phòng giáo dục và đào tạo quận Thanh Xuân
Trờng tiểu học Nguyễn trãi

---------------

Sáng kiến kinh nghiệm
Đề tài:
Hớng dẫn giải toán có lời văn
cho học sinh lớp 1
Ngời viết : Đăng Thanh Nguyệt
Giáo viên chủ nhiệm lớp 1C

Năm học: 2013-2014


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
A.

lý do chọn đề tài

* Mục tiêu dạy học môn Toán ở lớp 1 nhằm giúp học sinh:
a. Bớc đầu có một số kiến thức cơ bản, đơn giản, thiết thực về phép đếm,
về các số tự nhiên trong phạm vi 100, về độ dài và đo độ dài trong phạm vi 20,
về tuần lễ và ngày trong tuần, về giờ đúng trên mặt đồng hồ; về một số hình học
(Đoạn thẳng, điểm, hình vuông, hình tam giác, hình tròn); về bài toán có lời văn.
b. Hình thành và rèn luyện các kĩ năng thực hành đọc, viết, đếm, so sánh
các số trong phạm vi 100; cộng trừ và không nhớ trong phạm vi 100; đo và ớc lợng độ dài đoạn thẳng( với các số đo là số tự nhiên trong phạm vi 20 cm). Nhận
biết hình vuông, hình tam giác, hình tròn, đoạn thẳng, điểm, vẽ điểm, đoạn
thẳng).Giải một số dạng bài toán đơn về cộng trừ bớc đầu biết biểu đạt bằng lời,
bằng kí hiệu một số nội dung đơn giản của bài học và bài thực hành, tập so sánh,
phân tích, tổng hợp, trừu tợng hoá, khái quát hoá trong phạm vi của những nội

Đó là nguyên nhân chính mà tôi chọn đề tài nghiên cứu: Hớng dẫn giải
toán có lời văn cho học sinh lớp 1

Sáng kiến kinh nghiệm

3


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
B. Thực trạng và những nguyên nhân

I. Thực trạng:
Trong quá trình giảng dạy ở Tiểu học, đặc biệt dạy lớp 1, tôi nhận thấy hầu
nh giáo viên nào cũng phàn nàn khi dạy đến phần giải toán có lời văn ở lớp 1.
HS rất lúng túng khi nêu câu lời giải, thậm chí nêu sai câu lời giải, viết sai phép
tính, viết sai đáp số. Những tiết đầu tiên của giải toán có lời văn mỗi lớp chỉ có
khoảng 20% số HS biết nêu lời giải, viết đúng phep tính và đáp số. Số còn lại là
rất mơ hồ, các em chỉ nêu theo quán tính hoặc nêu miệng thì đợc nhng khi viết
các em lại rất lúng túng, làm sai, một số em làm đúng nhng khi cô hỏi lại lại
không biết để trả lời . Chứng tỏ các em cha nắm đợc một cách chắc chắn cách
giải bài toán có lời văn. GV phải mất rất nhiều công sức khi dạy đến phần này.
II. Những nguyên nhân
1. Nguyên nhân từ phía GV:
- GV cha chuẩn bị tốt cho các em khi dạy những bài trớc. Những bài nhìn hình
vẽ viết phép tính thích hợp, đối với những bài này hầu nh HS đều làm đợc nên
GV tỏ ra chủ quan, ít nhấn mạnh hoặc không chú ý lắm mà chỉ tập trung vào dạy
kĩ năng đặt tính, tính toán của HS mà quên mất rằng đó là những bài toán làm bớc đệm , bớc khởi đầu của dạng toán có lời văn sau này. Đối với GV dạy lớp 1
khi dạy dạng bài nhìn hình vẽ viết phép tính thích hợp, cần cho HS quan sát
tranh tập nêu bài toán và thờng xuyên rèn cho HS thói quen nhìn hình vẽ nêu bài
toán . Có thể tập cho những em HS giỏi tập nêu câu trả lời cứ nh vậy trong một


Chỉ yêu cầu học sinh viết dấu cộng vào ô trống để có : 1 + 2 = 3
b) Đến câu này nâng dần mức độ - học sinh phải viết cả phép tính và kết quả
1

+

1

=

2

Và yêu cầu tăng dần, học sinh có thể nhìn từ một tranh vẽ bài 4 trang 77
diễn đạt theo 2 cách .

Sáng kiến kinh nghiệm

5


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
Cách

1: Có 8 hộp thêm 1 hộp , tất cả là 9 hộp.
8

+

1

+

7

=

9

Cách 2:

Đến bài 3 trang 85
Học sinh quan sát và cần hiểu đợc:
Lúc đầu trên cành có 10 quả. Sau đó rụng 2 quả . Còn lại trên cành 8 quả.
10

-

2

Sáng kiến kinh nghiệm

=

8

6


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
ở đây giáo viên cần động viên các em diễn dạt _ trình bày miệng ghi đúng

một đề bài toán cha hoàn chỉnh kèm theo hình vẽ và yêu cầu hoàn thiện ( tiết 81bài toán có lời văn ). T duy HS từ hình ảnh phát triển thành ngôn ngữ, thành chữ
viết. Giải toán có lời văn ban đầu đợc thực hiện bằng phép tính cộng là phù hợp
với t duy của HS.
Cấu trúc một đề toán gồm 2 phần: phần cho biết và phần hỏi, phần cho biết
gồm có 2 yếu tố.
Mức độ 4: Để hình thành cách giải bài toán có lời văn, sách giáo khoa đã nêu
một bài toán , phần tóm tắt đề toán và giải bài toán hoàn chỉnh để học sinh làm
quen.( Bài toán- trang 117)

Sáng kiến kinh nghiệm

7


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
Giáo viên cần cho học sinh nắm vững đề toán, thông qua việc tóm tắt đề
toán. Biết tóm tắt đề toán là yêu cầu đầu tiên dể giải bài toán có lời văn.
Bài giải gồm 3 phần : câu lời giải, phép tính và đáp số.
Chú ý rằng tóm tắt không nằm trong lời giải của bài toán, nhng phần tóm tắt
cần đợc luyện kỹ để học sinh nắm đợc bài toán đầy đủ, chính xác. Câu lời giải
trong bài giải không yêu cầu mọi học sinh phải theo mẫu nh nhau, tạo diều kiện
cho HS diễn đạt câu trả lời theo ý hiểu của mình. Quy ớc viết đơn vị của phép
tính trong bài giải HS cần nhớ để thực hiện khi trình bày bài giải.
Bài toán giải bằng phép tính trừ đợc giới thiệu khi HS đã thành thạo giải
bài toán có lời văn bằng phép tính cộng.GV chỉ hớng dẫn cách làm tơng tự,thay
thế phép tính cho phù hợp với bài toán.
ở lớp 1,HS chỉ giải toán về thêm,bớt với 1 phép tính cộng hoặc trừ,mọi HS
bình thờng đều có thể hoàn thành nhiệm vụ học tập một cách nhẹ nhàng nếu đợc
giáo viên hớng dẫn cụ thể.
GV dạy cho Hs giải bài toán có lời văn cần thực hiện tốt các bớc sau:

từ một phép tính đã cho,HS sẽ hiểu vấn đề sâu sắc hơn,chắc chắn hơn,t duy và
ngôn ngữ của HS sẽ phát triển hơn.
* Tìm ra điểm yếu của học sinh:
Học sinh biết giải toán có lời văn nhng kết quả cha cao.
Số học sinh viết đúng câu lời giải đạt tỷ lệ thấp.
Lời giải của bài toán cha sát với câu hỏi của bài toán.
* Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm:
Trong phạm vi 27 tiết dạy từ tiết 81 đến tiết 108 tôi đặc biệt chú ý vào 1 số tiết
chính sau đây:
Tiết 81

Bài toán có lời văn

Có ...bạn, có thêm ... bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn?
HS quan sát tranh và trả lời câu hỏi
Điền vào chỗ chấm số 1 và số 3.
- Bài 2 tơng tự.
Qua tìm hiểu bài toán giúp cho học sinh xác định đợc bài có lời văn gồm 2 phần:
- Thông tin đã biết gồm 2 yếu tố.
- Câu hỏi ( thông tin cần tìm )
Từ đó học sinh xác định đợc phần còn thiếu trong bài tập ở trang116:
Có 1 con gà mẹ và 7con gà con. Hỏi có tất cả bao nhiêu con gà?
Kết hợp giữa việc quan sát tranh và trả lời câu hỏi gợi ý của giáo viên, học
sinh hoàn thành bài toán 4 trang 116:

Sáng kiến kinh nghiệm

9



: 4 quả bóng

Bình có : 3 quả bóng
Cả hai bạn có :....quả bóng?
Bài giải
Cả hai bạn có là:
4+3=7( quả bóng )
Đáp số: 7 quả bóng
Bài 2 trang 118
Tóm tắt:
Có

:

6 bạn

Thêm:

3 bạn

Có tất cả :... bạn?
Bài giải
Có tất cả là :

Sáng kiến kinh nghiệm

10


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1

GV chốt lại một cách trả lời mẫu:
-Số quả bóng của An có tất cả là:
Tơng tự
Bài 2 trang122
- Số bạn của tổ em có là:
Bài 3 trang122
-

Số gà có tất cả là:

Vậy qua 3 bài tập trên học sinh đã mở rộng đợc nhiều cách viêt câu lời giải
khác nhau ,song GV chốt lại cách viết lời giải nh sau:
Thêm chữ

Số+ đơn vị tính của bài toán trớc cụm từ có tất cả là nh ở tiết 82

đã làm .

Sáng kiến kinh nghiệm

11


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
Riêng với loại bài mà đơn vị tính là đơn vị đo độ dài( cm) cần thêm chữ dài
vào trớc chữ là
VD cụ thể
Tóm tắt
Đoạn thẳng AB



+Câu hỏi là gì ?

Còn lại mấy con gà?

GV hớng dẫn HS đọc tóm tắt- bài giải mẫu .GV giúp HS nhận thấy câu lời giải ở
loại toán bớt này cũng nh cách viết của loại toán thêm đã nêu ở trên chỉ khác ở
chỗ cụm từ có tất cả đợc thay thế bằng cụm từ còn lại mà thôi.Cụ thể là :

Sáng kiến kinh nghiệm

12


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1

Bài giải
Số gà còn lại là:
9-3=6( con gà)
Đáp số: 6 con gà.
Bài 1 trang148
Tóm tắt
Có

:8 con chim

Bay đi : 2 con chim
Còn lại :... con chim?
Bài giải
Số chim còn lại là:

Trên bờ có là:
8 -5=3 ( con vịt )
Đáp số: 3 con vịt .
Tiết 106

Luyện tập Bài 1,2 ( Tơng tự tiết 105 )

Tiết 107

Luyện tập Bài 1,2 ( tơng tự nh trên )

Nhng bài 4 trang 150 và bài 4 trang151 thì lời giải dựa vào dòng thứ 3 của
phần tóm tắt bài toán:
Số hình tam giác không tô màu là :

Số hình tròn không tô màu là:

8 - 4 = 4( hình )

15 - 4 = 11( hình )

Đáp số: 4 hình tam giác

Đáp số: 11 hình tròn.

Bài 3 trang 151 Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
? cm

2cm
13cm

Lúc đầu trên cành có 6 con chim, có ....con bay đi.

Hỏi .............................................?
HS quan sát tranh rồi hoàn thiện bài toán bớt và giải bài toán với câu lời giải
có cụm từ còn lại
Lúc này HS đã quá quen với giải bài toán có lời văn nên hớng dẫn cho HS
chọn cách viết câu lời giải gần với câu hỏi nhất đó là:
- Đọc kĩ câu hỏi.
- Bỏ chữ Hỏi đầu câu hỏi.
- Thay chữ bao nhiêu bằng chữ số.
- Thêm vào cuối câu chữ là và dấu hai chấm
Cụ thể Bài 1 trang 152
Hỏi có tất cả bao nhiêu ô tô?

A,Câu hỏi là:
Câu lời giải là:
B, Câu hỏi là:

Có tất cả số ô tô là :

Hỏi trên cành còn lại bao nhiêu con chim?

Câu lời giải là:

Trên cành còn lại

số

con chim là :


Hoặc : Còn lại là:

Sáng kiến kinh nghiệm

15


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
Còn HS khá giỏi các em có thể chọn cho mình đợc nhiều câu lời giải khác
nhau nâng dần độ khó thì lời giải càng hay và sát với câu hỏi hơn.
Giáo án minh họa:

Sáng kiến kinh nghiệm

16


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1

Kế hoạch bài dạy
môn: toán
Bài: Luyện tập (Tr.121)
I. Mục tiêu: Giúp HS:
- Biết giải bài toán có lời văn và trình bày bài giải
- Bài 1, 2, 3
- Rèn kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ
II. Đồ dùng dạy học:
- Phiếu bài tập.
- Máy chiếu
- Bảng nhóm

vật thể

- Đo độ dài đoạn thẳng rồi
viết số đo.
- Dùng máy chiếu đa vật thể
để chữa bài.
- Gọi 1HS nêu + thực hành đo
đoạn thẳng GV nhận xét.
2. Bài mới:
* Hớng dẫn HS

- GV giới thiệu bài
- Cho HS đọc đề bài trên máy

- HS đọc và quan

Tranh
Máy

làm bài tập thực

chiếu.

sát.

chiếu

hành

? Bài toán cho biết gì? Bài - 1HS nêu tranh vẽ Bảng

- Nêu tóm tắt đề bài và điền

- HS diền số vào

Thêm

: ... cây

số vào chỗ chấm.

chỗ chấm trong

Có tất cả : .... cây? GV viết lên bảng nhóm

tiện
nhóm

SGK.

- Gọi 1HS đọc tóm tắt

- Cả lớp làm bài

- Gọi

vào vở

HS lên bảng làm bài

Phơng


Bảng

Có tất cả :..... bức

nêu tóm tắt

- Cả lớp làm bài

nhóm

tranh ?

- Gọi 1 HS lên bảng làm bài

vào vở

- GV và HS chữa bài

- HS đối chiếu kết

? Dựa vào từ ngữ nào trong

quả với bạn trên

bài để làm phép tính cộng?

bảng.

Chốt: Để viết đợc phép tính - 1HS nêu (thêm,

tròn?

- GV chữa bài nhận xét

vào vở

? Ai có lời giải khác, ai có

- Đổi chéo vở

Sáng kiến kinh nghiệm

Máy

18


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
Phơng pháp, hình thức tổ chức

Thời Nội dung kiến thức
gian

5

các hoạt động dạy học
Hoạt động của thầy
Hoạt động của trò

và kỹ năng cơ bản


- HS trả lời

văn

Sáng kiến kinh nghiệm

19


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1

IV. Kết quả đạt đợc :

Các lần

Sĩ

HS viết

HS viết

HS viết

HS viết

đúng câu

đúng phép



lời giải
45 0,77%

GK II

1C

58

50

Sáng kiến kinh nghiệm

0,86%

0,82%

0,83%

0,8%

20


Hng dn gii toỏn cú li vn cho hc sinh lp 1
D. Kết luận và khuyến nghị

Qua việc nghiên cứu và áp dụng phơng pháp dạy toán có lời văn cho học
sinh lớp 1 cho thấy giải toán có lời văn ở lớp 1 không khó ở việc viết phép tính

Hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
không sao chép nội dung của người khác
Ngêi viÕt

§¨ng Thanh NguyÖt

ý kiÕn ®¸nh gi¸
cña héi ®ång xÐt duyÖt s¸ng kiÕn kinh nghiÖm

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................

S¸ng kiÕn kinh nghiÖm

22