Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

Họ và Tên: Nguyễn Văn Ngọc
Địa chỉ: Trường THPT Thạnh Đông, huyện Tân Hiệp, Tỉnh Kiên Giang
Điện thoại: 0969008181
Tên công trình: Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác
kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

A-PHẦN MỞ ĐẦU
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1-Cơ sở lý luận
Mục tiêu học tập của môn Lịch sử nhằm hình thành và phát triển cho học
sinh những kỹ năng cần thiết: Biết để hiểu lịch sử, phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo trong quá trình tiếp thu lĩnh hội kiến thức lịch sử.
Đặc điểm của môn lịch sử không thể trực tiếp quan sát các sự kiện, hiện
tượng, nhân vật trong quá khứ.
Mục đích của việc dạy học lịch sử không phải là cung cấp cho học sinh
những kiến thức sẵn có qua kênh chữ sách giáo khoa mà mục đích cuối cùng giúp
học sinh để hiểu được lịch sử.
Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình
trong dạy học lịch sử lớp 11 nhằm vận dụng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của
học sinh phù hợp với môn học, đặc điểm đối tượng học sinh gây sự hứng thú, sinh
động trong giờ học.
2-Cơ sở thực tiễn
Động cơ học tập và hiểu biết lịch sử của học sinh còn nhiều hạn chế.
Đặc trưng môn lịch sử là đi nghiên cứu, tìm hiểu từ xa đến gần, từ quá khứ
đến hiện tại, từ phức tạp đến đơn giản, mang tính không lặp lại, không tạo được
hứng thú cho học sinh trong học tập, nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử. Khắc phục
những sai lầm hiện đại hóa lịch sử.
Xuất phát từ chức năng nhiệm vụ đặc trưng của bộ môn lịch sử và yêu cầu
đổi mới giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học. Tổ chức tiết dạy có hiệu quả sinh

bộ môn và các bài dạy cụ thể.
1. Về phía Giáo viên
Việc dạy học lịch sử ở THPT là quá trình phức tạp, đa dạng. Trong thực tế có
nhiều giáo viên biến dạy học lịch sử thành bài dạy chính trị khô khan trống rỗng,
cứng nhắc làm cho học sinh chán nản, hay thông báo các kiến thức thiếu sinh động
và không có hồn. Ngoài ra còn có nhiều sai phạm khác như biến bài học lịch sử
thành câu chuyện với những chi tiết giật gân để mua vui cho học sinh mà không
cung cấp tri thức, hình thành các kỹ năng tư duy sáng tạo của học sinh, thiếu tính
giáo dục.
2. Về phía Học sinh
Thường xem nhẹ bộ môn, coi môn lịch sử là môn học phụ không chú trọng
nhiều vào việc học.
Thường có thói quen lĩnh hội kiến thức bằng cách học thuộc lòng những gì
mà giáo viên cung cấp cũng như những kiến thức sẵn có thông qua kênh chữ ở sách
giáo khoa.
3. Về Phương pháp
* Phương pháp dạy học cũ
Giáo viên chủ yếu vận dụng phương pháp thuyết trình: Thầy giảng trò nghe,
thầy đọc trò chép.
Học sinh thường bị động tiếp thu lĩnh hội kiến thức.
Trong dạy học lịch sử giáo viên chỉ mới chủ trọng khai thác kiến thức sẵn có
trong sách giáo khoa, luôn coi đây là nguồn kiến thức chính cung cấp cho học sinh.
Phương tiện đồ dùng dạy học không đầy đủ.
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

2

Năm học 2016-2017



Cần nắm chắc đặc điểm ý nghĩa nội dung của từng bài, từng đồ dùng trực
quan hướng tới liên hệ rút ra bài học.
Thông thường kênh hình nói chung, các hình vẽ tranh ảnh nói riêng được
trình bày với tư cách là nguồn cung cấp thông tin kiến thức được in kèm theo câu
hỏi để học sinh tự làm việc với sách giáo khoa. Dưới sự hướng dẫn của giáo viên
nhằm rút ra những kiến thức lịch sử nhất định. Để sử dụng tốt loại kênh hình này,
trước hết giáo viên cần phải:
- Xác định rõ nội dung lịch sử của kênh hình được phản ánh. Nội dung cần
khai thác (bản đồ, lược đồ tranh ảnh, đồ dùng trực quan…).
- Giáo viên dự kiến phương pháp sử dụng cho phù hợp với kênh hình trong
từng bài cụ thể. Khi sử dụng khai thác cần chú ý đến trình độ nhận thức của học
sinh đặc biệt là các đồ dùng trực quan sinh động tạo ấn tượng, tái hiện lại kiến thức
đã học giúp học sinh khắc sâu.
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

3

Năm học 2016-2017


Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

- Kênh hình khi sử dụng phải đảm bảo tính khoa học, tính thấm mỹ.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát (đầu tiên quan sát tổng thể rồi mới
quan sát các chi tiết).
- Sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở để học sinh tìm tòi khám phá.
- Học sinh phải chủ động tích cực sáng tạo và lĩnh hội kiến thức mà giáo viên
cung cấp.
- Học sinh biết quan sát rút ra nội dung bài học qua kênh hình, đồ dùng trực
quan cần cung cấp.

mà cùng với bạn mở trường tư thục ở Poana, nhằm giáo dục thanh niên tinh thần
độc lập dân tộc. Ngoài ra, ông còn đứng ra thành lập tờ báo Sư tử bằng tiếng dân
tộc Marathi và tờ Maratha bằng tiếng Anh để tuyên truyền nền văn hóa dân tộc,
thức tỉnh lòng yêu nước của nhân dân, đả kích nền thống trị của thực dân Anh.
Năm 1885, ông tham gia Đảng Quốc đại và trở thành lãnh tụ nhóm cấp tiến phái tả
của Đảng đó.
Để tập hợp nhân dân, Tilak đã đứng ra tổ chức những ngày lễ hội truyền
thống của địa phương mình và các địa phương khác được đông đảo nhân dân
hưởng ứng. Qua những buổi hội làng, ông tuyên truyền và giác ngộ nhân dân. Năm
1897, nhân việc một viên sĩ quan người Anh bị ám sát, thực dân lấy cớ là Tilak viết
báo xúi giục dân chúng nổi loạn nên bắt giam và xử tù ông 18 tháng. Trong phong
trào đấu tranh yêu nước của nhân dân ấn Độ những năm 1905-1907, Tilak hô hào
dân chúng đứng lên lật đổ nền thống trị Anh.
Phương pháp cách mạng của ông không phù hợp với phái ôn hòa trong Đảng
Quốc đại, ông bị khai trừ khỏi Đảng. Năm 1908, thực dân Anh một lần nữa lại
kiếm cớ bắt giam ông, xử ông 6 năm khổ sai và đày sang Manđalay (Mianma).
Trước tòa án, Tilak là người đã tố cáo đanh thép và lên án tội ác của chính quyền
thực dân. Nhân dân khắp nơi sôi sục phản đối bản án. Trong nhà tù, Tilak viết sách
về triết học truyền thống của ấn Độ để bày tỏ lòng quyết tâm đối với cách mạng.
Sau khi được trả tự do (1914), ông lại tiếp tục đấu tranh. Năm 1916, ông thành lập
Liên đoàn tự trị. Ông mất ở Bombay năm 1920.
2. Khai thác hình 15- “Đức kí hiệp ước đầu hàng kết thúc chiến tranh thế
giới thứ nhất” SGK trang 36 khi dạy mục II.2/ Giai đoạn thứ hai(1917-1918) khi
trình bày về sự kết thúc chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918). Trong bài 06:
“Chiến tranh thế giớ thứ nhất (1914-1918)”.

Đối với kênh hình này khi khai thác giáo viên cần: Hướng dẫn học sinh thấy
được việc Đức kí hiệp định đầu hàng đánh dấu việc kết thúc chiến tranh:
Nội dung:
Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc ngày 11-11-1918. Sáng sớm hôm đó,

trong hoàn cảnh cực kì khó khăn. Nền kinh tế quốc dân bị tàn phá nghiêm trọng,
tình hình chính trị không ổn định, các lực lượng phản cách mạng điên cuồng chống
phá, gây bạo loạn ở nhiều nơi.
Trong bối cảnh đó, tháng 3-1921, Đảng Bônsêvích Nga quyết định thực hiện
Chính sách kinh tế mới (NEP) do V.I Lê –nin đề xướng, bao gồm các chính sách
chủ yếu về nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp về tiền tệ.
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

6

Năm học 2016-2017


Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

Trong nông nghiệp, Nhà nước thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thu
thuế lương thực. Thuế lương thực nộp bằng hiện vật. Sau khi nộp đủ thuế đã quy
định từ trước mùa gieo hạt, nông dân toàn quyền sử dụng số lương thực thừa và
được tự do bán ra thị trường.
Trong công nghiệp, Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, cho
phép tư nhân được thuê hoặc xây dựng những xí nghiệp loại nhỏ (dưới 20 công
nhân) có sự kiểm soát của Nhà nước; khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư, kinh
doanh ở Nga. Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt như công nghiệp, giao
thông vận tải, ngân hàng, ngoại thương. Nhà nước chấn chỉnh việc tổ chức, quản lí
sản xuất công nghiệp, phần lớn các xí nghiệp chuyển sang chế độ tự hạch toán kinh
tế, cải tiến chế độ tiền lương nhằm nâng cao năng suất lao động.
Trong lĩnh vực thương nghiệp và tiền tệ, tư nhân được tự do buôn bán, trao
đổi, mở lại các chợ, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông
thôn. Năm 1924, Nhà nước phát hành đồng rúp mới thay cho các loại tiền cũ.
Bằng việc thực hiện Chính sách kinh tế mới, chỉ sau một thời gian ngắn, nền


Năm học 2016-2017


Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

Hướng dẫn học sinh quan sát và sử dụng các câu hỏi gợi mở:
- Quá trình lên cầm quyền của Chủ nghĩa Phát xít ?
- Chính sách đối nội và đối ngoại của chính quyền Hít-le ?
Học sinh tự nhận xét và trả lời:
Giáo viên kết luận:
Từ đầu năm 1919, Đảng phát xít của Mutxôlini xây dựng từ những “nhóm vũ
trang chiến đấu” (Fascio di Combattimento) và tập hợp lực lượng bằng cương lĩnh
mị dân, khêu gợi chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi trong nhân dân chống lại phong trào
công nhân. Từ “Phát xít” được phiên âm từ chữ “Fascio”, có nghĩa là “nhóm”
“chùm”, “bó”. Bằng cương lĩnh mị dân, như khẩu hiệu “ruộng đất cho nông dân”,
“Đả đảo bọn tư sản hắc ám, và bọn bóc lột dân tộc”, Mutxôlini đã lôi kéo được tiểu
tư sản, phú nông và cả một bộ phận sinh viên.
Mùa thu năm 1922, bọn phát xít nắm được những Hội đồng thành phố lớn.
Tháng 10 - 1922, được sự ủng hộ của nhóm tư bản độc quyền, đại địa chủ và cả
Toà thánh Vaticăng, bọn phát xít đã tạo ra cuộc đảo chính bằng hình thức bố trí một
“cuộc hành quân vào Rôma”, gồm 4 vạn tên phát xít có vũ trang. Vua I-ta-li-a là
Emmanuên đã tuyên bố cử Mutxôlini làm thủ tướng. Bọn phát xít lên nắm chính
quyền ở I-ta-li-a.
Đảng phát xít của Hitle ở Đức (Đảng Quốc xã) được tổ chức từ năm 1919
(xem NAZI). Những năm 1920 - 1923 là thời kỳ Đảng Quốc xã xây dựng về tổ
chức, chính trị và tư tưởng. Thời kỳ từ 1924 - 1929. Đảng Quốc xã phát triển và
tích luỹ lực lượng bằng chính sách mị dân, xây dựng lực lượng SS (Đội bảo vệ),
SA (đội xung kích). Những năm 1929 - 1932 là thời kỳ Đảng Quốc xã hoạt động
tích cực, lên nắm chính quyền Hitle từ sự ủng hộ của một số người rồi sự ủng hộ

quân Liên Xô chiếm toàn bộ thành phố Beclin quân phát xít Đức còn lại đầu hàng
vô điều kiện. Tháng 8 - 1945 quân phiệt Nhật đầu hàng.
Ngày nay, bọn “phát xít mới” muốn trỗi dậy ở một số nơi để đàn áp, khủng
bố, chống phá phong trào cách mạng thế giới, các nước xã hội chủ nghĩa. Với tinh
thần cảnh giác cách mạng nhân dân thế giới đấu tranh đập tan những âm mưu và
hành động của bọn phát xít mới.
5. Khai thác hình 51-“Trương Định nhận phong soái” SGK trang 112 khi
dạy mục III. 1/ Nhân dân ba tỉnh miền Đông tiếp tục kháng chiến sau Hiệp ước
1862”. Trong bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược
(1858-trước năm 1873)”

Đối với kênh hình này khi khai thác giáo viên cần:
Hướng dẫn học sinh quan sát và sử dụng các câu hỏi gợi mở:
- Miêu tả quang cảnh và tường thuật lễ phong soái cho Trương Định ?
- Cảnh tượng nói lên điều gì ?
- Qua cảnh tượng trên em suy nghĩ như thế nào về Trương Định ?
Học sinh tự nhận xét và trả lời:
Giáo viên kết luận:
Trương Định sinh năm1820, tại xã Tư Cung, nay thuộc huyện Sơn Tịnh, tỉnh
Quảng Ngãi. Ông là người cao lớn, nước da trắng, dáng người thanh tú, theo cha là
Trương Cầm đánh binh Gia Định vào tổ chức khi khai phá đất hoang ở phía Nam.
Ngay sau khi quân Pháp chiếm thành Gia Định (17/2/1859), ông đã đưa đội quân
đến đóng ở Thuận Kiều, phối hợp với quân đội chính quy của triều đình xung
phong đánh giặc.
Hoạt động mạnh mẽ của nghĩa quân Trương Định làm cho giặc Pháp và triều
định lo sợ. Triều đình đã hạ lệnh bắt ông phải bãi binh, hai lần điều ông đi nhận
chức lãnh binh ở An Giang và Phú Yên.
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

9

để bảo toàn thanh danh, khí tiết vào ngày 20 tháng 8. Hay tin ông tuẫn tiết, vua Tự
Đức liền truy tặng ông phẩm hàm và cho lập đền thờ tại Quảng Ngãi.
Con ông là Trương Quyền đã rút lên vùng Châu Đốc tiếp tục chống Pháp
thêm 6 năm nữa. Nguyễn Đình Chiểu viết về cuộc khởi nghĩa của Trương Công
Định:
“Trong Nam, tên họ nổi như cồn
Mấy trận Gò Công nức tiếng đồn
Đấu đạn hỡi rêm tàu bạch quỉ
Hơi gươm thêm rạng vẻ huỳnh môn
Ngọn cờ ứng nghĩa trời chưa bẻ
Qua ấn "Bình Tây" đất vội chôn
Nỡ khiến anh hùng rơi giọt luỵ
Lâm dâm ba chữ "điếu linh hồn"
IV- NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC SAU KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI
Với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của học sinh
vừa tiến hành, rút kinh nghiệm. Ngay từ đầu năm học tôi đã định hướng cho mình
Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

10

Năm học 2016-2017


Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

một kế hoạch và phương pháp cụ thể để chủ động điều tra tình hình học tập của học
sinh do lớp mình phụ trách cùng với việc vận dụng sáng kiến kinh nghiệm này,
bản thân tôi đã đạt được một số kết quả khả quan.
Lớp



10
(22,2%)

35
(77,8%)

4
(8,9%)

41
(91.1%)

11B3

42

19
(43,2%)

25
(56,8%)

7
(15,9%)

37
(84,1%)

11B4

Giáo viên phải tính toán kỹ phù hợp với thời lượng quy định không làm phân
tán sự chú ý của học sinh. Tránh trường hợp học sinh không lĩnh hội được nội dung
chính của bài học.

C-KẾT LUẬN
Trong quá trình giảng dạy bộ môn Lịch sử, bản thân tôi nhận thấy việc sử
dụng kênh hình trong dạy học lịch sử góp phần không nhỏ trong việc phát huy tính
tích cực và khả năng sáng tạo tìm tòi của học sinh. Thông qua đó học sinh có kỹ
năng quan sát, khai thác các đồ dùng trực quan nâng cao hiệu quả của giờ dạy đáp
ứng mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học.
Với giải pháp này, tôi hy vọng sẽ góp phần nhỏ vào việc giúp giáo viên và
học sinh trường chúng tôi nói riêng, các đồng nghiệp và học sinh trường bạn nói
chung thực hiện việc dạy và học môn lịch sử tốt hơn nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục trong chương trình đổi mới giáo dục.
Về phía bản thân, tôi xin hứa sẽ tiếp tục kế thừa và phát huy những kết quả
đã đạt được của việc thực hiện đề tài, đồng thời không ngừng học hỏi rút kinh
nghiệm khắc phục những khó khăn trong giảng dạy để đáp ứng yêu cầu đổi mới
chương trình giáo dục và phương pháp giảng dạy.
Trong thời gian có hạn với năng lực trình độ và kinh nghiệm chưa nhiều,
không thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình thực hiện đề tài này. Tôi rất
mong được sự góp ý chân thành của quý thầy cô và hội đồng khoa học các cấp giúp
đỡ để giải pháp này được hoàn thiện và có tính khả thi.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

12

Năm học 2016-2017


Trong bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược (1858-trước
năm 1873)”
IV- NHỮNG KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC SAU KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI……………...
V- BÀI HỌC KINH NGHIỆM……………………………………………………..
C- KẾT LUẬN…………………………………………………….

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

13

Năm học 2016-2017


Giải pháp nâng cao tính tích cực của học sinh thông qua khai thác kênh hình trong dạy học lịch sử lớp 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Sách giáo viên, sách giáo khoa Lịch sử 11.
- Phương pháp dạy học lịch sử ở THPT.
- Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THPT môn lịch sử.
- Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong SGK lịch sử lớp 11 – NXB Hà Nội năm
2007.
Thạnh Đông A, ngày 05 tháng 09 năm 2016
Người viết giải pháp

Nguyễn Văn Ngọc

Giáo viên thực hiện: Nguyễn Văn Ngọc

14