Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học
sinh lớp 1
I. Lời nói đầu :
Môn Toán là một trong những môn học giữ vị trrí quan trọng trong chơng
trình đào tạo của bậc tiểu học môn học này góp phần to lớn trong việc thực hiện
mục tiêu giáo dục toàn diện. Bên cạnh đó khả năng giáo dục của môn toán rất
phong phú còn giúp học sinh phát triển năng lực t duy, khả năng suy luận trau
dồi trí nhớ, giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, chính xác. Nó còn giúp học
sinh phát triển trí thông minh, t duy độc lập sáng tạo, kích thích óc tò mò, tự
khám phá và rèn luyện một cách làm việc khoa học. Yêu cầu đó rất cần thiết cho
mọi ngời, góp phần giáo dục ý trí, đức tính chịu khó, nhẫn nại, cần cù trong học
tập. Trong dạy toán ở tiểu học nói chung và lớp 1 nói riêng, giải toán (có lời văn)
là một trong nội dụng dạy học quan trọng bậc nhất vì nó đợc coi là hoạt động
nhằm hai mục tiêu: Thứ nhất giải toán có lời văn giúp học sinh củng cố vận dụng
những kiến thức giải toán, phát triển kỹ năng, kĩ sảo đã đợc hình thành. Thứ hai,
giải toán có lời văn giúp phát triển t duy cho học sinh.
Qua nghiên cứu chơng trình trực tiếp giảng nhiều năm ở lớp 1 bản thân tôi nhận
thấy "Nội dụng dạy học giải toán có lời văn" là một nội dung mà trong quá trình
học tập còn bộc lộ nhiều hạn chế về phơng pháp giải toán cũng nh khả năng diễn
đạt khi giải toán.
Muốn khắc phục những khó khăn và hạn chế đó ngời giáo viên cần nắm vững
nội dung cũng nh lựa chọn vận dụng các phơng pháp dạy học phù hợp nhằm góp
phần nâng cao hiệu quả dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1. Đặc biệt là dạy học
theo định hớng đổi mới phơng pháp nhằm phát huy tính tích cực chủ động
chiếm lĩnh kiến thức của học sinh. Vì vậy trong phạm vi hẹp của đề tài này tôi
xin đợc mạnh dạn trình bày "Kinh nghiệm của mình khi dạy giải toán có lời văn
cho học sinh lớp 1".
II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
1. Thực trạng
1.1. Đặc điểm t duy của học sinh lớp 1 trong học giải toán có lời văn

thực hiện chơng trình toán tiểu học mới, nội dung dạy học giải toán có lời văn đ-
ợc xây dựng theo hớng toàn diện hơn, hoàn chỉnh hơn. Do đó đòi hỏi cần có sự
đổi mới phơg pháp dạy học nhằm phù hợp với nội dung dạy học mới đó. Giáo
viên tiểu học đã đợc tiếp cận với định hớng đổi mới này qua các chuyên đề bồi
dỡng thờng xuyên theo chu kỳ, chuyên đề thay sách. Tuy nhiên, việc dạy học
giải toán có lời văn ở lớp 1 còn có một số hạn chế sau đây:
GV: Trần Thị Oanh
2
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
- Giải toán có lời văn là một nội dung dạy học thờng mất nhiều thời gian, lại
thờng ở cuối giờ nhng tâm lý giáo viên muốn giờ học phải giải đợc nhiều bài
toán. Vì thế giáo viên thờng nói trớc cách giải hoặc chỉ cho học sinh phép tính để
tìm ra kết quả mà cha quan tâm đến việc khai thác hết những tiềm năng của bài
toán.
- Giải toán có lời văn là một nội dung dạy học thờng mất nhiều thời gian, lại
thờng ở cuối giờ nhng tâm lý giáo viên muốn giờ học phải giải đợc nhiều bài
toán. Vì thế giáo viên thờng nói trớc cách giải hoặc chỉ cho học sinh phép tính để
tìm ra kết quả mà cha quan tâm đến việc khai thác hết những tiềm năng của bài
toán.
- Một thực tế trong dạy học toán nói chung và dạy học giải toán có lời văn ở
lớp 1 nói riêng đó là ít chú ý đến đối tợng học sinh. Ngoài ra học sinh lớp 1 còn
gặp khó khăn trong vấn đề phơng pháp giải toán. Đối với các em bài toán dễ hay
khó còn phụ thuộc vào việc học sinh đã giải bài toán nào tơng tự hay cha. Nếu
khi giải một bài toán mới học sinh biết dẫn dắt bài toán đó về một bài toán mà
các em đã biết thì vấn đề trở nên dễ dàng. Nhng nếu gặp các bài toán mà trớc đó
các em cha giải những bài toán tơng tự với nó thì học sinh thờng lúng túng
không làm đợc.
2. Đánh giá thực trạng.
Để kiểm tra sự hiểu biết của các em về "giải toán có lời văn" tôi đã khảo sát học
sinh lớp 1B làm bài tập.

pháp sau đây.
1.Nắm vững phơng pháp dạy học toán theo hớng đổi mới
Một trong những phơng pháp dạy học toán ở tiểu học hiện nay đó là việc sử
dụng các phơng pháp dạy học tích cực nhằm phát huy tối đa khả năng làm việc
một cách chủ động, tích cực dới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên.
* Phơng pháp dạy học tích cực trong dạy học toán ở tiểu học:
Phơng pháp dạy học tích cực là hệ thống các phơng pháp tác động liên tục
của giáo viên nhằm kích thích t duy của học sinh, tổ chức hoạt động nhận thức
của học sinh theo quy trình. Phơng pháp này tạo điều kiện cho giáo viên và học
sinh đều tham gia tích cực vào qua trình dạy học, học sinh đợc tiếp cận kiến thức
bằng hoạt động làm bài tập, học sinh đợc làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, trao
đổi hợp tác với bạn, với thầy.
* Trong phơng pháp dạy học tích cực:
Giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức các tình huống học tập, hớng dẫn
học sinh giải quyết vấn đề, khẳng định kiến thức mới trong vốn tri thức của học
sinh. Vì vậy nói chung giáo viên nói ít, giảng ít nhng lại thờng xuyên làm việc
với từng học sinh hoặc từng nhóm học sinh. Đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ
chức các hoạt động của học sinh, đồng thời phải có một tri thức vợt ngoài lĩnh
vực hạn chế của bộ môn mình dạy để có thể làm chủ nội dung và nghệ thuật dạy:
Cách dạy nh thế giúp học sinh phát triển năng lực, sở trờng cá nhân .
Học sinh là chủ thể nhận thức, phải chủ động, độc lập suy nghĩ, làm việc
tích cực và biết tự học, tự chiếm lĩnh tri thức từ nhiều nguồn khác nhau, dới sự
theo dõi hớng dẫn của giáo viên. Cách học này tạo cho học sinh thói quen tự
GV: Trần Thị Oanh
4
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
giác, chủ động không dập khuôn, biết tự đánh giá và đánh giá kết quả học tập
của mình, của bạn, đặc biệt là tạo niềm vui, niềm tin trong học tập.
Nh vậy học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là học sinh
phải hoạt động nhiều, hoạt động để đạt đợc các yêu cầu của bài học. Giáo viên

GV: Trần Thị Oanh
5
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Những dữ kiện của bài toán: Đó là nhữnh cái đã cho và những cái
đã biết của bài toán
Nhữnh ẩn số: Là cái cha biết, cái cần tìm là bài toán yêu cầu
Những điều kiện của bài toán đó là mối liên hệ giữa các dữ kiện và
các ẩn số.
Bớc 2: Tìm cách giải toán: Hoạt đọng tìm tòi cách giải của bài toán gắn liền với
việc phân tích các dữ kiện, ẩn số và điều kiện của bài toán nhằm xác lập mối qua
hệ giữa chúng . Từ đó lựa chọn phép tính số học thích hợp. Hoạt động này thờng
diễn ra nh sau:
- Minh hoạ bài toán thông qua tóm tắt đề toán
- Lập kết hoạch giải toán nhằm xác lập trình tự giải
quyết, thự hiện các phép tính số học
Về tóm tắt đề toán:
Việc này sẽ giúp học sinh bớt đợc một số câu, chữ làm cho bài toán gọn lại, nhờ
đó mối quan hệ giữa các số đã cho và số phải tìm hiện ra rõ hơn. Một số cách
tóm tắt đề toán:
a. Cách tóm tắt bằng chữ, (bằng lời)
b. Cách tóm tắt bằng chữ và dấu
c. Cách tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
d. Cách tóm tắt bằng hình tợng trng
Cách hình tợng trng có thể là hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ
nhật, dấu gạch chéo.
e. Cách tóm tắt bằng lu đồ
Trong dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1 thờng thấy các cách tóm tắt bằng lời
và bằng sơ đồ đoạn thẳng.
Có hai hình thức thể hiện tơng ứng với hai phơng pháp tìm cách giải
cho một bài toán.

Bớc 4: Kiểm tra cách giải bài toán.
- Việc kiểm tra nhằm phân tích xem cách giải phép tính và kết quả là đúng hay
sai, có các hình thức thực hiện sau:
+ Thiết lập tơng ứng các phép tính giữa các số đã tìm đợc trong quá trình giải với
các số đã cho.
+ Tạo ra bài toán ngợc với bài toán đã cho rồi giải nó
+ Giải bài toán bằng cách khác rồi so sánh đáp số.
+ Xét tính hợp lý của đáp số.
Việc kiểm tra cách giải và đáp số của bài toán là yêu cầu không thể thiếu
khi giải toán
Thực tế quan sát học sinh tiểu học khi giải toán chúng tôi nhận thấy
rằng: Các em thờng coi bài toán đã đợc giải song khi có đáp số. Nhng khi giáo
viên hỏi: "Em có chắc chắn đó là kết quả đúng không?" thì đa số các em đã lúng
túng và cha trả lời đợc ngày.
GV: Trần Thị Oanh
7
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Kiểm tra cách giải và đáp số của bài toán là các việc nh kiểm tra về:
+ Cách sử dụng dụng dữ kiện
+ Lựa chọn và thực hiện phép tính
+ Cách trình bày bài giải (diễn đạt câu văn , thứ tự thực hiện)
+ Kiểm tra lại phơng pháp và thủ thuật đã sử dụng khi giải toán.
đây là bớc không thể thiếu trong quá trình giải toán ở tiểu học, điều đó giúp các
em đảm bảo đợc tính chính xác cao khi giải toán và đặc biệt giúp phát triển ở
các em năng lực sáng tạo, tính tích cực, chủ động và đọc lập gải toán. Đối với
học sinh giỏi việc tìm ra nhiều cách giải toán khác nhau cho cùng một bài toán
đó là biện pháp tốt nhất để tìm ra cách giải và đáp số của bài toán đó. Hơn thế
nữa, nó tạo điều kiện cho sự phát triển t duy linh hoạt, năng động sáng tạo của
học sinh. Ngợc lại, việc giúp học sinh biết cách đánh giá cách giải là một động
lực thúc đẩy sự cố gắng tìm ra cách giải khác nhau để giải bài toán.

Bài toán: Có con chim đâu trên
cành có thêm con chim bay đến.
Hỏi ?
4 - 116
Giải bài
toán có
lời văn
về thêm,
bớt một
số đơn vị
- Viết số thích hợp
vào chỗ chấm
An có 4 qua bóng, Bình có 3 quả
bóng. Hỏi cả hai bạn có mấy quả
bóng?
Tóm tắt: An có quả bóng
Bình có quả bóng
Cả 2 bạn có quả bóng?
1 - 117
GV: Trần Thị Oanh
8
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Bài giải:
Cả hai bạn có:
= (quả bóng)
đáp số quả bóng
Viết số thích hợp vào
tóm tắt và giải bài
toán
Đàn vịt có 5 con dới ao và 4 con ở

2 - 169
Những yêu cầu đợc thể hiện một cách đa dạng, phong phú và hình thành
ở học sinh các thao tác trên. Có thể coi dạy học giải toán là "hòn đá thử vàng"
của dạy học toán. Nhờ việc dạy học giải toán mà học sinh biết cách giải bài toán
theo đúng phơng pháp và yêu cầu. Qua đó các em đợc rèn luyện về phơng pháp
suy luận, rèn luyện và phát triển năng lực t duy, đòi hỏi các em phải t duy một
cách tích cực, linh hoạt, huy động thích hợp các kiến thức và khả năng đã có vào
các tình huống khác nhau. Trong nhiều trờng hợp phải biết phát hiện dữ kiện,
những điều kiện cha đợc nêu ra một cách tờng minh và trong chừng mực nào đó,
phải biết suy nghĩ năng động, sáng tạo để tìm ra cách giải và kết quả đúng mà
bài toán yêu cầu.
GV: Trần Thị Oanh
9
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Phơng pháp dạy học giải toán có lời văn chính là cách thức giúp học sinh hình
thành đợc các thao tác để giải đợc một bài toán theo đúng yêu cầu với những
dạng khác. Nói cách khác trong dạy học giải toán phải giải quyết 2 vấn đề then
chốt là.
Phơng pháp dạy học giải toán có lời văn chính là cách thức giúp học sinh hình
thành đợc các thao tác để giải đợc một bài toán theo đúng yêu cầu với những
dạng khác. Nói cách khác trong dạy học giải toán phải giải quyết 2 vấn đề then
chốt là.
- Làm cho học sinh nắm đợc các bớc cần thiết của quá trình giải toán và rèn
luyện kỹ năng thực hiện các bớc đó một cách thành thạo.
- Làm cho học sinh nắm đợc và có khả năng vận dụng các phơng pháp chung
cũng nh thủ thật thích hợp với từng dạng toán thờng gặp ở tiểu học để đi đến kết
quả đúng theo yêu cầu của bài toán.
* Để thực hiện đợc yêu cầu đó, ngời ta xác định có 3 mức độ sau:
Mức độ 1: Hoạt động chuẩn bị cho việc giải toán
Hoạt động này rất cần thiết dạy học giải toán có lời văn với học sinh tiểu

Đặt câu hỏi cho bài toán mới chỉ biết số liệu hoặc dữ kiện
Đặt điều kiện cho bài toán
Chọn số hoặc số đo đại lợng cho bài toán còn thiếu số liệu.
Lập bài toán tơng tự bài toán đã giải
Lập bài toán theo tóm tắt hoặc theo sơ đồ minh hoạ
Lập bài toán theo cách giải cho sẵn
Tôi nhận thấy rằng hình thức này đã đợc áp dụng trong dạy học giải toán có
lời văn ở lớp 1.
3.2. Phơng pháp dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1:
Dạy học giải toán chính là cách thức giúp học sinh hình thành đợc các
thao tác để giải một bài toán theo đúng yêu cầu với những dạng toán khác nhau.
Trong dạy học giải toán ở tiểu học nói chung, ở lớp 1 nói riêng vấn đề đặt ra là
làm thế nào để một mặt giúp học sinh giải đợc từng bài toán cụ thể với chất lợng
cao. Mặt khác các em phải biết mình đang làm dạng toán nào, thuộc thể loại nào
trong dạng toán đó và vì sao lại làm nh vậy. Vì vậy, để nâng cao chất lợng dạy
học giải toán có lời văn ở lớp 1 nói riêng, dạy học giải toán ở tiểu học nói chung
thì điều cần thiết là giáo viên phải biết hệ thống hoá và phân dạng bài tập, cũng
nh cách giải cho dạng bài tập đó. Đặc biệt cần giúp học sinh nắm đợc bài toán
thuộc dạng nào và phơng pháp giải các bài toán đó.
3.2.1. Các bài toán đơn giản bằng phép cộng
Bao gồm các bài toán về "tìm tổng 2 số", " thêm một số đơn vị" - hai dạng bài
toán đợc học ngay ở lớp 1. Để học tốt các bài toán dạng này giáo viên cần chú ý:
+ Trang bị cho học sinh các kiến thức cơ bản về cộng hai số tự nhiên
+ Giúp học sinh nắm đợc quy trình giải toán gồm 4 bớc cụ thể là:
GV: Trần Thị Oanh
11
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Bơc 1: Tìm hiểu nội dung bài toán
Học sinh phân tích đề bài toán để biết bài toán cho biết gì, hỏi gì. thêm bao
nhiêu đơn vị.

12
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
+ Học sinh nhận dạng bài toán: Đây là bài toán về "tìm tổng" do trong câu
hỏi của bài toán có từ "cả hai". Khi đó học sinh cũng biết bài toán phải thực hiện
bằng phép tính cộng.
B ớc 1: Học sinh tìm hiểu nội dung đề toán.
+ Bài toán cho biết gì? ( Thùng thứ nhất đựng 20 gói bánh, thùng thứ hai đựng
30 gói bánh)
+ Bài toán hỏi gi? (cả hai thùng đựng đợc bao nhiêu gói bánh)
B ớc 2: Tìm cách giải bài toán:
Muốn biết cả hai thùng đựng bao nhiêu gói bánh ta làm thế nào? (Lấy số gói
bánh thùng thứ nhất + số bánh thùng thứ hai).
B ớc 3: học sinh trình bày bài giải:
Cả hai thùng đựng số gói bánh là:
20 + 30 = 50 ( gói bánh )
Đáp số: 50 gói bánh
B ớc 4: Yêu cầu học sinh kiểm tra cach giải ( bao gồm câu lời giải, phép tính, đáp
số đã đúng hay cha)
3.2.2. Các bài toán giải bằng phép trừ:
Giúp học sinh nhận dạng bài toán qua các từ chìa khoá "bớt", "bớt đi",
"lấy đi", "bán đi",
Giải bài toán theo quy trình 4 bớc
Rèn luyện năng lực giải toán qua việc giải các bài tập trong SGK và các
bài tập nâng cao.
Rèn luyện khả năng diễn đạt (nói và viết) trong giải toán: Nói trong phân
tích đề toán và trình bầy cách giải, viết trong tóm tắt và trình bày bài giải.
Ví dụ 1: Một cửa hàng có 88 quả trứng, đã bán đợc 35 quả trứng. Hỏi cửa hành
còn lại bao nhiêu quả trứng.
Nhận dạng bài toán: đây là bài toán về " bớt 1 số đơn vị".
Bớc 1: Tìm hiểu nội dung đề toán.

với thực tiễn của học sinh. Chính vì vậy mà việc giải toán có lời văn chính là
giúp học sinh giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.
Trong quá trình nghiên cứu, trên cơ sở tìm hiểu, phân tích thực trạng dạy
học giải toán có lời văn lớp 1, hệ thống nội dung dạy học cũng nh đề xuất các
phơng pháp dạy học các dạng bài toán.
Trong quá trình giảng dạy bản thân tôi có áp dụng các biện pháp này vào
việc dạy giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1B. Tôi đã trực tiếp khảo sát thông
qua việc cho các em làm bài tập, kết quả cụ thể thu đợc nh sau:
sĩ số HS
lớp 1B
Giải bài giải toán có lời văn về
"thêm", "bớt" một số đơn vị
Giỏi Khá Tb Yếu
GV: Trần Thị Oanh
14
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
25 (9 - 10) (7 - 8) (5 - 6) ( dới 5)
10 12 3 0
2. Kiến nghị đề xuất:
Qua thời gian nghiên cứu tìm hiểu và vận dụng, bản thân tôi có một số ý
kiến nh sau:
- Để dạy tốt nội dung này giáo viên cần nắm vững hệ thống các bài toán có lời
văn trong chơng trình gồm những dạng bài toán nào, cách giải ra sao.
- Trong các giờ học cần quan tâm đến tất cả các đối tợng học sinh, kể cả học
sinh yếu kém. Phân công nhiệm vụ phù hợp với trình độ nhận thức của từng đối
Qua thời gian nghiên cứu tìm hiểu và vận dụng, bản thân tôi có một số ý
kiến nh sau:
- Để dạy tốt nội dung này giáo viên cần nắm vững hệ thống các bài toán có lời
văn trong chơng trình gồm những dạng bài toán nào, cách giải ra sao.
- Trong các giờ học cần quan tâm đến tất cả các đối tợng học sinh, kể cả học