I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

V C MNH

TộI PHạM CHƯA HOàN THàNH THEO LUậT HìNH Sự VIệT NAM,
(TRÊN CƠ Sở Số LIệU THựC TIễN ĐịA BàN TỉNH ĐắK LắK)

Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

TểM TT LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2015


Công trình được hoàn thành tại
Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS. CAO THỊ OANH

Phản biện 1: ..............................................................
Phản biện 2: ..............................................................

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại
Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vào hồi ..... giờ ....., ngày ..... tháng ..... năm 2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại
Trung tâm tư liệu Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội
Trung tâm Thông tin – Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

1999 VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH VÀ
THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
ĐẮK LẮK .......................................................................... 34
2.1.
Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái
niệm và trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa
hoàn thành.......................................................................... 34
2.1.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái niệm
tội phạm chưa hoàn thành.................................................... 34
2.1.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về trách
nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành................ 36
1


Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội phạm chưa
hoàn thành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ............................ 40
2.2.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật về chuẩn bị phạm tội trên
địa bàn tỉnh Đắk Lắk ........................................................... 41
2.2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về phạm tội chưa đạt trên
địa bàn tỉnh Đắk Lắk ........................................................... 42
Chương 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG
CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ ĐỐI VỚI TỘI PHẠM
CHƯA HOÀN THÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
ĐẮK LẮK .......................................................................... 92
3.1.
Yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật
hình sự liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành .......... 92
3.2.
Kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự liên quan

dừng lại khi mới chuẩn bị điều kiện để thực hiện hoặc khi chưa thực
hiện hoàn thành tội phạm nào đó. Trong khi đó, pháp luật hình sự lại
đặt ra nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm không chỉ bảo vệ
các quan hệ xã hội được luật hình sự xác lập và bảo vệ đã bị tội
phạm xâm hại, mà cần bảo vệ các quan hệ xã hội đó trong những
trường hợp chưa bị tội phạm xâm hại đến. Nói một cách khác, pháp
luật hình sự của Nhà nước đặt ra yêu cầu phải xử lý đồng bộ tất cả
các hành vi nguy hiểm cho xã hội là hành vi thực hiện hoàn thành
một tội phạm và cả hành vi chưa hoàn thành. Bởi lẽ, việc phát hiện,
trừng trị những hành vi phạm tội chưa hoàn thành là nhằm hạn chế
đến mức thấp nhất những thiệt hại do hành vi phạm tội có thể gây ra
cho xã hội, cho Nhà nước và cho công dân. Nói một cách khác,
3


không để cho tội phạm gây ra nguy hiểm cho xã hội thì tốt hơn để
cho tội phạm xảy ra mới tìm cách khắc phục phòng, chống tội phạm,
do đó đây chính là một yêu cầu có ý nghĩa tiên quyết thể hiện trong
chính sách hình sự của Nhà nước ta.
Hiện nay, tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk vẫn
ngày một gia tăng và gây hậu quả hết sức nghiêm trọng. Tuy nhiên
hiện chưa có công trình nào nghiên cứu đề tài: “Tội phạm chưa hoàn
thành theo Luật hình sự Việt Nam, (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa
bàn tỉnh Đắk Lắk)’’. Do vậy đòi hỏi phải có sự nghiên cứu cụ thể, rõ
ràng để có những luận cứ khoa học về tội phạm chưa hoàn thành,
nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại do hành vi phạm tội
có thể gây ra, giúp chúng ta phát hiện, khởi tố, điều tra và đưa ra xét
xử một cách kịp thời đối với tội phạm chưa hoàn thành, nhằm đưa ra
các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lí đối với tội phạm chưa
hoàn thành và làm cho công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm

Nội, 1986; Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phạm tội chưa đạt
theo luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sỹ luật học của Th.S.
Hoàng Đức Ngọc, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2010;
Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về tội phạm chưa hoàn thành theo
luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sỹ luật học của Th.S. Hồ
Thanh Vinh, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014;
Chương XII, Các giai đoạn phạm tội, trong sách: Giáo trình Luật
hình sự Việt Nam (Phần chung) (do TSKH. Lê Cảm chủ biên),
5


Nguyễn Ngọc Chí, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội (2007);
Một số vấn đề về giai đoạn phạm tội chưa đạt, Trịnh Quốc Toản,
Tạp chí Khoa học (chuyên san Kinh tế Luật), số 4/2002; Tội phạm và
trách nhiệm hình sự, Trịnh Tiến Việt, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, năm 2013; “Về phạm tội chưa đạt và một số hình thức phạm tội
khác trong quá trình thực hiện tội phạm”, Khoa học, Chuyên san
Luật học, Trịnh Tiến Việt, năm 2009; Tiếp tục hoàn thiện các quy
định của Bộ luật hình sự trước yêu cầu mới của đất nước, Trịnh Tiến
Việt, tạp chí Tòa án nhân dân số 14(7)/2008, năm 2008; Tạp chí
Khoa học ĐHQGHN, Trịnh Tiến Việt, Luật học 25, năm 2009; Giáo
trình luật hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb.
Công an nhân dân, Hà Nội (năm 2010).v.v…
Từ các công trình trên cho thấy đã có nhiều tác giả nghiên
cứu về tội phạm chưa hoàn thành ở những mức độ khác nhau, đề
cập đến khái niệm, các đặc điểm cơ bản, trách nhiệm hình sự và
việc quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa hoàn thành, cụ
thể là giai đoạn chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Tuy
nhiên, chưa có công trình nào đi sâu vào thực tiễn xử lí đối với tội
phạm chưa hoàn thành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, để nâng cao

năm 2014.
+ Phạm vi nghiên cứu của luận văn:
Phạm vi nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu những vấn đề
liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành, dưới góc độ pháp lý hình sự
7


và thực tiễn áp dụng pháp luật đối với tội phạm chưa hoàn thành trên
địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2007 đến năm 2014.
5. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và
chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về
xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và
vì dân, về công tác đấu tranh, phòng chống các loại tội phạm, về vấn
đề cải cách tư pháp được thể hiện trong các Nghị quyết Đại hội Đảng
lần thứ XI và Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ
chính trị “Về một số nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tư pháp
trong thời gian tới”, và nhất là trong Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày
02/06/2005 của Bộ chính trị “Về chiến lượng xây dựng và hoàn thiện
hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2020”, Nghị quyết số 49/NQTW ngày 02/06/2005 của Bộ chính trị “Về chiến lượng cải cách tư
pháp đến năm 2020”, cũng như các công trình khoa học của các tác
giả nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành.
5.2. Các phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp cụ thể được sử dụng nghiên cứu đề tài bao
gồm: quy nạp, diễn dịch, thống kê tội phạm, phân tích, tổng hợp, so
sánh, điều tra, khảo sát, tổng kết kinh nghiệm. Từ đó rút ra những
đánh giá, kết luận và đề xuất các kiến nghị liên quan đến tội phạm
chưa hoàn thành.


Trong khoa học luật hình sự Việt Nam, GS.TSKH. Lê Văn
Cảm đưa ra quan điểm về khái niệm tội phạm chưa hoàn thành như
sau: tội phạm chưa hoàn thành là hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm
tội chưa đạt. Theo tác giả, quan điểm của GS.TSKH. Lê Văn Cảm là
phù hợp với những quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các
giai đoạn thực hiện tội phạm.
Như vậy, chúng ta có thể hiểu khái niệm tội phạm chưa hoàn
thành là hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt.
Nội dung cụ thể của hai giai đoạn thực hiện tội phạm này được
pháp luật hình sự Việt Nam quy định cụ thể tại Điều 17 và Điều 18
Bộ luật hình sự.
*/ Từ khái niệm về tội phạm chưa hoàn thành, tác giả phân
tích các đặc điểm của tội phạm chưa hoàn thành.
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành
Việc nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành có ý nghĩa rất
quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.
1.2. Khái quát lịch sử lập pháp về tội phạm chưa hoàn thành
1.2.1. Giai đoạn sau cách mạng tháng 8 đến trước khi Bộ
luật hình sự năm 1985 có hiệu lực
Trong thời gian này, các văn bản pháp luật hình sự Việt Nam
là một tập hợp các văn bản đơn hành thể hiện dưới nhiều hình thức
như Sắc lệnh, Thông tư, Điều lệ… ở giai đoạn này, tuy chưa quy
định cụ thể nhưng đã có sự phân hóa trách nhiệm hình sự và hình
phạt đối với từng giai đoạn phạm tội, từ đó quy định trách nhiệm
hình sự phù hợp với tính chất và mức độ phạm tội của tội phạm.
10


1.2.2. Giai đoạn Bộ luật hình sự năm 1985 có hiệu lực

PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
2.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái niệm
và trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
2.1.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái niệm
tội phạm chưa hoàn thành
Hiện nay, Bộ luật hình sự năm 1999 chưa có điều luật cụ thể
nào quy định về khái niệm tội phạm chưa hoàn thành, nhưng đã có
những quy định cụ thể về các giai đoạn phạm tội trong tội phạm chưa
hoàn thành là chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Như vậy, Bộ
luật hình sự năm 1999 đã có sự phân biệt giữa tội phạm chưa hoàn
thành với tội phạm đã hoàn thành,
2.1.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về trách
nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
Người thực hiện tội phạm chưa hoàn thành sẽ phải chịu trách
nhiệm hình sự nếu biểu hiện đầy đủ các yếu tố sau:
- Tội phạm thực hiện hành vi phạm tội mà hành vi đó là hành
vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại được
Bộ luật hình sự quy định.
- Giai đoạn thực hiện của tội phạm là giai đoạn chuẩn bị phạm
tội hay phạm tội chưa đạt.
- Người phạm tội có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự.
- Người phạm tội đạt độ tuổi nhất định.
12


- Người phạm tội phải có lỗi.
2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội phạm chưa hoàn
thành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
Thông qua phương pháp điều tra án điển hình, thực hiện việc


Số lượng
bản án

Tỷ lệ

Điều luật áp dụng

Tội giết người

12

60%

93

Tội trộm cắp tài sản

5

25%

138

Tội hiếp dâm trẻ em

3

15%


tiến hành tố tụng tại Đắk Lắk (10 Thẩm phán cấp tỉnh, 20 Thầm phán
cấp huyện, 10 Kiểm sát viên, 10 Điều tra viên) cho thấy các vụ án
được đưa ra xét xử ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội trên địa bàn tỉnh
Đắk Lắk từ năm 2007 đến năm 2014 là không có, phần lớn cho rằng
nguyên nhân là do có nhiều khó khăn trong việc chứng minh hành vi
phạm tội, người phạm tội không thừa nhận mục đích các hành vi
chuẩn bị phạm tội của mình.
2.2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật về phạm tội chưa đạt trên
địa bàn tỉnh Đắk Lắk
Trong 20 bản án hình sự về tội phạm chưa hoàn thành thì các
giai đoạn thực hiện tội phạm được thể hiện như sau:
14


Bảng 2.4: So sánh tỷ lệ giai đoạn chuẩn bị phạm tội so với giai
đoạn phạm tội chưa đạt trong 20 bản án hình sự về tội phạm chưa
hoàn thành
Tội phạm chưa hoàn thành (Số lượng: 20 bản án)
Các giai đoạn
Số lượng bản án
Tỷ lệ
Chuẩn bị phạm tội
0
0%
Phạm tội chưa đạt
20
100%

Như vậy, có 20 vụ án mà Tòa án xét xử tội phạm ở giai đoạn
phạm tội chưa đạt (đạt tỷ lệ 100%).



- Mặc dù bị cáo phạm tội ở giai đoạn đã hoàn thành, tuy nhiên
bản án lại áp dụng Điều luật về phạm tội chưa đạt được quy định trong
Bộ luật hình sự để làm căn cứ quyết định hình phạt đối với bị cáo.
- Phần quyết định của một số bản án áp dụng thiếu Điều luật về
phạm tội chưa đạt và quyết định hình phạt đối với phạm tội chưa đạt.
- Về hình thức trong các bản án mà bị cáo phạm tội chưa đạt,
Tòa án không phân tích rõ trong phần xét thấy của bản án hành vi của
bị cáo thuộc giai đoạn nào, mà đa phần các bản án đều ghi trong phần
xét thấy là: bị cáo không thực hiện được tội phạm là ngoài ý muốn.
- Hầu hết các bản án không ghi rõ bị cáo phạm tội ở giai đoạn
phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành hay ở giai đoạn phạm tội chưa
đạt đã hoàn thành.
- Việc quyết định hình phạt đối với tội phạm chưa đạt còn
chưa đúng với quy định tại khoản 3 Điều 52 Bộ luật Hình sự.
- Thực tiễn xét xử vẫn còn có những quan điểm giải quyết vụ
án khác nhau về việc tội phạm có phạm tội ở giai đoạn chưa đạt vô
hiệu hay không?.
Chương 3
KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VÀ CÁC GIẢI
PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ ĐỐI VỚI TỘI
PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
3.1. Yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật hình
sự liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành
Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày
16


24/5/2005, xác định “Về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ

tìm kiếm, liên kết những người đồng phạm hoặc tạo ra những điều
kiện khác để thực hiện tội phạm, nhưng không thực hiện được tiếp
hành vi của mình vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người
chuẩn bị phạm tội.
Người chuẩn bị phạm một hay nhiều tội rất nghiêm trọng, đặc
biệt nghiêm trọng thì phải chịu trách nhiệm hình sự về một hay nhiều
tội định thực hiện đó”.
Thứ ba, tại Điều 18 Bộ luật Hình sự cần sửa đổi, bổ sung Điều
luật như sau (phần in nghiêng là phần kiến nghị sửa đổi, bổ sung):
“Điều 18. Phạm tội chưa đạt
1. Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không
thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân khách quan ngoài ý
muốn của người phạm tội.
2. Phạm tội chưa đạt thuộc một trong những trường hợp sau đây:
a) Phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành là trường hợp vì những
nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn mà người phạm tội chưa thực
hiện hết các hành vi cần thiết để gây ra hậu quả nên hậu quả chưa
xảy ra;
b) Phạm tội chưa đạt đã hoàn thành là trường hợp vì những
nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn mà người phạm tội đã thực
hiện các hành vi cần thiết để gây ra hậu quả nên hậu quả chưa xảy
ra hoặc đã xảy ra nhưng chưa phù hợp với dấu hiệu hậu quả trong
cấu thành tội phạm.
18


3. Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về
tội phạm chưa đạt. Trường hợp phạm tội chưa đạt đã hoàn thành
phải chịu trách nhiệm hình sự nghiêm khắc hơn so với phạm tội chưa
đạt chưa hoàn thành”.

tra của Tòa án cấp trên đối với Tòa án cấp dưới
Tăng cường hơn nữa vai trò chỉ đạo của Tòa án cấp trên đối
với Tòa án cấp dưới trong công tác xét xử để chỉ đạo kịp thời, chính
xác công tác giải quyết án hình sự ở Tòa án các cấp.
3.3.2. Tăng cường giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật
Trong thực tiễn xét xử còn có những vướng mắc trong nhận
thức đánh giá chứng cứ và xác định tội danh và quyết định hình phạt
đối với tội phạm chưa hoàn thành. Vì vậy cần phải tăng cường giải
thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật.
3.3.3. Nâng cao năng lực của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân
Hoạt động xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân có
tính chuyên môn cao, đòi hỏi sự cẩn trọng, trách nhiệm nặng nề; do
đó cần nâng cao năng lực của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân.
3.3.4. Nâng cao vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật
3.3.4.1. Nâng cao vai trò của Cơ quan điều tra
Điều tra tội phạm là giai đoạn đầu và rất quan trọng trong tố
tụng hình sự, do đó cần nâng cao vai trò của Cơ quan điều tra.
3.3.4.2. Nâng cao vai trò của Viện kiểm sát
Vai trò của Viện kiểm sát trong việc thực hành quyền công tố
20


và kiểm sát các vụ án hình sự có vị trí rất quan trọng. Vì vậy, cần
nâng cao vai trò của Viện kiểm sát trong thực hành quyền công tố
đối với công tác điều tra các vụ án hình sự.
3.3.4.3. Nâng cao vai trò của Tòa án nhân dân
Từ nghiên cứu thực tiễn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy
việc vận dụng pháp luật trong một số vụ án hình sự của Tòa án còn
có những tồn tại, vướng mắc. Vì vậy, cần phải nâng cao vai trò của
Tòa án trong công tác xét xử các vụ án hình sự.

3. Bộ luật hình sự Việt Nam và Bộ luật hình sự nhiều nước
trên thế giới có quy định giống nhau và khác nhau về tội phạm chưa
hoàn thành. Trong Bộ luật hình sự Việt Nam không có quy định cụ
thể về tội phạm chưa hoàn thành. Tuy nhiên, với điều luật quy định
về chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt (Điều 17 và Điều 18) và
điều 52 quy định về nguyên tắc quyết định hình phạt đối với chuẩn bị
phạm tội và phạm tội chưa đạt, khi áp dụng các quy định này có
nhiều vấn đề còn tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn điều tra, truy tố
và xét xử. Do đó, cần phải hoàn thiện pháp luật hình sự của Việt
Nam liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành, cụ thể như sau: cần
quy định một khái niệm cụ thể về tội phạm chưa hoàn thành, để có
căn cứ làm nguyên tắc chung xử lý, đồng thời phân biệt giữa tội
phạm chưa hoàn thành và tội phạm đã hoàn thành; cần quy định
thêm tại Điều 18 Bộ luật hình sự về phạm tội chưa đạt chưa hoàn
22


thành và trường hợp phạm tội chưa đạt đã hoàn thành, để phân biệt
các giai đoạn khác nhau trong trường hợp phạm tội chưa đạt; cần quy
định rõ ràng việc quyết định hình phạt tại khoản 2 và khoản 3 Điều
52 Bộ luật hình sự trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội
chưa đạt liên quan đến mức phạt tù thấp nhất và cao nhất.
4. Cho đến nay, vì những điều kiện nhất định mà ngành Tòa án
không có số liệu thống kê một cách cụ thể về tội phạm chưa hoàn
thành được thực hiện, mỗi năm có bao nhiêu trường hợp tội phạm
chưa hoàn thành xảy ra, có bao nhiêu trường hợp quyết định đúng
sai, tỷ lệ giữa tội phạm chưa hoàn thành với phạm tội đã hoàn thành
được thực hiện là bao nhiêu. Thông qua phương pháp đánh giá ngẫu
nhiên các bản án hình sự của Tòa án và điều tra án điển hình, qua
nghiên cứu 200 bản án trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk từ năm 2007 đến