SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“ÁP DỤNG PP DẠY HỌC THEO GÓC VÀO PHÂN MÔN ĐỊA LÝ
TRONG DẠNG BÀI THÀNH PHỐ NHẰM PHÂN HÓA ĐỐI
TƯỢNG CHO HS LỚP 4”


A. PHẦN MỞ ĐẦU

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát
huy tính tích cực chủ động học tập của học sinh, thì phương pháp dạy học được xem như
là một cách thức hoạt động của GV trong việc chỉ đạo tổ chức các hoạt động học tập
nhằm giúp HS chủ động trong học tập và đạt các mục tiêu dạy học ở tất cả các môn học
nói chung và phân môn địa lí trong chương trình lớp 4 nói riêng .
Phân môn địa lí là một môn học mới trong chương trình tiểu học lớp 4, có phạm trù
rộng lớn và có tính thực nghiệm. Nó không chỉ dừng lại ở việc mô tả các sự vật hiện
tượng địa lí trên bề mặt Trái đất mà còn giải thích, phân tích, so sánh tổng hợp các yếu tố
địa lý cũng như giúp HS thấy được mối quan hệ giữa chúng với nhau. Đồng thời nó còn
giáo dục các em việc phát hiện, khai thác, sử dụng, bảo vệ và cải tạo tài nguyên thiên
nhiên, môi trường một cách hợp lí nhằm góp phần tích cực vào việc xây dựng kinh tế - xã
hội, quốc phòng an ninh của Tổ quốc.
Qua thực tế nhiều năm giảng dạy chương trình lớp 4, trong đó có phân môn địa lí.
Tôi nhận thấy nhiều giáo viên và HS còn cho rằng phân môn địa lí là môn phụ , môn học
thuộc lòng, chỉ cần cho các em tìm hiểu kiến thức thông qua các câu hỏi trong SGK và
cho HS đọc nhiều lần để rút ra kết luận của bài học. Với phương pháp dạy học như vậy
dẫn đến các em có thói quen ghi nhớ kiến thức máy móc.Chính vì thế việc ghi nhớ các
kiến thức của các em không lâu bền, các em dễ nhằm lẫn các kiến thức và quan trọng hơn
là không biết phát huy tính tích cực học tập của từng học sinh. Giáo viên không phân hóa


- Lĩnh vực khoa học nghiên cứu: chuyên môn
- Đối tượng nghiên cứu: Áp dụng Phương pháp học tập theo góc thông qua dạy
phân môn Địa lý nhằm phân hóa đối tượng cho học sinh lớp 4.
Đề xuất giải pháp Áp dụng phương pháp dạy học theo góc vào phân môn địa lí
trong dạng bài thành phố nhằm phân hóa đối tượng cho HS lớp 4.

II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH


1. CƠ SỞ LÍ LUẬN.
Đặc điểm tâm sinh lí của HS tiểu học nói chung và HS lớp 4 nói riêng , tư duy của
các em còn mang tính khái quát. Do đó phong cách học tập của các em cũng khác nhau.
Có em thích học qua việc phân tích (Nghiên cứu tài liệu, đọc sách để rút ra kết luận hoặc
thu thập kiến thức). Có học sinh thích học qua quan sát (quan sát người khác làm, qua
quan sát hình ảnh để rút ra kết luận hoặc thu thập kiến thức); có học sinh thích học qua
trải nghiệm (khám phá, làm thử để rút ra kết luận hoặc thu thập kiến thức); có học sinh
thích học qua thực hành áp dụng ( Học thông qua hành động để rút ra kết luận hoặc thu
thập kiến thức).
Với đặc trưng tâm sinh lý của học sinh Tiểu học và phong cách học tập khác nhau
của các em kể trên, do đó trong quá trình dạy học phải phân hóa đối tượng trong học tập
cho phù hợp với sở thích và năng lực đa dạng để học sinh có thể tự tìm ra cách để thích
và thể hiện năng lực của mình. Điều này cho phép giáo viên giải quyết vấn đề đa dạng
trong hoạt động học tập của học sinh theo các góc.
Dạy học theo góc là một hình thức tổ chức hoạt động học tập theo đó HS thực hiện các
nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học.
- Học sinh được lựa chọn hoạt động phù hợp với lực học của mình.
- Các góc khác nhau - cơ hội khác nhau: khám phá; thực hành; hành động...
+ HS được mở rộng, phát triển sáng tạo( thí nghiệm, bài viết mới...)
+ Đọc hiểu các nhiệm vụ và các hướng dẫn bằng văn bản của GV.

nhưng vẫn còn một số hạn chế sau:
+ Còn một bộ phận giáo viên còn coi nhẹ tầm quan trọng của phân môn Địa lý, vẫn
còn coi phân môn này là môn phụ trong chương trình tiểu học. Việc đầu tư nghiên cứu
phương pháp dạy học cho phân môn này chưa được chú trọng.
+ Một bộ phận giáo viên trong các trường chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy
học, còn sử dụng phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với phân môn làm cho
một số HS nhàm chán không tích cực trong giờ học.
+ GV chưa thực sự khai thác hết thế mạnh của các phương pháp dạy học tích cực và
những kĩ thuật dạy học mới vào bài dạy trong từng bài học, chưa chú ý đến việc thể hiện
sự kết nối tương tác mang tính cá nhân cao giữa thày và trò, chưa tạo điều kiện cho HS có
thể hợp tác học tập với nhau.


+ Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, đặc biệt là các thiết bị
dạy học hiện đại như: máy chiếu, video, phương pháp trực quan vào tiết học hạn chế; ảnh
hưởng đến chất lượng tiếp thu bài của HS .
- Đối với học sinh
+ Trình độ tiếp thu của HS không đồng đều, một bộ phận không nhỏ HS chưa tự giác
trong việc tiếp thu kiến thức dẫn đến chất lượng chưa cao.
+ Một số HS lười học, chán học không tập trung trong giờ học. Sự tương tác trong học
tập giữa trò với thầy, giữa trò với trò còn yếu.
+ Phần lớn HS là con em gia đình lao động nghèo. Ngoài giờ học, các em phải phụ
giúp gia đình làm việc nên ít có thời gian chuẩn bị bài ở nhà.
+ Các em có thói quen quan sát kênh hình như là xem tranh thường thức mĩ thuật ,
Chưa nhận rõ chức năng của kênh hình là nguồn tri thức được chú trọng hơn chức năng
minh họa cho kênh chữ.
3. Các biện pháp tiến hành:
Giúp GV và HS hiểu:
+ Học tập theo góc gì?
+ Ưu điểm của dạy học theo góc.

chủ động lĩnh hội kiến thức trong việc học phân môn địa lí ở lớp 4 (Đặc biệt ở dạng bài
địa lý : Thành phố )
Ngoài một số giải pháp đặc trưng của bộ môn địa lí: phương pháp quan sát, phương
pháp vấn đáp, thảo luận nhóm,phương pháp hình thành biểu tượng địa lí …GV cần chú ý
vận dụng tốt một số phương pháp dạy học mới như: phương pháp dạy học hợp tác,
phương pháp dạy học theo dự án, phương pháp dạy học vi mô. Đặc biệt là phương pháp
dạy học theo góc. Để áp dụng phương pháp dạy học theo góc thì trước hết GV cần phải
hiểu rõ những vấn đề sau:
a. Khái niệm dạy học theo góc.
Dạy học theo góc có những điểm tương đồng với dạy học theo nhóm, theo cặp và một
số phương pháp, kỹ thuật, thủ thuật dạy học khác. Ưu điểm của học theo góc trong dạy
học nói chung và phân môn Địa lý nói riêng là người dạy có thể giao nhiều nhiệm vụ với
các mức độ và năng lực khác nhau theo từng nội dung học tập, mỗi cá nhân tự hoàn
thành nhiệm vụ với sự tương tác của người dạy và thành viên trong nhóm. Mỗi góc phải


chuẩn bị đầy đủ các phương tiện đáp ứng nội dung học tập và nhiệm vụ các góc cùng
hướng tới mục tiêu bài học. Dạy học theo góc có thể áp dụng ở hầu hết các dạng bài học
và các bài tập tích hợp kiến thức nhiều môn học.
Phương pháp dạy học theo góc là một trong nhiều nội dung về dạy & học tích cực trong
khuôn khổ của Dự án giáo dục Việt – Bỉ, đang triển khai có hiệu quả ở 14 tỉnh miền núi
phía Bắc Việt Nam trong tất cả các môn học, nội dung của các phương pháp dạy học sẽ
triển khai tiếp trên phạm vi toàn quốc tới các đối tượng dạy – học. Bởi vậy, tiếp cận các
phương pháp dạy học này trong dạy học, sẽ khẳng định hơn vai trò và tầm quan trọng
của đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học
sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng
Vậy dạy học theo góc: Là một
hình thức tổ chức hoạt động học tập theo đó người học thực hiện các nhiệm vụ khác nhau
tại vị trí cụ thể trong không gian lớp học, đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau.
+ Học theo góc là một môi trường học tập với cấu trúc được xác định cụ thể.


ÁP DỤNG
TÍCH
PHONG
CÁCH
Hoạt động có
GÓC
ngẫm
hỗ trợ

PHÂN

DẠY
suy

THEO


Kích thích tính Kích
thích
chủ động làm khả năng
chủ
quan sát

Kích thích năng Kích
thích
lực áp dụng
nhạy
cảm
phân

tiêu, tạo ra giá trị mới chứ không chỉ là hình thức.
+ Nhiệm vụ giàu ý nghĩa, thiết thực, mang tính kích thích, thúc đẩy đối với HS.
- Học theo góc mang tính tham gia:
+ Nhiệm vụ và cách tổ chức dạy học mang lại hoạt động trí tuệ ở mức độ cao. Học
sinh tham gia vào hoạt động một cách chủ động, tích cực.

+ Biết áp dụng vào thực tế.
- Học theo góc đảm bảo sự tương tác và sự đa dạng.
+ Tương tác giữa GV và HS, HS với HS được thúc đẩy đúng mức.
+ Tạo cơ hội cho HS áp dụng những kinh nghiệm đã có.
e. Quy trình dạy học theo góc như sau :
Bước 1 : Lựa chọn nội dung, không gian lớp học.


Căn cứ vào đặc điểm học theo góc cần chọn nội dung bài học cho phù hợp theo các
phong cách học khác nhau hoặc theo các hình thức hoạt động khác nhau.
- HS có thể học theo nhiều cách học khác nhau như : Hoạt động (trải nghiệm), quan
sát, phân tích, áp dụng.
- HS có thể học nội dung trên theo thứ tự bất kỳ
Bước 2 : Xác định nhiệm vụ cụ thể cho từng góc
- Xác định số góc và tên góc phù hợp với nội dung hoặc phong cách học
- Thiết kế nhiệm vụ cụ thể cho mỗi góc:
+ Tên góc
+ Thiết bị, đồ dùng dạy học
+ Mục tiêu, nhiệm vụ của HS, PP, các mức độ hỗ trợ...
+ Kết quả và đánh giá kết qủa
Bước 3 : Thiết kế các hoạt động để thực hiện nhiệm vụ ở từng góc bao gồm
phương tiện/tài liệu (tư liệu nguồn, văn bản hướng dẫn làm việc theo góc; bản hướng dẫn
theo mức độ hỗ trợ, bản hướng dẫn tự đánh giá,…)
Bước 4 : Tổ chức thực hiện dạy học theo góc

- Thành phố có khí hậu trong lành ,mát mẻ ,có nhiều phong cảnh đẹp : nhiều rừng
thông ,thác nước ,….
- Thành phố có nhiều công trình phục vụ nghỉ ngơi và du lịch .
- Đà Lạt là nơi trồng nhiều loại rau ,quả xứ lạnh ,nhiều loài hoa .


2.Kĩ năng :
- Rèn kỹ năng sử dụng bản đồ và lập được mối quan hệ địa lý giữa địa hình với khí
hậu, giữa thiên nhiên với quan hệ sản xuất .
- Chỉ được vị trí của Đà lạt trên bản đồ (lược đồ )
- HSKG giải thích vì sao Đà Lạt trồng nhiều loại rau, hoa, quả xứ lạnh.
- Xác lập mối quan hệ địa lý giữa địa hình với khí hậu, giữa thiên nhiên với quan
hệ sản xuất: nằm trên cao nguyên - khí hậu mát mẻ, trong lành - trồng nhiều loại hoa,
quả, rau xứ lạnh, phát triển du lịch.
- Bảo vệ môi trường: HSKG làm hướng dẫn viên du lịch để tuyên truyền về bảo vệ
môi trường ở các khu du lịch.
3.Thái độ :
HS có ý thức học tập, thích tìm hiểu địa lí các vùng.
II. Đồ dùng dạy- học:
- GV: + Bản đồ hành chính Việt Nam, Bản đồ tự nhiên Việt Nam.
+ Máy tính hoặc băng đài ghi một số cảnh đẹp về Đà Lạt.
+ Tranh ảnh về Đà Lạt, một số tranh cây trồng như hoa, quả, rau xanh ở Đà Lạt .
+ Một số tư liệu về thành phố Đà Lạt .
- HS:
+ Sưu tầm tranh ảnh về Đà Lạt, một số tranh cây trồng như hoa, quả rau xanh ở Đà Lạt
.
+ Một số tư liệu về thành phố Đà Lạt, giấy Ao, A3, bút dạ.
III. Phương pháp dạy học :
- Học theo góc, Hợp tác nhóm nhỏ, quan sát, đàm thoại …
IV. Hoạt động dạy- học:

+ Độ cao trung bình là bao nhiêu so với mực nước biển ?
+ Đà Lạt có khí hậu như thế nào ?
3 . Thống nhất trong nhóm ghi nội dung vào giấy Ao

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
VỊ TRÍ ĐỊA LÍ VÀ KHÍ HẬU CỦA THÀNH PHỐ ĐÀ LẠT
Viết tiếp vào chỗ chấm các câu sau :
Thành phố Đà Lạt nằm trên cao nguyên ………………………………
Đà Lạt có độ cao khoảng ……………………………………………..
Đà Lạt có khí hậu …………………………………………………….

GÓC QUAN SÁT TRÊN MÀN HÌNH MÁY TÍNH
(Thời gian tối đa là 10 phút )
I.Mục tiêu:
Học sinh quan sát trên màn hình máy tính một số cảnh đẹp về rừng thông ,thác
nước để tìm ra Đà Lạt nổi tiếng về rừng thông, thác nước, nhiều cảnh đẹp có nhiều kiến
trúc hiện đại .
II. Nhiệm vụ :
1. Cá nhân: Quan sát trên màn hình máy tính một số cảnh đẹp về rừng thông, thác
nước, lược đồ trung tâm thành phố Đà Lạt.


2. Thảo luận theo góc trả lời câu hỏi sau:
a. Chỉ vị trí của Hồ Xuân Hương và thác Cam Ly trên lược đồ trung tâm thành phố
Đà Lạt .
b.Vì sao Đà Lạt nổi tiếng về rừng thông, thác nước ?
c. Quan sát trên màn hình để kể tên một số cảnh đẹp, một số kiến trúc của Đà Lạt.
Đà Lạt trở thành khu du lịch nghỉ mát nổi tiếng vì sao ?

3. Thống nhất trong nhóm ghi nội dung vào giấy Ao ,A3

a. Vì Đà Lạt có khí hậu trong lành .
b. Đà Lạt có khí hậu lạnh .
c. Vì Đà Lạt có khí hậu lạnh và mát mẻ quanh năm nên thích hợp với các loại cây
xứ lạnh .
3. Rau và hoa quả của Đà Lạt có giá trị kinh tế như thế nào ?
a. Chủ yếu được tiêu thụ ở Đà Lạt .
b. Rau cà hoa ở Đà Lạt được tiêu thụ chủ yếu ở các thành phố lớn, xuất khẩu sang
nước ngoài .
c. Chỉ tiêu thụ ở thành phố .
2. Phạm vi áp dụng.


Qua hai năm rút kinh nghiệm, thay đổi và áp dụng những giải pháp nêu trên cho đối
tượng HS lớp 4 trường Tiểu học Thị trấn Khoái Châu, tôi nhận thấy kết quả dạy và học
môn địa lí của GV và HS trong việc sử dụng kênh hình ở phân môn địa lí được nâng lên.
Đặc biệt là trong việc giúp các em khai thác, nắm bắt kiến thức từ kênh hình. Đối với HS,
các em tích cực, chủ động hơn trong giờ học. Các em có hứng thú khi quan sát, tìm kiếm
kiến thức từ kênh hình. Từ đó kết quả học tập của các em được nâng lên.
3. Hiệu quả.
Năm học 2012-2013 tôi đã tiến hành trao đổi kinh nghiệm và triển khai thành
chuyên đề tới các GV lớp 4 của trường Tiểu học Thị Trấn Khoái Châu và được các đồng
chí GV áp dụng khi dạy một số bài về Thành phố đối với học sinh lớp 4 của trường và
đều thu được những kết quả đáng mừng:
- Kích thích HS tích cực học tập thông qua hoạt động.
- Mở rộng sự tham gia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái ở HS.
- Giúp học sinh học sâu & hiệu quả bền vững ( Đặc biệt là những đối tượng học sinh
khá giỏi). Mọi đối tượng học sinh được tìm hiểu nội dung theo những cách khác nhau:
Nghiên cứu lý thuyết, thí nghiệm, quan sátvà áp
dụng do đó học sinh hiểu sâu, nhớ lâu hơn so với phương pháp thuyết trình
- Tương tác mang tính cá nhân cao giữa thầy và trò (Giúp GV quan tâm hơn đến

SL

33

5

15

11

Trung bình

Yếu

%

SL

%

SL

%

33

12

37



SL

%

SL

%

33

5

15

0

0

Một trong những yếu tố quan trọng để áp dụng thành công Phương pháp học theo
góc này là GV phải hiểu được bản chất của dạy học theo góc. Học tập theo góc gì? Tiêu
chí dạy học theo góc. Cơ hội của học sinh khi được học theo phương pháp này và đặc biệt
là các bước( quy trình) dạy học theo góc để vận dụng cho phù hợp. Dạy học theo góc có
những điểm tương đồng với dạy học theo nhóm, theo cặp và một số phương pháp, kỹ
thuật, thủ thuật dạy học khác. Ưu điểm của học theo góc trong dạy học nói chung và phân
môn Địa lý nói riêng là người dạy có thể giao nhiều nhiệm vụ với các mức độ và năng
lực khác nhau theo từng nội dung học tập, mỗi cá nhân tự hoàn thành nhiệm vụ với sự
tương tác của người dạy và thành viên trong nhóm. Mỗi góc phải chuẩn bị đầy đủ các



được trang bị kiến thức địa lí một cách chắc chắn, phát huy được khả năng tư duy lô - gic,
tính tích cực chủ động trong giờ học của HS, đồng thời hạn chế sự ghi nhớ máy móc,
giảm tối thiểu thời gian học thuộc môn địa lí ở nhà. Dần dần hình thành kĩ năng sử dụng
kênh trong các môn học nói chung và phân địa lí nói riêng.
2. Những điều kiện áp dụng.
Sau khi nghiên cứu thực nghiệm tôi đã triển khai để giáo viên trong


trường áp dụng. Kết quả thật đáng mừng là các giáo viên không còn ngại dạy địa lý nữa
mà lại rất thích dạy phân môn này. Đặc biệt là vẫn những hoạt động ấy, các bước lên lớp
ấy. Mỗi tiết dạy các giáo viên đã biết vận dụng linh hoạt hơn phương pháp và hình thức
tổ chức dạy học để các tiết học không còn bị lặp lại một hình thức, một phương pháp...
Mỗi tiết học trở lên hấp dẫn hơn, vui tươi hơn, thu hút được sự chú ý, tích cực của học
sinh hơn. Tạo hứng thú và niềm yêu thích, say mê học môn địa lý của các em. Từ đó chất
lượng học của học sinh được nâng cao rõ rệt. Muốn vậy:
- Trước khi lên lớp thầy cô phải chuẩn bị kĩ bài giảng. Trong bài soạn , các dự kiến
cần có phần cứng ( cần bảo dảm trọn vẹn ) và phần mềm ( bài tập, câu hỏi, kiến thức thứ
yếu ) mà việc thực hiện có thể linh hoạt hơn. Giáo viên cần suy nghĩ tự đặt mình vào vị
trí của học sinh để trả lời, hình dung việc chuẩn bị bài như dựng một “kịch bản” sẽ được
thực hiện trên lớp trong đó giáo viên vừa là người đạo diễn, vừa cùng là học sinh thực
hiện kịch bản. Thường xuyên thay đổi hình thức dạy học ở mỗi bài tránh sự nhàm chán.
- Động viên, khuyến khích, biểu dương kịp thời các tiến bộ, cố gắng của học sinh
cần được coi là biện pháp chính. Nhưng nghiêm khắc với học sinh chây lười, vô trách
nghiệm trong học tập trên cơ sở tôn trọng học sinh. Cần kiểm tra trực tiếp từng học sinh
nhằm tìm hiểu cụ thể hơn không những chất lượng lĩnh hội kiến thức, kĩ năng cơ bản mà
cả khả năng và phương pháp tư duy, tinh thần thái độ hoc tập. Việc này cần làm thường
xuyên, qua các tiết học (các câu hỏi đột xuất) các giờ thực hành công việc tự học của học
sinh và các buổi tiếp xúc riêng. Phải coi việc học địa lý theo Góc là cả một quá trình,
không nóng vội mà phải kiên trì tìm và phát hiện ra “ chỗ hổng” sau mỗi lần hướng dẫn
để khắc phục, rèn luyện. Gần gũi, động viên những em học yếu môn địa lý để các em có

buổi sinh hoạt cần đi sâu vào thảo luận, trao đổi các vấn đề khó về kiến thức, phương
pháp, hình thức tổ chức dạy học theo từng mảng kiến thức. Đặc biệt cần thường xuyên
trao đổi các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học, việc áp dụng những sáng kiến,
những kinh nghiệm đã tích lũy được trong quá trình giảng dạy … có như vậy chất lượng
dạy và học sẽ không ngừng được nâng lên.
c. Đối với nhà trường:
Sau mỗi đợt triển khai viết sáng kiến kinh nghiệm, những sáng kiến kinh nghiệm có
chất lượng cần được triển khai thành chuyên đề tới 100% các đồng chí giáo viên đồng
thời cho các đồng chí giáo viên thảo luận trao đổi những kinh nghiệm giảng dạy của bản
thân với đồng nghiệp, đóng góp ý kiến. Như vậy chất lượng sáng kiến kinh nghiệm và
kiến thức, phương pháp dạy học của giáo viên cũng sẽ được nâng lên.
- Ban giám hiệu trường cần tạo điều kiện, trang bị đầy đủ máy chiếu để GV và HS
được tiếp cận với công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy và học tập .