SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC SỬ DỤNG GIÁO ÁN ĐIỆN
TỬ TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở
TRƯỜNG THPT"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật, công nghệ phát triển ngày càng
nhanh và đang được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội của
thế giới nói chung và nước ta nói riêng. Đặc biệt nó đã và đang ứng dụng rộng rãi trong
lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Ngành giáo dục hiện nay đang đẩy mạnh việc đổi mới
phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị vào dạy học, đặc biệt là ph¬ng
ph¸p gi¶ng d¹y nhằm phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh. Vì thế
việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động dạy học trở thành nhiệm vụ hết sức cấp
thiết và quan trọng của giáo viên, đặc biệt là giáo viên bậc THPT, trong đó có những giáo
viên dạy bộ môn Ngữ văn.
Ứng dụng công nghệ thông tin, soạn và giảng dạy bằng giáo án điện tử có nhiều ưu điểm:
sử dụng những hình ảnh, âm thanh, nhạc và phim...trong bài dạy sẽ tạo được nhiều sự
hứng thú và đạt nhiều hiệu quả giáo dục cho học sinh trong qu¸ trình học tập ở nhà trường
phổ thông. “Đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với đổi mới về phương tiện dạy học
và môi trường học tập. Ứng dụng công nghệ thông tin cho phép tạo ra một môi trường
học tập mới – môi trường dạy học điện tử” (E-Learning).
Để giảng dạy thành công một tiết Văn, người giáo viên phải có phương pháp dạy học
thích hợp. Mặc dù vậy không phải lúc nào, giáo viên nào cũng cung cấp đầy đủ kiến thức
của bài học cho học sinh trong thời lượng nhất định và lại gợi được sự hứng thú, phát huy
được tính tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức của các em.

- Đối tượng nghiên cứu: Việc sử dụng giáo án điện tử trong hoạt động dạy, học môn Ngữ
văn ở trường THPT Bá Thước.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Đề tài được nghiên cứu ở trường THPT Bá Thước, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.
+ Người được nghiên cứu: giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn và học sinh trường
THPT Bá Thước, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.
4. Phương pháp nghiên cứu.
4.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận.
Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu, văn bản liên quan đến sáng
kiến.
4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi.
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu.

3


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Chương 1: Cơ sở lí luận.
1.1. Quan niệm về giáo án điện tử.
Cần hiểu “giáo án điện tử” là bản thiết kế toàn bộ quá trình dạy - học một đơn vị bài học
(bao gồm mục tiêu, nội dung, phương pháp) trên phương tiện trình chiếu điện tử. Trong
bản thiết kế này, các thao tác trình chiếu phải luôn tương tác và tương thích với các thao
tác dạy - học, đảm bảo được mối quan hệ hoạt động (thầy - tri thức và kĩ năng - trò), trở
thành một phương diện thể hiện cụ thể hóa của một phương pháp dạy - học bộ môn nhất
định. Trong bản thiết kế này có thể có các hình ảnh, âm thanh, các mô phỏng thí
nghiệm…
1.2. Công tác chuẩn bị trước khi soạn .
Trước khi tiến hành soạn giáo án, giáo viên cần nắm vững các kiến thức cơ bản về
cách sử dụng máy vi tính, soạn thảo văn bản trên phần mềm Microsoft Office Word và


Hoặc soạn bài “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh (Ngữ văn - Lớp 12 ), chúng ta
sưu tầm bài hát Lời Bác dặn trước lúc đi xa - Nhạc và lời: Trần Hoàn, bộ phim tài liệu:
Chân dung một con người và một số tranh của Bác vẽ, những hình ảnh của Bác Hồ lúc
đọc bản tuyên ngôn...

5


Muốn soạn và giảng dạy bằng giáo án điện tử có hiệu quả hơn, chúng ta cần chuẩn bị, sử
dụng các đồ dùng dạy học khác để hỗ trợ nếu không có điều kiện để đưa vào giáo án như
băng cassette ghi âm các chương trình trên đài truyền hình, đài phát thanh, các tờ báo, tạp
chí...có liên quan đến bài dạy.
1. 3. Các phương pháp soạn giáo án.
Trước hết cần nắm vững các thao tác sử dụng phần mềm PowerPoint như: làm việc
với tập tin, quản lí các slide, định dạng slide, chọn dạng màu nền, nhập văn bản, hiệu
chỉnh văn bản, sử dụng các công cụ vẽ, sử dụng Wordart, chèn hình ảnh, âm thanh, phim,
thiết lập biểu đồ, chèn nút điều khiển, thiết lập hiệu ứng, chọn dạng hiệu ứng...
1. 3.1.Các bước thực hiện.
- Hoàn chỉnh giáo án trên word (gồm đầy đủ và chi tiết các hoạt động).
- Thiết kế các slide hỗ trợ và tạo hiệu ứng như dự kiến.
- Chuẩn bị thêm các phương tiện khác (nếu cần thiết): bảng phụ, tài liệu trực quan…
- Kiểm tra, đánh giá bước đầu toàn bộ giáo án và các slide hỗ trợ trước khi lên lớp.
1. 3.2. Những lưu ý khi tạo slide.


Sử dụng màu sắc trong các trang trình chiếu.

Để có những trang trình chiếu thu hút và ấn tượng, ngoài nội dung khoa học ra, chúng ta
phải biết sử dụng màu sắc hợp lí: chọn màu, phối màu giữa nền và chữ, phối màu giữa

ảnh, âm thanh.
Cần hạn chế sử dụng các effect “quay lộn”, “bay nhảy”. Các effect vui mắt nhưng không
cần thiết, không đúng lúc sẽ gây thích thú cho các em nhưng không phải với nội dung bài
giảng mà là với phần mềm của máy tính. Cho nên chỉ nên sử dụng các effect vừa phải,
đảm bảo ở mức đủ sinh động:
- Nên dùng một số kiểu cho màn hình xuất hiện (Animation Schemes): Grow and exit,
Boumerang and exit, Title arc, Compress, Big title, Unfold, Rise up, Bounce, Ellipse
motion, Float. Mỗi phần nên dùng một kiểu thống nhất.
- Các kiểu xuất hiện chữ (Custom Animation) thì nên sử dụng hạn chế ở một vài effect
như: Box, Diamond, Rise up, Ease In hoặc những chức năng tương tự. Chú ý, cho thực
hiện nhanh để không mất thời gian và nhàm chán (chọn Fast hoặc Very Fast trong ngăn
Speed).
Khi thiết lập và chọn dạng hiệu ứng hoạt hình, có thể chọn chế độ Automaticaly hay On
Mouse click tuỳ theo năng lực sử dụng giáo án và giảng dạy của giáo viên. Tuy nhiên nên
chọn chế độ On Mouse click để giáo viên chủ động click chuột khi giảng dạy, chủ động
về thời gian bài dạy và thích hợp với bộ môn Ngữ văn.
Khi thiết lập và chọn dạng hiệu ứng âm thanh, trong phần mềm PowerPoint có các dạng
âm thanh khác nhau, cần chọn các loại âm thanh phù hợp với tính chất, tư tưởng của bài
dạy. Có slide nên thiết lập âm thanh nhưng có phần không cần vì chúng ta khi giảng dạy
vừa cho hiển thị slide vừa giảng bài, nếu có quá nhiều âm thanh hoặc âm thanh không
phù hợp thì vừa ồn vừa có tác dụng phản cảm đối với học sinh khi tiếp thu bài học.
Ví dụ : Trong slide có tên bài học, tên tác phẩm, tên tác giả, câu hỏi đặt vấn đề...thì nên
chọn chế độ hoạt hình tự động Automaticaly và thiết lập, chọn dạng âm thanh. Thế nhưng
trong phần các slide có các nội dung chính của bài học thì không nên thiết lập chế độ hoạt
hình tự động mà nên chọn chế độ click chuột và không định dạng âm thanh...
7


Chú ý: Nên chọn nhiều hiệu ứng hoạt hình và âm thanh khác nhau để không gây nhàm
chán cho học sinh, đồng thời thích hợp với các phần của bài dạy.

để nội dung bài giảng trên trang PowerPoint phát triển liên tục, có nhiều cách để người
thiết kế thực hiện điều đó:
- Sử dụng “liên kết” (Hyperlink),
- Chèn tư liệu bằng các hiệu ứng xuất hiện và xóa đi (Add effect).
8


Khi thiết lập các mối liên kết (Hyperlink) giữa các slide chính và slide phụ, hoặc với các
trang web, văn bản Word, Excel, nhạc, phim... cần phải có các dấu hiệu được trình bày rõ
ràng và có sự cân đối, màu sắc hài hoà đảm bảo tính thẩm mỹ.
1. 4. Các phương pháp giảng dạy.
Trước khi giảng dạy chính thức, giáo viên cần nắm vững giáo án truyền thống và trình
diễn nhiều lần để nắm chắc các dấu hiệu, các phần liên kết trong bài soạn để tránh nhầm
lẫn khi dạy, hoặc nếu có sự nhầm lẫn trong các phần liên kết thì thiết lập lại.
Khi giảng dạy, các slide chính (nội dung chính của bài học, bài tập...) sẽ được hiển
thị với thời gian nhiều hơn so với các slide phụ (câu hỏi, ví dụ...) để học sinh nắm đầy đủ
kiến thức của bài học, làm được bài tập, đồng thời có thời gian để viết nội dung cơ bản
của bài học .
Nếu có sự cố khi trình diễn trong lúc giảng dạy, các slide không hiển thị theo trình
tự vì nhầm lẫn thì nên thoát phần đang trình diễn để trình diễn lại slide ở phần đang dạy,
không nên bỏ qua tiếp tục trình diễn các slide tiếp theo vì có thể sẽ bỏ qua một phần kiến
thức bài dạy. Cách thoát như sau: Nhấn Esc để thoát phần đang trình diễn hoặc click
chuột bên phải, sau đó click vào mục End Show và tiếp tục nhấn Slide Show/ View
Show.
Chương 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
2.1. Thực trạng chung.
Trong những năm gần đây, ngày càng nhiều giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin vào
dạy học môn Ngữ văn. Đó là một chuyển biến đáng mừng, đáng trân trọng, cần phát huy.
Song không phải ai, không phải lúc nào tiết dạy bằng giáo án điện tử cũng phát huy hết
hiệu quả.


Cũng có ý kiến cho rằng sử dụng giáo án điện tử không làm rõ được đổi mới phương
pháp, bởi lạm dụng máy chiếu sẽ không gợi được trí tưởng tượng của học sinh, giờ học sẽ
rời rạc, xơ cứng, học sinh không cảm thụ được nét đẹp của văn chương.
2.2. Thực trạng của việc sử dụng giáo án điện tử trong hoạt động dạy, học Văn ở
nhà trường THPT Bá Thước.
Qua thực tế dự giờ của các đồng nghiệp và cũng chính từ bản thân, tôi thấy khi sử dụng
giáo án điện tử cũng có khá nhiều bất cập:
Thứ nhất: văn chương hấp dẫn người đọc bởi tính hình tượng, tính gợi cảm của nó, nhưng
khi sử dụng giáo án điện tử, phần lớn giáo viên hầu như bị phụ thuộc hoàn toàn vào màn
hình máy tính, tiết học thì sinh động nhưng chữ chạy nhanh quá, học sinh không ghi bài
kịp. Học sinh cắm cúi ghi chép vì sợ cô giáo chuyển sang slide khác, cuối cùng dẫn đến
một tiết học rời rạc, học sinh không cảm nhận được nét đặc sắc của văn bản.
Thứ hai: khi soạn giáo án điện tử, giáo viên biên soạn thường không phân định rạch ròi
giữa nội dung giảng và nội dung cần ghi chép. Giáo viên cứ chiếu kiến thức với dung
lượng lớn lên màn hình mà chưa thật chú trọng đến việc dẫn dắt, khơi gợi cho học sinh
nắm bắt kiến thức, điều này dẫn đến tình trạng học sinh mải miết ghi mà không kịp nhận
thức về giá trị tác phẩm.
Thứ ba: một số bài giảng quá tham lam và lạm dụng công nghệ thông tin, đưa quá nhiều
hiệu ứng, tranh ảnh không đúng lúc, trang trí màu sắc lòe loẹt dẫn đến sự chi phối sự chú
ý của học sinh trong tiết học... không phát huy được óc quan sát và sự tưởng tượng, thiếu
sự tư duy để cảm nhận được vẻ đẹp, cái hay, cái tình, cái hồn của văn chương.
Bên cạnh đó, còn một số giáo viên chưa thật thành thạo trong việc soạn và dạy bằng giáo
án điện tử, nhiều học sinh chưa có kĩ năng nghe, nhìn và ghi chép, chưa có ý thức chuẩn
bị bài ở nhà dẫn đến tình trang thụ động trong việc lĩnh hội tri thức.
Như vậy, việc giảng dạy giáo án điện tử cũng có thể là con dao hai lưỡi, nếu lạm dụng
quá, học sinh bị cuốn hút vào âm thanh sống động mà quên nội dung chính của bài.
Chương 3: Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy Ngữ văn là vấn đề được nhiều người
quan tâm bởi tính đặc thù của bộ môn, song từ thực tế cho thấy giảng dạy, vận dụng công

Để giờ dạy bằng giáo án điện tử đạt hiệu quả, ta phải thực hiện tốt các khâu: soạn bài –
trình chiếu – và hướng dẫn học sinh ghi chép.
Căn cứ vào thực tế giảng dạy ở một số lớp và dự giờ của các đồng nghiệp, tôi mạnh
dạn đề ra những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của việc sử dụng giáo án điện tử
trong hoạt động dạy, học môn Ngữ Văn ở trường THPT Bá Thước như sau:
Đối với phân môn Đọc văn: trong chương trình Ngữ văn THPT có rất nhiều bài Đọc văn
có thể lựa chọn để dạy bằng giáo án điện tử, bởi nó sẽ đem lại hiệu quả cao trong việc
truyền thụ kiến thức của giáo viên và lĩnh hội tri thức của học sinh.
Ví dụ 1: Dạy bài bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường
bằng PowerPoint sẽ rất có hiệu quả, bởi nó sẽ đem đến trực quan sinh động cho học sinh
thông qua những hình ảnh về Huế, về dòng sông Hương, âm nhạc Huế…làm tăng thêm
hiệu quả của văn chương. Nói giống như Nguyễn Tuân, ta vận dụng tri thức của các
ngành nghệ thuật khác nhau để tăng thêm hiệu quả của văn chương. Học sinh sẽ nhìn
12


thấy qua màn hình dòng sông “sáng xanh trưa vàng chiều tím” và sẽ cảm nhận được chất
thơ của Huế, thấy được bề dày văn hóa Huế, và nét riêng của tâm hồn Huế.
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Truyện Kiều”, phần một: Tác giả, mục II: Sự nghiệp văn học,
mục 1: Các sáng tác chính, chúng ta có thể lập một bảng so sánh để thấy được sự sáng
tạo của Nguyễn Du để tạo nên một tác phẩm mới với cảm hứng mới, nhận thức lí giải
nhân vật theo cách riêng của ông dựa trên cơ sở cốt truyện tiểu thuyết chương hồi “Kim
Vân Kiều truyện” của Trung Quốc.

Ví dụ 3: Khi dạy bài “Tổng kết phần Văn học” (Ngữ văn 10) bằng giáo án điện tử,
chúng ta có thể sử dụng sơ đồ sau để giúp học sinh có cái nhìn toàn diện về văn học trung
đại Việt Nam.

13


giai đoạn phát triển chúng ta có thể lập bảng với nội dung như slide dưới đây để học sinh
dễ hình dung và nắm bắt nội dung bài học.

15


Hoặc giáo viên cũng nên trình chiếu một vài hình ảnh của một số tác giả tiêu biểu cho
từng giai đoạn để học sinh dễ thuộc, dễ nhớ.

Ở phần củng cố nội dung bài học, giáo viên có thể chuẩn bị bài tập như slide dưới đây:

16


Ở những tiết Làm văn: dạy bằng giáo án điện tử rất thuận tiện, đặc biệt là ở các tiết dạy
mà mục tiêu bài học là hình thành và rèn luyện cho học sinh kĩ năng lập dàn ý.
Ví dụ: Dạy bài “Lập dàn ý bài văn nghị luận” (Ngữ văn 10). Để giúp học sinh nắm bắt
dễ dàng khâu tìm ý cho bài văn trước khi tiến hành lập dàn ý, giáo viên có thể khái quát
bằng sơ đồ sau:

17


Hoặc ở phần Ghi nhớ, để khái quát nội dung bài học, giáo viên có thể chuẩn bị sơ đồ:

18


Đối với các bài lí luận văn học: để học sinh nhanh chóng nắm bắt các khái niệm trừu
tượng, chúng ta có thể khái quát bằng các bảng, từ đó dành nhiều thời gian cho hoạt động

20


sinh: “Em hãy cho biết văn học giai đoạn 1900 - 1945 có những đặc điểm lớn nào?
Những thành tựu mà văn học giai đoạn này đã đạt được? Bằng sự hiểu biết của mình
em hãy lí giải và phân tích những đặc điểm cũng như thành tựu mà văn học giai đoạn
này đã đạt được?” thì thu được kết quả cụ thể như sau:
Kết quả

Điểm
Dưới 5

Lớp-sĩ số

Từ 5 - 6

Từ 7 - 10

Hứng
thú
(%)

SL

%

SL

%


15

40.5

80

Kết quả bài kiểm tra kiểm nghiệm số 2.
Sau khi dạy bài “Đây thôn Vĩ Dạ” bằng giáo án điện tử tại lớp 11A6 và không sử dụng
giáo án điện tử ở lớp 11A5, tôi tiến hành cho học sinh làm bài kiểm tra kiểm nghiệm với
câu hỏi: “Cảm nhận của em về bức tranh phong cảnh – tâm cảnh trong bài thơ “Đây
thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử?” thì thu được kết quả cụ thể như sau:
Kết quả

Điểm
Dưới 5

Lớp-sĩ số

Từ 5 - 6

Từ 7 - 10

Hứng
thú
(%)

SL

%


23

62.2

11

29.7

85

Từ hai bảng
trên, chúng ta
có thể dễ dàng
nhận thấy, ở
21


giờ dạy có sử dụng giáo án điện tử, học sinh lĩnh hội tri thức và có khả năng vận dụng
kiến thức tốt hơn, hứng thú với bài học nhiều hơn.

C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận.
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy và học tập ở bậc THPT nhất là môn Ngữ
văn là một yêu cầu đặc biệt quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo
viên và học sinh hiện nay. Thực tế đã chứng minh những hiệu quả nhất định mà phương
pháp dạy học mới này mang lại trong việc phát huy tính tích cực, chủ động và khơi gợi
hứng thú học tập của học sinh. Để soạn giáo án điện tử và giảng dạy môn Ngữ văn có
hiệu quả đòi hỏi sự cố gắng không ngừng trong quá trình tự học của mỗi giáo viên. Bởi vì
để hoàn thành giáo án điện tử cho một tiết dạy, ngoài việc thành thạo các kỹ năng sử
dụng máy vi tính và các phần mềm ứng dụng có liên quan, chúng ta cần phải bỏ nhiều

2.2. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo.
Tổ chức các chương trình tập huấn nhằm nâng cao kĩ năng, phương pháp sử dụng giáo án
điện tử cho giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn ở các nhà trường THPT.
2.3. Đối với nhà trường.
Tăng cường sự quan tâm, vạch kế hoạch, có biện pháp khuyến khích, tổ chức các kì hội
giảng sử dụng giáo án điện tử vào giảng dạy, đặc biệt là môn Ngữ văn để tạo hứng thú
cho học sinh, nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên.

23