm thực tế của việc giảng dạy địa lí cấp THPT qua nhiều năm, đặc biệt
là hơn 3 năm đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp, phương tiện dạy-học
mới, hiện đại.
- Phương pháp thử nghiệm-thực tiễn.
- Các phương pháp có liên quan đến lí luận dạy học đổi mới.
PHẦN II: NỘI DUNG, KẾT QỦA NGHIÊN CỨU
 
1/  
C 
ơ  ở
s    ủ
c  a 
  vi
 ệ

mới, hiện đại trong đó có PHIẾU HỌC TẬP.
2/ Khái quát chung kĩ năng Thiết kế và Sử dụng phiếu học tập trong dạyhọc môn địa lí cấp THPT :
2.1. Quan niệm: Phiếu học tập là tờ giấy rời trên đó ghi các câu hỏi, bài tập,
nhiệm vụ học tập... kèm theo các gợi ý, hướng dẫn, dựa vào đó HS thực hiện, hoặc
ghi các thông tin cần thiết để giúp HS mở rộng kiến thức, bổ sung kiến thức bài
học.
2.2. Chức năng:
a) Cung cấp thơng tin v sự kiện: Phiếu học tập chứa đựng thông tin, dữ
liệu hoặc sự kiện.
VD: Một đoạn văn mô tả về bản sắc văn hóa của Tây Nguyên,...
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Núi rừng Tây Nguyên in bóng của gần 50 dân tộc từ khắp các vùng đất nước
hội tụ về đây. Không đâu như Tây Nguyên có đủ nền văn hóa của hầu hết các vùng
miền của đất nước. Tiếng sli, tiếng lượn quấn quýt bên tiếng đọc trường ca Đăm Săn,
tiếng khèn môi, kèn lá réo rắt bên tiếng cồng chiêng trầm hùng, âm vang, dân ca quan
họ xoắn xuýt với lí con sáo Trung Bộ, điệu hò ru con Nam Bộ mềm mại, da diết lan vào
không gian đầy chất sử thi Tây Nguyên... Một nền văn hóa đầy màu sắc đa dạng, tôn
thêm vẻ đẹp đậm đà của bản sắc văn hóa Việt Nam.

(Theo “Sổ tay địa danh du lịch các tỉnh Tây Nguyên”, NXB Giáo dục, 2008).

Những thông tin trên nhằm mở rộng, bổ sung làm rõ cho nội dung “truyền
thống văn hóa, độc đáo” trong bài Vấn đề khai thác thế mạnh ở Tây Nguyên. Hoặc
dùng làm cơ sở cho một hoạt động nhận thức nào đó. VD: HS dựa vào những thông
tin trong phiếu học tập số 1 để trả lời câu hỏi: Đoạn văn trên miêu tả điều gì?
(những nét đặc sắc trong nền văn hóa ở Tây Nguyên). Những đặc trưng đó có ý
nghĩa như thế nào đối với sự phát triển kinh tế- xã hội của vùng ?
b) Công cụ hoạt động và giao tiếp: Phiếu học tập chứa đựng các câu hỏi,
bài tập, yêu cầu hoạt động, những vấn đề để yêu cầu HS giải quyết, hoặc thực
G/v: Bùi Văn Ti ến-Tổ Địa lí-Trường THPT Buôn Ma Thuột


PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Dựa vào Atlat Địa lí Vịệt Nam trang 4­5 kết hợp với lược đồ địa hình trong SGK, hãy  
tìm những thông tin cần thiết và ghi vào bảng sau:
Các vùng núi

Vị trí

Hướng núi, hướng nghiêng chung của địa hình,
hình thái chung của địa hình, hướng sông,...

Đông Bắc
Tây Bắc
Bắc Trường Sơn
Nam Trường Sơn

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
Hai câu thơ sau viết về dãy núi nào ở Việt Nam?
“Một dãy núi mà hai màu mây
       Bên nắng bên mưa khí trời cũng khác” 
Hãy xác định dãy núi đó trên lược đồ địa hình Việt Nam (trang 30­ SGK  
ban Cơ bản) kết hợp với lược đồ khí hậu trang 43 để giải thích về sự khác  
biệt về thời tiết ở 2 sườn của dãy núi trên.
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................


1990

Lương thực

100

Rau đậu

100

Cây công nghiệp

100

Cây ăn quả

100

Cây khác

100

1995

2000

2005

b) Vẽ biểu đồ

+ So sánh tốc độ tăng trưởng của từng nhóm cây:
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................

- Sự thay đổi cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt (dựa vào hình 22- SGK)
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................

- Mối quan hệ giữa sự thay đổi về tốc độ tăng trưởng với sự thay đổi cơ cấu giá trị
sản xuất ngành trồng trọt
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................................................................

5. Thiết kế bài giảng điện tử trên phần mềm Power Point

Bài ni
tậệpm,2 vai trò của Bài giảng điện tử
a)2.Khái
a) Dựa vào bảng 23.2 trong SGK phân tích xu hướng biến động diện tích gieo trồng cây
BGĐT
mộtnăm
hìnhvàthcây
ức tcông
ổ chứnghi
c bàiệplênlâu
lớnăm

...........................................................................................................................................................................................................................
trường Multimedia, bao gồm các dạng: văn bản (text), đồ họa (graphic), ảnh động (animation), ảnh
tĩnh
(image), âm thanh (audio) và phim (video clip).
...........................................................................................................................................................................................................................
Vớ- iCđụặcthtrể:ưng
ơ bloảạni là
ộ kiếso
n th
của1975
bài htăng
ọc, lên
mọbao
i honhiêu
ạt độha/
ng đi
n n,củgiai
a giáo
(Từcng
câytoàn
nămb2005
vớứi cnăm
gấềpumkhi
ấyểlầ
viên
(GV)
đ
ề
u
đ

c
ủ
a học
đoạn nào tăng nhanh, giai đoạn nào giảm hoặc tăng chậm, giải thích)
sinh (HS).+ Tr
ướcông
c hếtnghi
vớiệnh
ng tính
năng ưu việt hơn so với các phương tiện khác, BGĐT vừa là
Cây
pữ
hàng
năm:
...........................................................................................................................................................................................................................
ngu
ồn cung cấp thông tin, hỗ trợ hoạt động nhận thức, còn tăng cường tính trực quan, kích thích sự
say
mê, hứng thú đối với môn học, đặc biệt là khả năng phát triển tư duy cho HS. Bên cạnh đó,
...........................................................................................................................................................................................................................
BGĐT còn góp phần tích cực trong việc giảm thời gian diễn giải của GV, tăng cường hoạt động
nh...........................................................................................................................................................................................................................
ận thức của HS.
+ Cây công nghiệp lâu năm:
b)...........................................................................................................................................................................................................................
Quy trình tiến hành thiết kế BGĐT
...........................................................................................................................................................................................................................
Theo
Lê Công Triêm, việc tiến hành thiết kế BGĐT cần theo các bước sau:
...........................................................................................................................................................................................................................

80

….............................................................................................................

50%

B2) Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài dạy học, xác định đúng nội dung trọng tâm, cấu trúc các
- Tỉ trọng diện tích cây CN hàng năm có xu hướng
40%
60
kiến thức cơ bản theo ý định dạy học
30%
40
20%

54.9 59.2

56.1

............................................................................................................. ......

45.2 thi44.3
2. Quy trình tiến hành
ết kế Bài
giả34.5
ng điện tử
34.9

.......................................................................................................


cây CN

2005

............................................................................................................. ......
.......................................................................................................
............................................................................................................. ......
.......................................................................................................

G/v: Bùi Văn Ti ến-Tổ Địa lí-Trường THPT Buôn Ma Thuột
Email: (Website: />
Page 6


THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG DẠY-HỌC ĐỊA LÍ

THÁNG 03/2010

2.4. Thiết kế phiếu học tập
- Bước 1: Xác định trường hợp cụ thể của việc sử dụng phiếu học tập
trong bài dạy học.
- Bước 2: Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung
của phiếu học tập và hình thức thể hiện trong phiếu học tập. Nội dung của
phiếu học tập được xác định dựa vào một số cơ sở sau: mục tiêu của bài học, kiến
thức cơ bản, phân bố thời gian, phương pháp và PTDH, môi trường lớp học để xác
định nội dung, khối lượng công việc trong phiếu học tập cho phù hợp.
- Bước 3: Viết phiếu học tập: Các thông tin, yêu cầu,... trên phiếu học tập
phải được ghi rõ ràng, ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu. Phần dành cho HS điền các
thông tin phải có khoảng trống thích hợp. Cách trình bày phiếu phải đảm bảo tính
khoa học, thẩm mĩ.

Email: (Website: />
Page 7