Những điều lưu ý học sinh khi thực hiện kỹ năng vẽ biểu đồ
Nếu đề thi ghi rõ yêu cầu vẽ cái gì thì chỉ cần đọc kỹ, gạch dưới để tránh lạc đề và thực hiện theo đúng yêu
cầu.
Nêu đề không ghi rõ yêu cầu cụ thể là vẽ gì mà là vẽ dạng thích hợp nhất thì học sinh phải phân tích đề
thật kỹ trước khi thực hiện – Đây là dạng đề khó học sinh phải biết phân tích để nhận dạng thích hợp.
Để nhận dạng học sònh cần đọc thật kỹ đề và dựa vào một số cụm từ gợi ý và Một số yếu tố cơ bản từ đề
bài để xác đònh mình cần phải vẽ dạng nào cho thích hợp.
Ví dụ :
1. Khi đề bài có cụm từ cơ cấu, tỉ lệ, tỉ trọng, qui mô và cơ cấu hoặc nhiều thành phần của một tổng thể
 Thì vẽ biểu đồ tròn (Nếu chỉ 1 hoặc 2 mốc thời gian).
Lưu ý : cơ cấu, tỉ lệ, tỉ trọng chuyển qua %. Còn qui mô : tìm Bán kính R của vòng tròn.
2. Biểu đồ miền (Nếu đề cho ít nhất 3 mốc thời gian): Sự thay đổi, tình hình thay đổi,…
(Có thể dùng cột cơ cấu, hoặc ô vuông nhưng hiện nay ít sử dụng).
3. Khi đề bài có cụm từ Tốc độ phát triển, Tốc độ tăng trưởng, sự tăng trưởng, sự phát triển, sự biến
động, biểu hiện nhiệt độ, có 3 đơn vò khác nhau, chỉ có 1 đơn vò nhưng nhiều thành phần,…...: Dùng
đường biểu diễn (Đồ thò) để vẽ.
4. Khi đề bài có cụm từ : Tình hình, so sánh, sản lượng, số lượng, tương quan so sánh, lượng mưa …
Thường dùng biểu đồ cột (Cột đơn).
5. Khi đề bài cho nhiều đối tượng, nhiều đơn vò khác nhau hãy nghó đến.
Việc xử lý số liệu để quy về cùng một đơn vò (%) để vẽ Hoặc phải dùng đến các dạng biểu đồ kết hợp .
Lưu ý :
- 1 đơn vò nhưng có 2 thành phần có chung 1 gốc thì vẽ cột chồng.
- Nếu khác gốc thì vẽ 2 cột đơn.
6. Khi đề bài có cụm từ Tốc độ phát triển, Tốc độ tăng trưởng lại có nhiều đối tượng, nhiều năm, cùng
một đơn vò thì hãy nghó đến lấy năm đầu là 100 % rồi xử lý số liệu trước khi vẽ.
GI Ý NHẬN XÉT BIỂU ĐỒ :
- Biểu đồ hình cột hay đồ thò thường có nhận xét giống nhau :
Nhận xét cơ bản :
a/- Tăng hay giảm ?
- Nếu tăng thì tăng như thế nào ? (Nhanh, chậm, đều… Bao nhiêu lần hoặc %)
- Giảm cũng vậy – Giảm nhanh hay chậm. (Nhanh, chậm, đều… Bao nhiêu lần hoặc %)

BÀI 2 :
Cho bảng số liệu : Tỉ suất sinh và tỉ suất tử của nước ta từ 1960 – 1995. Đơn vò tính : %
0.
Năm Tỉ suất sinh Tỉ suất tử Tỉ suất gia tăng tự nhiên ( )
1960
1965
1970
1976
1979
1985
1989
1993
1995
46,0
37,8
34,6
39,5
32,5
28,4
31,3
28,5
23,9
12,0
6,7
6,6
7,5
7,2
6,9
8,4
6,7

2,93
3,24
3,0
2,16
2,1
1,7
a. Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện bảng số liệu trên.
b. Nhận xét và giải thích sự biến thiên của của sự gia tăng dân số qua các thời ký trên.
D¹ng bµi tËp tÝnh gãc nhËp x¹, sè giê chiÕu s¸ng, ngµy dµi 24 giê.
• C«ng thøc tÝnh gãc nhËp x¹ :
 Khi MỈt Trêi chiÕu vu«ng gãc víi XÝch §¹o (ngµy 21/3 vµ 23/9)
ϕ
lµ mét vÜ ®é cđa mét ®iĨm n»m bÊt kú thc c¶ hai b¸n cÇu
h = 90
0
-
ϕ
(vÜ ®é cÇn tÝnh)
 Khi MỈt Trêi chiÕu vu«ng gãc víi chÝ tun B¾c (ngµy 22/6)
- Trêng hỵp vÜ ®é cÇn tÝnh n»m tõ X§ vỊ CT B¾c :
h = 90
0
– 23
0
27’ +
ϕ
(vÜ ®é cÇn tÝnh)
- Trêng hỵp vÜ ®é cÇn tÝnh n»m ngoµi CT B¾c (tõ CTB vỊ cùc B¾c) :
h = 90
0

ϕ
(vÜ ®é cÇn tÝnh)
- Trêng hỵp vÜ ®é cÇn tÝnh n»m ngoµi CT Nam :
h = 90
0
–
ϕ
(vÜ ®é cÇn tÝnh) + 23
0
27’
• C«ng thøc tÝnh giê chiÕu s¸ng :
- CT tÝnh giê chiÕu s¸ng ë BCB :
180
0
– (arccos (tgA x tg 23
0
27’) x 24 : 180)
A vÜ ®é cÇn tÝnh
- CT tÝnh giê chiÕu s¸ng ë BCN :
180
0
– (arccos (tgA x tg 23
0
27’) x 24 : 108)
C«ng thøc tÝnh ngµy dµi 24 giê : A vÜ ®é cÇn tÝnh.
- ë c¸c vÜ ®é tõ 66
0
33’B ®Õn 90
0
B : Sè ngµy = (acscos . cos A : 0.398) x (93 : 45) + 1

= P
0
+ P
0
.Tg = P
0
.(1+ Tg)
Tương tự P
2
= P
1
+ P
1
.Tg = P
0
(1+ Tg) + P
0
(1+ Tg).Tg
P
2
= P
0
.(1+Tg)
2
Khái quát : P
n
= P
0
.(1+Tg)
n

35
'
và giờ của thành phố đó
nhanh hơn giờ kinh tuyến gốc (GreenWich) là 7 giờ 03 phút.
BÀI 2 :
a. Xác đònh tọa độ Đòa Lý của điểm A, B. Biết ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh lần lượt là 13-06 và 25-
05 và có giờ lần lượt là 8h03’12’’, 8h10’44’’. Lúc đó giờ ở kinh tuyến gốc là 1h cùng ngày.
b. Tính góc nhập xạ của các đòa điểm trên vào các ngày Xuân phân, Hạ Chí, Thu phân và Đông
Chí. (Kẻ bảng).
BÀI 3 :
a. Xác đònh tọa độ điểm A, B nằm trong khu vực nội chí tuyến. Biết rằng :
Điểm A nằm phía trên đường xích đạo và có góc nhập xạ vào giữa trưa ngày 21-03 là 73
0
34’ và có giờ
sớm hơn giờ GMT là 7h12’.
Điểm B : có góc nhập xạ vào giữa trưa ngày 22-06 là 46
0
33’ và có giờ là 22h10’ ngày 19-04-2008,
cùng lúc đó giờ GMT là 1h30’ ngày 20-04-2008.
b. Tính ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh tại A và B.
c. Một người đi từ A đến B, khởi hành lúc 5h ngày 20-04-2008 tại A và đi mất 18h30’. Hỏi người
đó đến B lúc mấy giờ.
BÀI 4 :
Quốc gia Kinh độ Múi giờ Giờ Ngày tháng năm
Braxin 45
0
T 21
19h45’ 20-04-2008
Việt Nam 105
0

105
0
Đ 150
0
Đ
Giờ
Ngày tháng
năm

DẠNG 2 : TÍNH GÓC NHẬP XẠ – THỜI GIAN MẶT TRỜI LÊN THIÊN ĐỈNH
BÀI 1 :
a.Viết công thức tổng quát để tính góc nhập xạ của tia sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa tại các đòa điểm
trên Trái Đất.
b. Vận dụng công thức để tính góc nhập xạ của tia sáng Mặt Trời lúc 12 giờ trưa ngày 22-6, 22-12 và
ngày 21-3 tại các đòa điểm:
Hà Nôi (21
0
00’B ), Tô Ki Ô (35
0
00’ B), Xao Pao Lô( 23
0
27’ N).
c. Đòa điểm A(múi giờ số 3): đòa điểm B (múi giờ số 11).
Nếu tại Hà Nội (múi giờ số 7) là 22 giờ ngày 30-4-2008 thì lúc đó ở điểm A,B là mấy giờ? ngày nào?
BÀI 2 :
Cho 3 điểm sau đây :
Hà Nội ở vó độ : 21
0
02’B.
Huế ở vó độ : 16

0
15’B.
BÀI 4 :
a. Hoàn thành bảng sau :
Đòa điểm Vó độ
Ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh
Độ cao Mặt Trời vào
ngày Hạ Chí
Đông Chí
Lần 1 Lần 2 Cách nhau
Hà Nội 21
0
02’B
Huế 16
0
26’B
Nha Trang 12
0
15’B
TP Hồ Chí Minh 10
0
47’B
Cần Thơ 10
0
02’B
b. Cho biết hiện tượng trên sinh ra hệ quả gì ?
BÀI 5 : Cho biết vào các ngày 01-01, 01-05, 01-09, 03-11, 22-11 Mặt Trời lên thiên đỉnh ở những vó độ
nào ?
Tại các vó độ đó, tính góc nhập xạ khi Mặt Trời lên thiên đỉnh vào ngày Xuân phân, Hạ Chí, Thu phân
và Đông Chí. (Kẻ bảng).

519
556
728
548
286
367
707
361
66
132
624
130
0
0
634
0
0
a. Cho biết bảng số liệu trên ở bán cầu nào ? Tại sao ?
b. Nhận xét và giải thích sự phân phối tổng lượng bức xạ Mặt Trời ở các vó độ ?
BÀI 7 :