ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------

ĐÀO THU HÀ

VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN ĐỐI VỚI VIỆC GIỮ GÌN
VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

HÀ NỘI, 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------

ĐÀO THU HÀ

VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN ĐỐI VỚI VIỆC GIỮ GÌN
VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60 22 03 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Lƣơng Thùy Liên


CHƢƠNG 2: VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN ĐỐI VỚI VIỆC GIỮ GÌN VÀ
PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG Ở VIỆT NAM HIỆN
NAY: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP .................... Error! Bookmark not defined.

1


2.1. Thực trạng thực hiện vai trò của thanh niên đối với việc giữ gìn và phát
huy giá trị văn hóa truyền thống ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not defined.
2.1.1. Vai trò của thanh niên đối với việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa
truyền thống ở Việt Nam hiện nay: những kết quả đã đạt được ................ Error!
Bookmark not defined.
2.1.2. Vai trò của thanh niên đối với việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa
truyền thống ở Việt Nam hiện nay: những mặt còn hạn chếError!

Bookmark

not defined.
2.2. Một số vấn đề đặt ra đối với việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa
truyền thống của thanh niên ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not defined.
2.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của thanh niên đối với việc giữ

gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ở Việt Nam hiện nayError! Bookmark not de
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ............................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀ I LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 10

2




thành động lực phát triển. Lịch sử đã chứng minh, không có một quốc gia nào
bị mất giá trị văn hóa truyền thống mà vẫn giữ nguyên được nền độc lập
nước nhà. Nếu có độc lập, có chăng chỉ là độc lập hình thức, thực chất
vẫn chỉ là bị nô dịch, bị phụ thuộc vào các quốc gia bên ngoài. Nếu không
giữ gìn và phát huy được giá trị văn hóa truyền thống thì đất nước ta
không thể tiếp tục hội nhập được hoặc quá trình hội nhập cũng chẳng đem
đến kết quả khả quan như chúng ta mong đợi. Hơn thế, trong nhiều trường
hợp, khả năng giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống còn là
thước đo tính bền vững của một chính phủ. Nếu đất nước ta giữ gìn và
phát huy được giá trị của dân tộc thì chúng ta sẽ có vị thế cao hơn trên
trường quốc tế. Đánh mất bản thân sớm hay muộn cũng phải chịu sự phụ
thuộc, nô dịch của các quốc gia khác.
Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ta không phải chỉ
nhằm hướng tới mục đích xác định sự khác biệt giữa dân tộc Việt Nam
với dân tộc khác, điều quan trọng hơn là, nhận thức đúng giá trị văn hóa
truyền thống Việt Nam sẽ trở thành niềm tự hào, thành sức mạnh thúc đẩy
xã hội phát triển. Tự hào là nhân dân của một quốc gia có 4000 năm lịch
sử, với nền văn hiến lâu đời, kết tụ bao giá trị văn hóa, bao tinh hoa của
dân tộc, chúng ta sẽ thêm yêu đất nước Việt Nam, cố gắng, phấn đấu để
xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng ổn định, phồn vinh và hạnh phúc.
Bởi vậy, việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam
là vô cùng quan trọng.
Là một đất nước có truyền thống lịch sử lâu đời, hơn bốn nghìn năm
dựng nước và giữ nước, từ lâu Việt Nam đã được biết đến như là một đất
nước của những con người nghị lực, dũng cảm, giàu lòng yêu nước và mang
đậm tính nhân văn cao cả. Trải qua bao khó khăn, khi là sự khắc nghiệt của
thiên nhiên, lúc lại là sự xâm lược của các thế lực từ bên ngoài, nước Việt

4

5


Thứ nhất, nhóm những nghiên cứu về văn hóa và giá trị văn hóa
truyền thống Việt Nam
Nghiên cứu về văn hóa và giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam là
một đề tài rộng lớn nhưng không kém phần hấp dẫn. Trong thời gian qua
đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học đề cập đến vấn đề nói trên.
Có thể kể đến một số công trình:
Tác phẩm “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam” của Trần Ngọc Thêm,
(NXB TP. Hồ Chí Minh, năm 1997). Trong tác phẩm này, tác giả đã đi sâu
nghiên cứu những nét bản sắc cùng quy luật hình thành và phát triển của
văn hóa. Đó chính là những đặc trưng cơ bản cần thiết cho việc hiểu văn
hóa Việt Nam. Trên cơ sở so sánh nền văn hóa Việt Nam với nền văn hóa
của các dân tộc phương Tây và văn hóa Trung Quốc, cuốn sách đã cho
thấy những nét rất đặc thù, rất khác biệt của bản sắc văn hóa Việt Nam so
với các dân tộc khác. Chính những sự khác biệt ấy đã giúp cho đất nước ta
chống lại sự xâm lược của kẻ thù và phát triển trường tồn qua lịch sử hàng
ngàn năm dựng nước và giữ nước.
Cuốn "Cơ sở văn hóa Việt Nam" (NXB Giáo dục, Hà Nội, 1999) của
Trần Ngọc Thêm thực ra là bản rút gọn chuyên luận khoa học “Tìm về bản
sắc văn hóa Việt Nam”. Tác giả đã đề cập đến một đặc trưng của văn hóa
Việt Nam là sự hài hòa thiên về âm tính. Âm tính được biểu hiện rất rõ trong
đời sống người Việt truyền thống: trong tổ chức gia đình truyền thống, trong
tổ chức xã hội, trong giao tiếp và quan hệ xã hội, trong đối ngoại ứng xử...
Trong cuốn "Bản sắc văn hóa Việt Nam" của Phan Ngọc (NXB Văn
hóa Thông tin, Hà Nội, 2002), tác giả đã nghiên cứu văn hóa Việt Nam trong
mối quan hệ, trong sự so sánh và đối chiếu với văn hóa Trung Hoa, văn hóa
Pháp. Với việc đưa ra các đặc điểm “độ khúc xạ”, “vượt gộp” trong bản sắc
văn hóa Việt Nam, giáo sư cho rằng truyền thống văn hóa Việt Nam là truyền

khẳng định tính bền vững, trường tồn của các giá trị truyền thống. Đặc biệt, ở

7


góc độ sử học và đạo đức học, tác giả đã phân tích sự vận động của những giá
trị tinh thần truyền thống qua những sự kiện phong phú của lịch sử Việt Nam.
Từ đó, tác giả đã khẳng định sự cần thiết phải bảo vệ, giữ gìn và kế thừa, phát
huy giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình xây dựng xã hội mới.
Tác phẩm “Toàn cầu hóa và vấn đề bảo tồn văn hóa dân tộc” do
Trường Lưu biên soạn (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003). Trên cơ sở
nghiên cứu lý luận về phát triển bền vững gắn liền với tình hình thực tiễn
đang diễn ra trong nước và trên thế giới, cuốn sách đã đề cập những vấn đề cơ
bản của toàn cầu hóa và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc như: đặc điểm, bản
chất, tính hai mặt của toàn cầu hóa, đạo đức môi trường, kinh tế tri thức, nhân
tố con người trong văn hóa, hệ giá trị tư tưởng. Tác phẩm khẳng định phải
bảo tồn tính dân tộc và hiện đại hóa văn hóa truyền thống trước xu thế toàn
cầu hóa. Điều quan trọng là phải tìm trong chính sức mạnh nội sinh của mình
để đứng vững trước thử thách của toàn cầu, bảo tồn và phát huy bản sắc văn
hóa dân tộc nhưng không đề cao thái quá và tràn lan để tránh nguy cơ dẫn đến
tình trạng bài ngoại, đóng cửa làm cho đất nước ngày càng bị tụt hậu so với
các nước phát triển.
Với việc đưa ra câu chuyện về “toàn tháp Babel” trong Kinh thánh của
đạo Cơ Đốc, Nguyễn Văn Dân trong cuốn “Văn hóa và phát triển trong bối
cảnh toàn cầu hóa” (NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2006) đã nhận định vấn
đề hội nhập về văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay là một xu thế
khách quan, một quá trình không thể đảo ngược được. Ông cho rằng trong bối
cảnh toàn cầu, loài người cần phải có sự hợp lực, đồng lòng và hiểu biết lẫn
nhau, như vậy mới có thể phát triển, mới có thể đạt tới ước mơ xây dựng một
ngôi nhà chung là tòa tháp Babel, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho

“Phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiê ̣n
đaị hóa” do Lê Như Hoa chủ biên (NXB Văn hóa - thông tin, Hà Nội, 1996);
“Xây dựng và phát triển nền văn hóa Viê ̣t Nam tiên tiế n, đâm
̣ đà bản sắ c

9


DANH MỤC TÀ I LIỆU THAM KHẢO
1.

Đào Duy Anh (2002), Việt Nam văn hóa sử cương, NXB Văn hóa –

Thông tin, Hà Nội.
2.

Nguyễn Thục Anh, “Bản sắc văn hóa dân tộc trong sự giao lưu và hội

nhập văn hóa”, Tạp chí Triết học số 2 (108), tháng 4 – 1999, tr 32.
3.

Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương (2004), Tài liệu nghiên cứu Kết

luận Hội nghị lần thứ mười, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
4.

Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương, Vụ tuyên truyền và Hợp tác quốc

tế (2004), Những vấn đề lớn của thế giới và quá trình hội nhập, phát triển của

Vũ Cao Đàm (2006), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học , NXB.

Khoa ho ̣c và kỹ thuâ ̣t, Hà Nội.
11.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Hội nghị lần thứ V Ban

Chấp hành Trung ương khóa VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

10


12.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
13.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban

Chấp hành Trung ương khóa VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
14.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
15.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

Hà Minh Đức (2008), Một nền văn hóa văn nghệ đậm đà bản sắc dân tộc

với nhiều loại hình nghệ thuật phong phú, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.
22.

Phạm Duy Đức (2008), Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn

hóa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
23.

Trần Văn Giàu (1980), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt

Nam, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
24.

Phạm Minh Hạc - Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên) (2003), Về phát triển

văn hóa và xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội.

11


25.

Phạm Minh Hạc - Thái Duy Tuyên (chủ biên) (2012), Định hướng giá

trị con người Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
26.


32.

Đỗ Huy (2005), Văn hóa và phát triển, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

33.

Nguyễn Văn Huyên, “Giá trị truyền thống – nhân lõi và sức sống bên

trong của sự phát triển đất nước, dân tộc”, Tạp chí Triết học số 4 (104), tháng
8 – năm 1998, 8 - 11.
34.

Nguyễn Văn Huyên, “Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn

cầu hóa”, Tạp chí Triết học số 151, tháng 12 – năm 2003, 33 – 34.
35.

Vũ Khiêu (chủ biên) (1974), Đạo đức mới, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

36.

Vũ Khiêu (chủ biên) (2000), Văn hóa Việt Nam xã hội và con người,

NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
37.

Phan Huy Lê, Vũ Minh Giang (chủ biên) (1996), Các giá trị truyền

thống và con người Việt Nam hiện nay, tập 2, NXB Hà Nội.



C.Mác - Ph.Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 3, NXB Sự thật, Hà Nội.

45.

C.Mác - Ph.Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 4, NXB Sự thật, Hà Nội.

46.

C.Mác - Ph.Ăngghen (1980), Tuyển tập, tập 36, NXB Sự thật, Hà Nội.

47.

C.Mác - Ph. Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị Quốc gia,

Hà Nội.
48.

C.Mác - Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, tập 8, NXB Chính trị Quốc Gia,

Hà Nội.
49.

Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 3, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

50.

Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

51.


Phan Ngọc (2002), Bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB Văn hóa Thông

tin, Hà Nội.

13


59.

Phan Ngọc (1999), Một cách tiếp cận văn hóa, NXB Thanh niên, Hà Nội.

60.

Phan Ngọc (2006), Sự tiếp xúc văn hóa Việt Nam với Pháp, NXB Văn

hóa thông tin và Viện Văn hóa, Hà Nội.
61.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa

VII: Về công tác thanh niên trong thời kỳ mới, số 04 – NQ/HNTW, ngày 1401 - 1993.
62.

Nghị quyết Trung ương 7 (khóa X): Về tăng cường sự lãnh đạo của

Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, Số 25-NQ/TW, ngày 25 - 7 - 2008.
63.


tin, Hà Nội.
70.

Trần Ngọc Thêm (1999), Cơ sở văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục, Hà Nội.

71.

Trần Ngọc Thêm (1997), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB

Thành phố Hồ Chí Minh.
72.

Ngô Đức Thịnh (chủ biên) (2010), Những giá trị văn hóa truyền thống

Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

14


73.

Lưu Thu Thủy (2000), Thực trạng tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

của học sinh, sinh viên qua kết quả khảo cứu tư liệu, Kỷ yếu Hội thảo quốc
gia “Thực trạng và giải pháp giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống
cho học sinh, sinh viên Việt Nam”, Hà Nội.
74.

Nguyễn Tài Thư, “Khả năng phát triển giá trị truyền thống Việt Nam


Phạm Thái Việt, “Bản sắc văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa”, Tạp

chí Triết học, số 8 (159), tháng 6 – 2004, 33 – 37.
81.

Phạm Thái Việt (chủ biên) – Đào Ngọc Tuấn (2004), Đại cương về văn

hóa Việt Nam, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội.
82.

Trần Quốc Vượng (chủ biên) (1998), Cơ sở văn hóa Việt Nam, NXB

Giáo dục, Hà Nội.

15