TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
-------***-------

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN
LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG
HÓA XUẤT NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện
Lớp
Khoá
Giáo viên hướng dẫn

: Đỗ Thu Trang
: Anh 9
: 42
: PGS. TS. Nguyễn Như Tiến

Hà Nội – Tháng 11/2007


Khóa luận tốt nghiệp

MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP
KHẨU VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT
NHẬP KHẨU ........................................................................................................ 3

3.1 CHỦ THỂ QUẢN LÝ ................................................................ 15
3.2 CÔNG CỤ QUẢN LÝ ................................................................ 15
Đỗ Thu Trang

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
3.3 ĐỐI TƢỢNG QUẢN LÝ ........................................................... 17
CHƢƠNG II: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG
GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM .................... 18

I. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN Ở VIỆT NAM ....... 18
1. SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN ........................................................ 18
2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN Ở VIỆT NAM .......... 20
2.1 THÀNH TỰU ............................................................................. 20
2.2 KHÓ KHĂN ............................................................................... 21
II. QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG
HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM ........................................... 22
1. CHỦ THỂ QUẢN LÝ ...................................................................... 23
1.1 CHỦ THỂ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ
XUẤT NHẬP KHẨU Ở VIỆT NAM ................................................... 23
1.2 THỰC TRẠNG .......................................................................... 25
2. CÔNG CỤ QUẢN LÝ ..................................................................... 28
2.1 HỆ THỐNG LUẬT: ................................................................... 28
2.1.1 CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT CỦA VIỆT NAM LIÊN QUAN
TỚI HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU
..................................................................................................... 28
2.1.2 CÁC NGUỒN LUẬT QUỐC TẾ LIÊN QUAN TỚI HOẠT
ĐỘNG GIAO NHẬN ..................................................................... 41

2.3 NHỮNG YẾU KÉM CẦN KHẮC PHỤC .................................. 66
CHƢƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU Ở VIỆT
NAM ..................................................................................................................... 68

I. SỰ CẦN THIẾT TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU Ở
VIỆT NAM ............................................................................................. 68
1. VỀ LÝ LUẬN .................................................................................. 68
2. VỀ THỰC TIỄN .............................................................................. 69
II. KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƢỚC.......................................... 70
1. VỀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG
HÓA XUẤT NHẬP KHẨU ................................................................. 70
2. VỀ QUY ĐỊNH ĐỐI VỚI KINH DOANH CÁC DỊCH VỤ VẬN TẢI
............................................................................................................. 72
3. VỀ QUẢN LÝ VẬN ĐƠN VÀ CHỨNG TỪ NGƢỜI GIAO NHẬN
PHÁT HÀNH ....................................................................................... 73
4. VỀ VIỆC THÀNH LẬP CÁC HIỆP HỘI GIAO NHẬN VÀ
LOGISTICS ......................................................................................... 74
III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP
KHẨU ..................................................................................................... 75
1. VỀ CHỦ THỂ QUẢN LÝ ................................................................ 75
2. VỀ CÔNG CỤ QUẢN LÝ ............................................................... 77
2.1 XÂY DỰNG MỘT CHIẾN LƢỢC, ĐỊNH HƢỚNG PHÁT
TRIỂN NGÀNH GIAO NHẬN VẬN TẢI QUỐC TẾ ..................... 77

Đỗ Thu Trang

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT

cùng với sự tác động của xu hƣớng toàn cầu hóa và tự do hoá các hoạt động
kinh tế quốc tế, thƣơng mại và vận tải quốc tế đóng vai trò là đòn bẩy cho sự
tăng trƣởng kinh tế của các quốc gia.
Một trong những khâu quan trọng thúc đẩy quá trình dịch chuyển hàng
hóa từ ngƣời bán đến ngƣời mua trong thƣơng mại quốc tế là giao nhận hàng
hóa. Việc phát triển các hoạt động giao nhận hàng hóa quốc tế có ý nghĩa
quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các hợp đồng mua bán
ngoại thƣơng, làm đơn giản hoá chứng từ, thủ tục thƣơng mại, hải quan và các
thủ tục pháp lý khác, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trƣờng
quốc tế, đẩy mạnh tốc độ giao lƣu hàng hóa xuất nhập khẩu với các nƣớc trên
thế giới, góp phần làm cho nền kinh tế phát triển nhịp nhàng, cân đối.
Trong quá trình phát triển của hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập
khẩu ở Việt Nam, một trong những khía cạnh quan trọng đó là vấn đề quản lý
của Nhà nƣớc đối với hoạt động của thị trƣờng. Có thể nói, bên cạnh những
thành tựu đáng ghi nhận là những khó khăn và những bất cập còn tồn tại, và
việc nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nƣớc về hoạt động giao nhận trở
thành một vấn đề cấp thiết, nhất là trong bối cảnh hiện nay. Chính vì lẽ đó, em
đã chọn đề tài cho khóa luận là: "Thực trạng và giải pháp tăng cƣờng quản lý
Nhà nƣớc về hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu ở Việt Nam".
Giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu là một đề tài có nội dung phong phú
và đa dạng. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài không đi sâu vào hoạt
động của các doanh nghiệp giao nhận ở từng lĩnh vực cụ thể nhƣ đƣờng biển,
đƣờng hàng không, vận chuyển hàng hóa bằng container.... mà chỉ tập trung
nghiên cứu chủ yếu vào vấn đề quản lý Nhà nƣớc đối với hoạt động giao nhận
hàng hóa xuất nhập khẩu nói chung trên phƣơng diện lý luận và thực tiễn.

Đỗ Thu Trang

1


Đỗ Thu Trang

2

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp

CHƢƠNG I
KHÁI QUÁT VỀ GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP
KHẨU VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG
HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU
I. KHÁI QUÁT VỀ GIAO NHẬN HÀNG HOÁ XUẤT NHẬP KHẨU

1. Khái niệm giao nhận
1.1 Khái niệm
Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế
(FIATA), dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận
chuyển, gom hàng, lƣu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng
nhƣ các dịch vụ tƣ vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề
hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu nhập chứng từ liên quan
đến hàng hoá.
Theo Luật Thƣơng mại Việt Nam 1997, Dịch vụ giao nhận hàng hoá là
hành vi thƣơng mại, theo đó ngƣời làm dịch vụ giao nhận hàng hoá nhận hàng từ
ngƣời gửi, tổ chức việc vận chuyển, lƣu kho, lƣu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và
các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho ngƣời nhận theo sự uỷ thác của
chủ hàng, của ngƣời vận tải hoặc của ngƣời làm dịch vụ giao nhận khác (gọi
chung là khách hàng). Mục tiêu của giao nhận hàng hoá là hoàn thành đúng yêu
cầu của khách hàng và thu đƣợc hiệu quả cao nhất, lâu dài và vững bền.

- Giao nhận quốc tế: là hoạt động giao nhận phục vụ tổ chức chuyên chở
quốc tế
- Giao nhận nội địa: là hoạt động giao nhận phục vụ chuyên chở hàng
hoá trong phạm vi một quốc gia
Căn cứ vào phƣơng thức vận tải có:
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng biển
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng sắt
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng hàng không
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng thủy nội địa
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng bộ
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở bằng đƣờng ống

Đỗ Thu Trang

4

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
- Giao nhận hàng hoá chuyên chở kết hợp nhiều phƣơng thức vận tải
khác nhau
Căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh giao nhận có:
- Giao nhận thuần tuý: là hoạt động giao nhận chỉ bao gồm thuần tuý
việc gửi hàng đi hoặc nhận hàng đến.
- Giao nhận tổng hợp: là hoạt động giao nhận mà ngoài giao nhận thuần
tuý còn bao gồm cả xếp dỡ, bảo quản hàng hoá, vận tải đƣờng ngắn,
hoạt động kho hàng.
Căn cứ vào tính chất của giao nhận có:
- Giao nhận riêng: là hoạt động giao nhận do ngƣời xuất khẩu tự tổ chức,

- Nghiên cứu những điều khoản trong tín dụng thƣ và tất cả những luật lệ
của Chính phủ áp dụng vào việc giao hàng ở nƣớc xuất khẩu, nƣớc nhập
khẩu cũng nhƣ ở bất kỳ nƣớc quá cảnh nào, và chuẩn bị tất cả những
chứng từ cần thiết;
- Đóng gói hàng hoá (trừ phi việc này do ngƣời gửi hàng làm trƣớc khi
giao hàng cho ngƣời giao nhận) có tính đến tuyến đƣờng, phƣơng thức
vận tải, bản chất của hàng hoá và những luật lệ áp dụng nếu có, ở nƣớc
xuất khẩu, nƣớc quá cảnh và nƣớc nhập khẩu;
- Lo liệu việc lƣu kho bảo quản hàng hoá;
- Cân, đo hàng hoá;
- Mua bảo hiểm cho hàng hoá trong trƣờng hợp đƣợc ngƣời gửi hàng yêu
cầu;
- Vận chuyển hàng hoá ra cảng, thực hiện việc khai báo Hải quan, thông
quan cho hàng hoá và làm các thủ tục chứng từ liên quan và giao hàng
cho ngƣời chuyên chở;
- Thực hiện việc giao dịch ngoại hối, nếu có;
- Thanh toán cƣớc phí cho ngƣời chuyên chở và những chi phí cho các cơ
quan khác có liên quan;
- Nhận vận đơn đã ký của ngƣời chuyên chở và giao cho ngƣời gửi hàng;
- Thu xếp việc chuyển tải hàng hoá trong hành trình nếu cần thiết;
- Giám sát việc vận chuyển hàng hoá đến khi ngƣời nhận hàng nhận đƣợc
hàng hoá thông qua những mối liên hệ với ngƣời chuyên chở và đại lý
của ngƣời giao nhận ở nƣớc ngoài;
- Ghi nhận những hƣ hỏng, tổn thất của hàng hoá, nếu có;
Đỗ Thu Trang

6

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT



7

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
- Vận chuyển hàng công trình,

vận chuyển máy móc nặng, thiết bị

v.v.....cho những công trình lớn nhƣ sân bay, nhà máy....từ nơi sản xuất
đến công trình xây dựng;
- Dịch vụ vận chuyển hàng may mặc treo trên mắc trong các container đến
thẳng các cửa hàng để bày bán;
- Chuyên chở hàng đến nơi triển lãm ở nƣớc ngoài;

2.4 Các dịch vụ khác của người giao nhận
Ngoài những dịch vụ kể trên, tuỳ thuộc vào yêu cầu của khách hàng,
ngƣời giao nhận cũng có thể làm những dịch vụ khác liên quan trong quá
trình chuyên chở và những dịch vụ đặc biệt nhƣ:
- Dịch vụ gom hàng và phân phối hàng lẻ;
- Tƣ vấn cho khách hàng về nhu cầu tiêu dùng, những thị trƣờng mới, tình
hình cạnh tranh, chiến lƣợc xuất khẩu, những điều khoản thích hợp cần
đƣa vào hợp đồng mua bán ngoại thƣơng và những vấn đề khác liên
quan đến công việc kinh doanh của khách hàng;
Trong những năm gần đây, ngƣời giao nhận thƣờng cung cấp dịch vụ
vận tải đa phƣơng thức (đóng vai trò là MTO - ngƣời kinh doanh vận tải đa
phƣơng thức). Ngƣời giao nhận cũng có thể trở thành ngƣời kinh doanh dịch
vụ logistics.

hàng, lập chứng từ làm thủ tục hải quan, lƣu kho....trên cơ sở hợp đồng uỷ
thác.
Ngƣời giao nhận khi là đại lý sẽ tiến hành:
- Nhận uỷ thác từ một ngƣời chủ hàng để lo những công việc giao nhận
hàng hoá xuất nhập khẩu, làm việc để bảo vệ lợi ích của chủ hàng, làm trung
gian giữa ngƣời gửi hàng với ngƣời vận tải, ngƣời vận tải với ngƣời nhận
hàng, ngƣời bán với ngƣời mua.
- Hƣởng hoa hồng và không chịu trách nhiệm về tổn thất của hàng hoá,
chỉ chịu trách nhiệm về hành vi của mình chứ không chịu trách nhiệm về
hành vi của ngƣời làm thuê cho mình hoặc cho chủ hàng.
3.3 Người gom hàng
Tại Châu Âu, ngƣời giao nhận từ lâu đã cung cấp dịch vụ gom hàng để
phục vụ cho vận tải đƣờng sắt. Đặc biệt trong vận tải hàng hoá bằng container,
Đỗ Thu Trang

9

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
dịch vụ gom hàng là không thể thiếu đƣợc nhằm biến hàng lẻ (LCL- less than
container load) thành hàng nguyên (FCL-full container load) để tận dụng sức
chở của container và giảm cƣớc phí vận tải. Khi là ngƣời gom hàng, ngƣời
giao nhận có thể đóng vai trò là ngƣời chuyên chở hoặc chỉ làm đại lý.
3.4 Người chuyên chở
Ngày nay, trong nhiều trƣờng hợp, ngƣời giao nhận đóng vai trò là ngƣời
chuyên chở, tức là ngƣời giao nhận trực tiếp ký hợp đồng vận tải với chủ hàng
và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hoá từ một nơi này đến nơi khác. Ngƣời
giao nhận đóng vai trò là ngƣời thầu chuyên chở (contracting carrier) nếu anh

dịch vụ về giao nhận hàng hóa nhƣ: làm các thủ tục giấy tờ, tổ chức vận tải,
bao bì đóng gói, ghi nhãn hiệu, lƣu kho lƣu bãi, phân phối hàng hoá đi các địa
điểm khác nhau, chuẩn bị cho hàng hoá luôn luôn sẵn sàng ở trạng thái nếu có
yêu cầu của khách hàng là đi ngay đƣợc (Inventory level)”. Nói tới logistics
bao giờ cũng nói tới một chuỗi hệ thống dịch vụ (Logistics System Chain).
Với hệ thống chuỗi dịch vụ này, ngƣời cung cấp dịch vụ sẽ giúp khách hàng
có thể tiết kiệm đƣợc chi phí đầu vào trong các khâu dịch chuyển, lƣu kho,
lƣu bãi và phân phối hàng hóa cũng nhƣ các chi phí dịch vụ logistics nhƣ nói
trên (theo Logistics Management của ESCAP xuất bản năm 2000). Logistics
chính là sự phát triển cao, hoàn thiện thành hệ thống của các khâu dịch vụ
riêng lẻ trong vận tải giao nhận đơn thuần, trên cơ sở tận dụng các ƣu điểm
của công nghệ thông tin để điều phối hàng hoá từ khâu tiền sản xuất tới tận
tay ngƣời tiêu dùng cuối cùng qua các công đoạn: dịch chuyển, lƣu kho và
phân phát hàng hoá.
Nhƣ vậy, có thể nói giao nhận là “kiến trúc sƣ của quá trình vận tải” vì
ngƣời giao nhận có khả năng tổ chức quá trình vận tải một cách tốt nhất, an
toàn nhất và tiết kiệm nhất.
4. Địa vị pháp lý của ngƣời giao nhận
Do chƣa có luật lệ quốc tế về lĩnh vực giao nhận, địa vị pháp lý của
ngƣời giao nhận ở từng nƣớc có khác nhau, tuỳ theo luật pháp ở nƣớc đó.
Ở những nƣớc có luật tập tục (Common law) thì địa vị pháp lý của ngƣời
giao nhận dựa trên khái niệm về đại lý. Ngƣời giao nhận lấy danh nghĩa của
ngƣời uỷ thác (tức là ngƣời gửi hàng hay ngƣời nhận hàng) để giao dịch cho
công việc của ngƣời uỷ thác.

Đỗ Thu Trang

11

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT

- Nhà nƣớc sử dụng các phƣơng pháp, các công cụ kinh tế nhƣ giá cả, tín
dụng, chính sách tài chính tiền tệ v.v.... để điều tiết nền kinh tế thị trƣờng,
Đỗ Thu Trang

12

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
điều tiết cung - cầu, thu nhập vì vậy Nhà nƣớc cần phải tôn trọng các
quy luật khách quan của thị trƣờng, hạn chế can thiệp hành chính, gây
khó khăn cản trở sự phát triển của thị trƣờng;
- Đầu tƣ xây dựng các công trình hạ tầng xã hội;
- Ban hành các đạo luật khẳng định quyền sở hữu, thực hiện lợi ích chủ sở
hữu thông qua chính sách thuế;
- Thực hiện chính sách kinh tế đối ngoại rộng mở, đa phƣơng hoá, đa dạng
hoá, huy động mọi tiềm năng, mọi thành phần kinh tế tham gia vào hoạt
động kinh tế đối ngoại, vừa đáp ứng nhu cầu trong nƣớc vừa đẩy mạnh
xuất khẩu, gắn thị trƣờng trong nƣớc với thị trƣờng thế giới;
Quản lý Nhà nƣớc đối với doanh nghiệp là sự tác động của Nhà nƣớc lên
đối tƣợng quản lý, ở đây là các doanh nghiệp trong nền kinh tế. Cụ thể là Nhà
nƣớc tạo khung pháp lý bình đẳng và quản lý thống nhất giữa các doanh
nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau.
1.2 Khái niệm quản lý Nhà nước về hoạt động giao nhận hàng hoá xuất
nhập khẩu
Quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu là một bộ phận
của khoa học quản lý nói chung và công tác quản lý của toàn ngành giao nhận
kho vận nói riêng. Quản lý Nhà nƣớc về hoạt động giao nhận hàng hoá xuất
nhập khẩu chính là sự tác động có chủ đích của Nhà nƣớc, các cơ quan có

Nhìn chung, bất kỳ hoạt động kinh doanh nào cũng cần có sự quản lý
của Nhà nƣớc, và hoạt động kinh doanh giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu
cũng không là ngoại lệ.
Trong giai đoạn hiện nay, tiến trình mở cửa hội nhập và xu thế toàn cầu
hoá đã tác động mạnh mẽ tới thị trƣờng giao nhận vận tải ở Việt Nam nói
chung và mỗi doanh nghiệp giao nhận nói riêng. Nhìn chung, số lƣợng các
doanh nghiệp không ngừng tăng lên, phạm vi kinh doanh đƣợc mở rộng, các
dịch vụ cung cấp ngày càng đa dạng, khối lƣợng hàng hoá xuất nhập khẩu
tăng mạnh, hoạt động tại các cảng biển, sân bay, nhà ga trở nên tấp nập, khiến
cho nhiệm vụ quản lý của Nhà nƣớc ngày càng trở nên phức tạp. Nhà nƣớc
phải có chiến lƣợc và lộ trình phát triển ngành giao nhận vận tải sao cho phù
hợp với những cam kết quốc tế, cụ thể là cam kết của Việt Nam khi gia nhập
tổ chức Thƣơng mại thế giới WTO.
Đỗ Thu Trang

14

Lớp Anh 9 - K42C – KT&KDQT


Khóa luận tốt nghiệp
Tóm lại, vai trò quản lý của Nhà nƣớc trong giai đoạn hiện nay cần phải
không ngừng đổi mới và hoàn thiện. Tuy nhiên, tăng cƣờng quản lý Nhà nƣớc
là một công việc phức tạp, khó khăn, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan
chức năng khác nhau. Vì vậy cần phải có một sự phối hợp đồng bộ, một cơ
chế điều hoà chung của Nhà nƣớc để có thể đạt đƣợc mục tiêu quản lý.
3. Nội dung khái quát của quản lý Nhà nƣớc về hoạt động giao nhận
hàng hóa xuất nhập khẩu
Quản lý nói chung và quản lý hoạt động giao nhận hàng hoá xuất nhập
khẩu nói riêng, về mặt lý luận khái quát, là sự tác động có chủ đích của chủ