LỜI CẢM ƠN
Để khóa luận của em được hoàn thành, em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các
thầy cô giáo trong khoa Lí luận chính trị và các phòng ban của nhà trường đã tạo điều
kiện giúp đỡ em trong quá trình thực hiện khóa luận.
Em xin chân thành cảm ơn các cơ quan ban ngành của huyện Nghĩa Hưng,
UBND xã Nghĩa Sơn , đã nhiệt tình giúp đỡ em trong việc sưu tầm tài liệu, khảo sát
thực tế, cùng các cá nhân bạn bè và gia đình luôn động viên giúp đỡ để em hoàn thành
tốt khóa luận này
Đặc biệt em xin chân thành cám ơn thầy giáo Ths. Hoàng Văn Viện, người đã
tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho khóa luận của em
hoàn thành đúng thời hạn.
Do điều kiện tài liệu còn hạn chế cũng như khả năng của bản thân còn chưa linh
hoạt nên thiếu sót trong khóa luận là không thể tránh khỏi. Vì vậy, khóa luận rất mong
được sự ủng hộ và sự đóng góp ý kiến của hội đồng khoa học Nhà trường, của các thầy
giáo, cô giáo và các bạn sinh viên.
Sơn La, ngày 07 tháng 05 năm 2015
Người thực hiện

Lương Đức Nho


BẢNG GHI CHÚ NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
KTTT

: Kinh tế thị trường

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
GDP

: Tổng sản phẩm quốc nội



: Nông thôn mới

UBND

: Ủy ban nhân dân

KH

: Kế hoạch


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài............................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ...........................................................................................2
3. Mục tiêu, nhiện vụ, phương pháp nghiên cứu ............................................................. 3
4. Đối tượng nghiên cứu ..................................................................................................4
5. Phạm vi nghiên cứu .....................................................................................................4
6. Giả thuyết khoa học .....................................................................................................4
7. Đóng góp của đề tài .....................................................................................................5
8. Kết cấu đề tài ...............................................................................................................5
Kết luận............................................................................................................................5
CHƯƠNG 1: LÍ LUẬN CHUNG VỀ KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ MÔ HÌNH
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM..6
1.1 Khái quát chung về kinh tế thị trường .......................................................................6
1.1.1 Định nghĩa về kinh tế thị trường ............................................................................6
1.1.2 Điều kiện hình thành kinh tế thị trường .................................................................8
1.1.3 Một số mô hình phát triển kinh tế thị trường .........................................................9
1.2 Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam....................11

hiện nay..........................................................................................................................36
3.2 Một số giải pháp phát triển kinh tế - xã hội ở xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng
trong giai đoạn hiện nay ................................................................................................ 37
3.2.1 Giải pháp phát triển kinh tế ở xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng trong giai đoạn
hiện nay..........................................................................................................................37
3.2.2 Giải pháp phát triển xã hội ở xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng trong giai đoạn
hiện nay..........................................................................................................................40
KẾT LUẬN ..................................................................................................................41
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................... 43


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay với xu hướng toàn cầu hóa kinh tế, kinh tế thị trường đã phát triển
phổ biến trên phạm vi toàn thế giới. Có thể nói rằng bất cứ một quốc gia nào khi đứng
trước vòng xoáy kinh tế cũng lựa chọn cho mình một mô hình phát triển kinh tế thị
trường ngang tầm với các nước trong khu vực và thế giới. Cùng với xu hướng hội nhập
quốc tế thì Việt Nam cũng không lằm ngoài xu thế đó, luôn tích cực tham gia hội nhập
với các nước trong khu vực và thế giới. Đặc biệt tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX ( 4/2001) của Đảng đã xác định mô hình kinh tế tổng quát ở nước ta là: Kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hay được hiểu cách khác là thực hiện kinh tế
hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà
nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Sau đó Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI
(2011) Đảng tiếp tục khẳng định: “ Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đồng bộ và
hiện đại là tiền đề quan trọng thúc đẩy quá trình cơ cấu lại lền kinh tế, chuyển đổi mô
hình tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô” [9, 77]. Kinh tế thị trường đã dần hình thành
và tác động đến nhiều mặt đời sống kinh tế - xã hội, trên tất cả các vùng miền của đất
nước từ đồng bằng đến miền núi, từ thành thị đến nông thôn, trong đó có xã Nghĩa Sơn
huyện Nghĩa Hưng. Những năm qua có thể thấy rõ kinh tế thị trường đã làm thay đổi
về cơ cấu kinh tế, hoàn thiện dần về cơ sở hạ tầng và không ngừng nâng cao đời sống

xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Kinh tế thị trường có tác động mạnh mẽ đến cuộc sống con người và tình hình
phát triển kinh tế của đất nước. Kinh tế thị trường cũng làm cơ sở tạo ra mối quan hệ
của nhiều nước trên thế giới và làm cho con người trở nên năng động hơn, nó gắn kết
được nhiều loại thì trường với nhau. Chính vì thế kinh tế thị trường có vai trò hết sức
quan trọng. Đối với nước ta muốn chuyển từ lền kinh tế đang phát triển lên nền kinh tế
hiện đại xã hội chủ nghĩa thì không còn con đường nào khác là phải phát triển kinh tế
thị trường. Kinh tế thị trường khắc phục những hạn chế và những yếu kém của kinh tế
tự nhiên tự cấp, tự túc, đẩy mạnh phân công lao động xã hội, phát triển ngành nghề,
tạo việc làm cho người lao động, tăng số lượng, chủng loại, chất lượng hàng hóa, dịch
vụ, thúc đẩy tích tụ tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kinh tế giữa các địa phương,
các vùng lãnh thổ, thúc đẩy phát huy tính năng động sáng tạo của mỗi người lao động,
mỗi đơn vị kinh tế, đồng thời tạo ra cơ chế phân bổ và sử dụng các nguồn lực của xã
hội hợp lý, tiết kiệm…Vì vậy, phát triển kinh tế thị trường được coi là đòn bẩy để xây
dựng chủ nghĩa xã hội, là phương tiện khách quan để xã hội hóa xã hội chủ nghĩa nền
sản xuất. Với ý nghĩa vô cùng to lớn về lí luận và thực tiễn chính vì thế đã có không ít
các công trình nghiên cứu, các bài báo nói đến sự tác động của kinh tế thị trường đến
2


sự phát triển kinh tế như: “Quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường của các nước
đang phát triển” của tác giả Hoa Hữu Lân.
“Một số vấn đề kinh tế xã hội trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt
Nam” của tác giả Vũ Hồng Tiến. Tác giả tập trung làm rõ phát triển nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa trên cơ sở đa dạng hóa hình thức sở hữu và các
thành phần kinh tế, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giải
quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển dân số, môi trường, xóa
đói giảm nghèo, đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội. [16, 3].
Hay một số tạp chí chính trị, báo kinh tế đều đã đề cập tới lí luận và kinh tế thị

- Kết luận và đưa ra đề xuất cụ thể.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp lí thuyết.
+ Cụ thể là nghiên cứu lí thuyết về kinh tế thị trường theo định hướng xã hội
chủ nghĩa.
+ Sau khi đã thu thập được tài liệu tham khảo tiến hành đọc và phân tích các nội
dung có liên quan đến đề tài và tổng hợp nội dung cụ thể.
- Phương pháp hệ thống hóa lí thuyết
+ Sắp xếp nội dung và tổng hợp
+ Phân tích các nội dung đã sắp xếp, chỉnh sửa và đưa vào hệ thống cấu trúc
của đề tài.
Phương pháp điều tra thực tế
Điều tra thực tế tác động của kinh tế thị trường đến tình hình kinh tế - xã hội ở
xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng trong những năm gần đây. Thông qua việc thu thập
những số liệu có liên quan.
Phương pháp duy vật lịch sử và duy vật biện chứng
Xem xét những mặt tác động qua lại của kinh tế thị trường đến sự phát triển
kinh tế - xã hội, đồng thời gắn với điều kiện thực tế của xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa
Hưng hiện nay để giải quyết vấn đề hiệu quả nhất.
4. Đối tượng nghiên cứu
Tác động của kinh tế thị trường đến sự phát triển kinh tế - xã hội của xã Nghĩa
Sơn, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định.
5. Phạm vi nghiên cứu
Khảo sát thực tế tình hình kinh tế - xa hội của xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng,
tỉnh Nam Định.
6. Giả thuyết khoa học
Khóa luận nhằm đề cập đến những tác động của kinh tế thị trường sẽ phát huy
được mặt tích cực, khắc phục những hạn chế của kinh tế thi trường đối với sự phát
triển kinh tế - xã hội ở xã Nghĩa Sơn, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định hiện nay.

hàng hóa ra đời, hay trong bất kì một xã hội nào cũng đều phải giải quyết ba vấn đề cơ
bản: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Giải quyết vấn đề này có
hai kiểu tổ chức kinh tế xã hội đó là kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hóa (mà giai đoạn
cao của nó là kinh tế thị trường).
Kiểu tổ chức kinh tế tự nhiên là hình thức kinh tế đầu tiên trong xã hội loài
người, đó là quá trình sản xuất ra sản phẩm không phải để bán, trao đổi, mà sản xuất ra
nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu của cá nhân người sản xuất trong nội bộ đơn vị
kinh tế nhất định. Người sản xuất quyết định sản xuất ra bao nhiêu theo chính yêu
cầu của mình, gắn với điều kiện tự nhiên và phong tục tập quán cổ truyền, mang tính
chất tự cấp, tự túc, trình độ phân công xã hội còn thấp kém và giản đơn đơn, sản xuất
có tính khép kín theo từng vùng, địa phương và theo lãnh thổ. Nền kinh tế tự nhiên
được duy trì và phát triển phổ biến trong xã hội công xã nguyên thủy, chiểm hữu nô
lệ, phòng kiến.
Kinh tế hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế cao hơn được ra đời từ kinh tế tự nhiên
trên cơ sở của hai điều kiện: Sự phân công lao động xã hội và sự tách biệt tương đối về
kinh tế giữa những người sản xuất với nhau.
Phân công lao động xã hội đó là sự phân chia lao động xã hội thành các ngành,
các lĩnh vực sản xuất khác nhau, là sự chuyên môn hóa sản xuất, tức là mỗi người chỉ
sản xuất ra một hoặc một số loại sản phẩm nhất định. Phân công lao động xã hội, làm
cho người sản xuất hàng hóa phụ thuộc nhau tạo ra cơ sở trao đổi hàng hóa cùng với
đó phân công lao động xã hội còn đánh dấu sự phát triển của lực lượng sản xuất.
Sự tách biệt tương đối về kinh tế giữa những người sản xuất thực chất đó là chế
độ tư hữu về tư liệu sản xuất.

6


Quyền sở hữu hay tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất
là sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng sản phẩm. Đó là hình thức kinh tế
trong đó người sản xuất ra không phải do nhu cầu trực tiếp của mình mà nhằm để trao



mặt xã hội của sản xuất, tính chất của nền sản xuất. Còn nói đến kinh tế thị trường là
muốn nhấn mạnh mặt tự nhiên của sản xuất dựa trên trình độ phát triển của sản xuất.
Ngày nay dưới sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật, kinh tế hàng hóa
phát triển trên phạm vi toàn thế giới, sản xuất hàng hóa tiếp tục tồn tại phát triển dưới
chủ nghĩa xã hội. Đặc điểm của lền sản xuất hàng hóa phát triển cao (hay kinh tế thị
trường) xã hội chủ nghĩa dự trên cơ sở người lao động làm chủ xã hội về tư liện sản
xuất, thực hiện tổ chức và quản lí sản xuất thông qua Nhà nước xã hội chủ nghĩa – nhà
nước dân chủ của dân, do dân, vì dân, cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa nhằm mục
đích thỏa mãn nhu cầu vật chất, tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Đó là
nền kinh tế thị trường không dựa trên cơ sở chế độ người bóc lột người vì mục tiêu
sản xuất kinh doanh, nhằm thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội văn minh. Như vậy
sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội, mà là thành tựu phát triển
của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết xã hội và cả khi chủ nghĩa xã
hội được xây dựng.
Tóm lại: Kinh tế thị trường là giai đoạn cao của kinh tế hàng hóa, trình độ của
lực lượng sản xuất, trình độ phân công lao động xã hội và cách tổ chức kinh tế xã hội
phát triển cao.
Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội trong đó sản xuất và
toàn bộ quá trình tái sản xuất gắn chặt với thị trường. Quan hệ kinh tế giữa những
người sản xuất và tiêu thụ sản phẩm biểu hiện qua thị trường, qua việc mua bán sản
phẩm của nhau.
1.1.2 Điều kiện hình thành kinh tế thị trường
Để hình thành kinh tế thị trường cần phải có những điều kiện sau:
Thứ nhất: Phải tồn tại kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường là giai đoạn cao của
kinh tế hàng hóa, nên những điều kiện để phát triển kinh tế hàng hóa chính là điều kiện
để phát triển kinh tế thị trường. Vì vậy đẩy mạnh quá trình phân công lao động xã hội
tức là đưa lao động vào từng ngành nghề cụ thể và có sự tách biệt giữa những người
lao động với nhau, làm cho lao động phụ thuộc nhau, đẩy mạnh quá trình đa dạng hóa

có hệ thống dịch vụ tiền tệ (ngân hàng thương mại, quỹ tín dụng, thị thường ngoại tệ,
thị trường chứng khoán…) là vô cùng cần thiết để nền kinh tế vận động chôi chảy.
Đồng thời hệ thống lưu thông hàng hóa, phương tiện chuyên chở, kho tàng, dịch vụ, tư
vấn khách hàng, quảng cáo, đại lí, kiểm tra chất lượng… là không thể thiếu được.
Tóm lại: Kinh tế thị trường chỉ có thể được xác lập và phát triển trên cơ sở mở
rộng và làm sâu sắc không ngừng những điều kiện đó.
1.1.3 Một số mô hình phát triển kinh tế thị trường
Trong lịch sử hình thành và phát triển của KTTT có rất nhiều mô hình phát
triển KTTT khác nhau, từ những mô hình phát triển tuân theo quy luật, cho đến những
9


mô hình không tuân theo quy luật, hay là sự tự do điều tiết của KTTT. Ngày nay
KTTT đang phát triển mạnh mẽ đến tất cả các quốc gia trên thế giới. Để điều tiết nền
kinh tế tránh khỏi sự khủng hoảng buộc phải có sự quản lí của Nhà nước ra đời. Do
vậy có các mô hình sau:
Các mô hình phát triển KTTT trong lich sử
Lịch sử hình thành và phát triển KTTT có thể khái quát thành hai kiểu mô hình
phát triển: Phát triển “ tuần tự ” và phát triển “ rút ngắn”.
Mô hình KTTT phát triển tuần tự:
Mô hình KTTT phát triển tuần tự là mô hình được thực hiện ở các nước phát
triển sớm ở phương Tây điển hình như ở Anh, Pháp, Mĩ, Đức…mô hình này phát triển
qua hai bước, gắn với hai giai đoạn cơ bản: KTTT tự do và KTTT hiện đại.
Trong giai đoạn phát triển KTTT tự do: Nền kinh tế thị trường dân tộc được
hình thành, diễn ra theo tinh thần tự do, tức là giai đoạn này Nhà nước không can thiệp
vào KTTT, yếu tố quyết định việc chuyển kinh tế hàng hóa giản đơn lên KTTT tự do
và phát triển công nghiệp. Đặc biệt giai đoạn này KTTT tự do kéo dài ở các nước
phương Tây từ thế kỉ XVII đến thế kỉ XX.
Giai đoạn phát triển KTTT hiện đại diễn ra từ những năm 50 của thế kỉ XX đến
nay, nó ra đời gắn với sự điều tiết kinh tế của nhà nước vào KTTT, thị trường thể giới

hợp của Mỹ và các nước Bắc Mỹ, mô hình KTTT của các nước Bắc Âu mà điển hình
là Thủy Điển, mô hình KTTT xã hội của cộng hòa Liên Bang Đức, mô hình KTTT
cộng đồng nhiều tầng của Nhật, mô hình KTTT xã hội chủ nghĩa mang màu sắc rất
Trung Quốc…
Các mô hình KTTT kinh tế nói trên của các nước đã thành công nhất định trong
việc tổ chức nền KTTT có sự quản lí của Nhà nước. Điều đó chứng tỏ, về nguyên tắc
Nhà nước có thể can thiệp vào thị trường nhưng không có mô hình KTTT nào chung
có thể áp dụng cho tất cả các quốc gia trên toàn thế giới. Căn cứ vào điều kiện tình
hình cụ thể, các nước khác nhau tìm ra cách tiếp cận với nền KTTT riêng để can thiệp
vào thị trường một cách có hiệu quả, định hướng nền kinh tế đến mục tiêu mong muốn
trên cơ sở tôn trọng các quy luật khách quan của kinh tế thị trường.
1.2 Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
1.2.1 Cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực chất là lền kinh tế hàng
hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo
định hướng xã hội chủ nghĩa.
Do vậy cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế thị trường ở Việt
Nam được thể hiện như sau:

11


Phân công lao động xã hội với tính chất là cơ sở chung của sản xuất hàng
hóa chẳng không những mất đi, mà trái lại còn được phát triển cả về chiều rộng và
chiều sâu. Phân công lao động trong từng khu vực, từng địa phương cũng ngày
càng phát triển.
Sự phát triển của phân công lao động được thể hiện ở tính phong phú, đa dạng
và chất lượng ngày càng cao của sản phẩm đưa ra trao đổi trên thị trường.
Trong nền kinh tế nước ta, tồn tại nhiều hình thức sở hữu đó là sở hữu toàn dân,
sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân (gồm sở hữu cá thể, tiểu chủ, sở hữu tư bản tư nhân), sở

1.2.2 Tác dụng to lớn của sự phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam
Nền kinh tế nước ta bước vào thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn mang
nặng tính tự cấp, tự túc, vì vậy sản xuất hàng hóa phát triển sẽ phá vỡ dần kinh tế tự
nhiên và chuyển thành nền kinh tế hàng hóa, thúc đẩy sự xã hội hóa sản xuất. Vì vậy
việc phát triển KTTT ở Việt Nam có những tác dụng to lớn như sau:
Kinh tế hàng hóa tạo ra động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển. Do
cạnh tranh giữa những người sản xuất hàng hóa, buộc mỗi chủ thể sản xuất phải cải
tiến kĩ thuật, làm giảm chi phí sản xuất đến mức thấp nhất, nhờ đó có thể cạnh tranh
được về giá cả, đứng vững trong cạnh tranh. Quá trình đó thúc đẩy lực lượng sản xuất
phát triển, nâng cao năng xuất lao động xã hội.
Kích thích tăng tính năng động, sáng tạo của các chủ thể kinh tế, kích thích việc
nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, tăng khối lượng hàng hóa và dịch vụ, làm cho
sản xuất gắn với tiêu dùng. Kinh tế thị trường chịu sự chi phối của quy luật giá trị,
cạnh tranh, cung cầu, buộc mỗi người sản xuất tự chịu trách nhiệm về hàng hóa mình
làm ra. Mỗi người sản xuất đều chịu sức ép buộc phải quan tâm tới sự tiêu thụ trên thị
trường, sao cho sản phẩm của mình được xã hội hóa thừa nhận và cũng từ đó họ mới
có thu nhập.
Thúc đẩy phân công lao động chuyên môn hóa sản xuất vì thế mà phát huy được
tiềm năng, lợi thế của từng vùng, của đất nước mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại.
Thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tạo điều kiện ra đời nền sản
xuất lớn xã hội hóa cao, đồng thời chọn lọc những nhà sản xuất kinh doanh giỏi, hình
thành đội ngũ cán bộ quản lí có trình độ, đội ngũ lao động lành nghề đáp ứng nhu cầu
của đất nước.
Phát triển nền KTTT làm cho lực lượng sản xuất phát triển, sản phẩm xã hội
ngày càng phong phú, đáp ứng nhu cầu đa dạng của mọi người.
Như vậy, phát triển KTTT đối với nước ta là một tất yếu kinh tế, một nhiệm vụ
kinh tế cấp bách để chuyển nền kinh tế lạc hậu thành nền kinh tế hiện đại, hội nhập
vào sự phân công lao động quốc tế. Đó là con đường đúng đắn để phát triển lực lượng
sản xuất, khai thác có hiệu quả mọi tiềm năng của đất nước để thực hiện nhiệm vụ
công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

và cái mới,vừa có hại vừa chưa có đầy đủ các yếu tố của chủ nghĩa xã hội. Kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một kiểu tổ chức kinh tế vừa dựa
trên nguyên tắc, quy luật của KTTT đó là:
Một là, các chủ thể kinh tế có tính độc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất
kinh doanh.
14


Hai là, giá cả do thị trường quyết định, hệ thống thị trường được phát triển
đầy đủ và nó có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối các ngồn lực kinh tế vào trong
các ngành, các lĩnh vực của lền kinh tế.
Ba là, nền kinh tế vận động theo quy luật vốn có của KTTT, dưới sự tác động
của các quy luật đó hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế.
Bốn là, nền kinh tế thị trường hiện đại thì còn có sự điều tiết vĩ mô của nhà
nước thông qua pháp luật kinh tế, kế hoạch, các chính sách kinh tế…
Mặt khác nền KTTT ở Việt Nam dựa trên cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi
nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội. Do đó KTTT định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam có đặc trưng cơ bản sau:
Về mục tiêu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong nhiều đặc tính có thể dùng làm tiêu chí để phân biệt nền kinh tế thị
trường của nước ta so với nền kinh tế thị trường khác phải nói đến mục đính chính trị,
mục tiêu kinh tế - xã hội mà nhà nước và nhân dân ta lựa chọn làm định hướng chi
phối sự phát triển kinh tế đó là: “ độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội,
dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Mục tiêu hàng đầu của phát triển KTTT ở nước ta là giải phóng lực lượng sản
xuất, động viên mọi nguồn lực trong và ngoài nước để thực hiện công nghiệp, hóa hiện
đại hóa, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao hiệu quả kinh
tế - xã hội, cải thiện từng bước đời sống nhân dân để đi lên chủ nghĩa xã hội, không để
cho nền kinh tế thị trường phát triển tự phát theo con đường tư bản chủ nghĩa, vì mục
đích của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa là phục vụ cho lợi ích các nhà tư bản. Ở

kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng với nhau trước pháp luật, vừa hợp
tác vừa cạnh tranh để phát triển.
Trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần ở nước ta, kinh tế nhà nước giữa
vai trò chủ đạo, việc xác lập vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước là vấn đề có tính
nguyên tắc và là sự khác biệt có bản chất giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa và kinh tế thị thường định hướng tư bản chủ nghĩa. Tính định hướng xã hội
chủ nghĩa của nền kinh tế nước ta đã quyết định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo
trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần. Bởi lẽ một chế độ xã hội để có cơ sở tương ưng
với nó, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể tạo nền tảng cho một chế độ xã hội
mới – xã hỗi chủ nghĩa ở nước ta.
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện nhiều hình thức
thu nhập phân phối trong đó phân phối theo lao động là chủ yếu.
Mỗi chế độ xã hội có chế độ phân phối tương ứng với nó. Chế độ phân phối do
quan hệ sản xuất thống trị, trước hết là do quan hệ sở hữu quyết định. Nhưng quan hệ
phân phối, các hình thức thu nhập là hình thức hiện thực hiện về mặt kinh tế của quan
hệ sở hữu về tư liệu sản xuất.
16


Cả hai nền kinh tế tư bản chủ nghĩa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa đều có nhiều hình thức phân phối nhưng khác nhau ở chỗ kinh tế thị trường tư
bản chủ nghĩa phân phối chủ yếu theo tư bản, phục vụ lợi ích tối đa của nhà nước tư
bản. Tiền lương của công nhân dưới chủ nghĩa tư bản là giá cả sức lao động, người lao
động làm thuê bị bóc lột. Còn ở nước ta phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng
sản xuất trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nhiều chế độ sở hữu cùng tồn tại
như: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân và các hình thức sở hữu do kết
quả của sự sâm nhập giữa chúng. Mỗi chế độ sở hữu có nguyên tắc phân phối tương
ứng với nó vì thế trong thời kì quá độ tồn tại cơ cấu đa dạng về hình thức phân phối
thu nhập sau: phân phối theo lao động, phân phối theo tài sản đóng góp, phân phối
theo giá trị sức lao động, phân phối thông qua các quỹ phúc lợi tập thể và xã hội.

Đảng cộng sản Việt Nam. Sự quản lí của Nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm sửa chữa
“những thất bại của thị trường” thực hiện các mục tiêu xã hội nhân đạo mà bản thân cơ
chế thị trường không thể làm được, đảm bảo kinh tế thị trường phát triển theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Vai trò quản lí của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là hết sức quan
trọng, nó đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng ổn định, đạt hiệu quả cao, đặc biệt là
đảm bảo công bằng xã hội. Không ai ngoài Nhà nước có thể giảm bớt sự chênh lệch
giàu – nghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng của đất nước trong điều kiện
kinh tế thị trường. Một trong những biện pháp mà nhà nước thực hiện đó là nhà nước
chính sách xã hội. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa phát triển kinh tế
xuất phát từ xã hội, nhằm đạt được mục tiêu xã hội, không chỉ giải phóng con người về
mặt kinh tế mà còn giải phóng con người về mặt xã hội, con người vừa là mục tiêu vừa
là động lực của sự phát triển.
Đảng ta xác định tăng trưởng kinh tế phải ngắn liền với tiến bộ và công bằng xã
hội ngay trong từng bước và trong suốt quá trình phát triển công bằng xã hội được thể
hiện cả ở khâu phân phối hợp lí tư liệu sản xuất lẫn ở khâu phân phối kết quả sản xuất,
ở việc tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội phát triển và phát huy tốt năng lực
của mình, khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với tích cực xóa đói giảm nghèo.
Các vấn đề chính sách xã hội đều được giải quyết theo tinh thần xã hội hóa, phát huy
truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
Nhà nước quản lí nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo
nguyên tắc kết hợp kế hoạch với thị trường.
Thị trường là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế, nó tồn tại khách quan, tự
vận động theo những quy luật vốn có của nó. Còn kế hoạch hóa là hình thức thực hiện
của tính kế hoạch, nó là phần chủ quan của chủ thể quản lý. Kế hoạch và cơ chế thị
trường là hai phương tiện khác nhau để phát triển và điều tiết nền kinh tế . Kế hoạch là
sự điều chỉnh có ý thức của chủ thể quản lý đối với nền kinh tế, còn cơ chế thị trường
là sự tự điều tiết của bản thân nền kinh tế.
18



dựng trên cơ sở cơ cấu kinh tế mở, thực hiện mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại theo
hướng đa dạng hóa và đa phương hóa các hình thức đối ngoại, ngắn thị trường trong
19


nước và thị trường khu vực vào thị trường thế giới, thực hiện những thông lệ trong
quan hệ kinh tế quốc tế, nhưng vẫn giữ được độc lập chủ quyền và bảo vệ lợi ích quốc
gia, dân tộc trong mối quan hệ kinh tế đối ngoại.
1.3 Vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa
Kinh tế nhà nước là thành phần kinh tế, là bộ phận cấu thành của nền kinh tế
trong giai đoạn hiện nay, vai trò kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường
được thực hiện qua các chức năng cơ bản sau:
* Thiết lập khuôn khổ pháp luật
Chức năng này có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế bởi vì nhà
nước đề ra các quy tắc kinh tế buộc các doanh nghiệp, người tiêu dùng ngay bản
thân chính phủ cũng phải tuân theo. Nó bao gồm các quy định về tài sản, quy tắc về
hợp đồng và hoạt động kinh doanh. Những khuân khổ pháp luật sẽ tạo hành lang
được phép hay không được phép nhằm tác động sâu sắc tới ứng sử kinh tế của tất
cả mọi người.
* Đảm bảo tính hiệu quả của nền kinh tế
Chức năng này nhà nước sửa chữa những khuyết tật, thất bại của thị trường
hoạt động có hiệu quả cụ thể như:
Thứ nhất: Những thất bại mà thị trường gặp phải làm cho hoạt động của nó
không hiệu quả là ảnh hưởng của độc quyền. Các tổ chức độc quyền thường lợi dụng
ưu thế của mình đặt ra giá cả độc quyền: độc quyền cao khi bán, độc quyền thấp khi
mua nhằm thu lợi nhuận cao, do vậy đã phá vỡ sự lành mạnh của cạnh tranh hoàn hảo
và giảm hiệu quả nền kinh tế. Khi độc quyền xuất hiện sẽ làm biến dạng quan hệ cung
cầu, giá cả, dùng siêu lợi nhuận vào các hoạt động tiêu cực như quảng cáo lừa dối,
mua chuộc ảnh hưởng pháp luật… vì vậy, Nhà nước cần đưa ra luật chống độc quyền

Nhà nước một mặt phải tạo ra những cơ sở về tổ chức để mọi người có cơ hội
ngang nhau và được hưởng tưởng xứng với kết quả lao động và phần đóng góp của
mình, mặt khác khắc phục phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng nảy sinh từ nền kinh tế
thị trường.
Vì vậy Nhà nước phải có những chính sách phân phối lại thu nhập quốc dân,
công cụ hiệu quả nhất của chính phủ trong lĩnh vực này là hệ thống thuế, bên cạnh
thuế còn có hệ thống hỗ trợ thu nhập, trợ cấp bảo hiểm…cho những người khó khăn,
nghèo khổ.
* Ổn định kinh tế vĩ mô
Đó là việc nhà nước có thể sử dụng thận trọng quyền lực về tiền tệ và tài chính
để ảnh hưởng tới sản lượng, việc làm và lạm phát. Quyền lực về tài chính về chính phủ
là quyền đánh thuế và chi tiêu. Quyền lực tiền tệ bao gồm các quyền điều tiết về tiền tệ
21