Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2

TRẦN THỊ HẬU

QUẢN LÝ GIÁO DỤC THẨM MỸ CHO TRẺ MẪU GIÁO
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH Ở CÁC TRƯỜNG
MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN QUẶN NAM TỪ LIÊM,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC sĩ KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ HẬU
QUẢN LÝ GIÁO DỤC THẨM MỸ CHO TRẺ MẪU GIÁO
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH Ở CÁC TRƯỜNG
HÀ NỘI
2016
MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NAM
TỪ -LIÊM,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃhọc:
SỐ:
60ĐÀO
14 01LAN
14 HƯƠNG
Người
hướng
dẫn
khoa
TS

trợ những điều kiện tốt nhất trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Luận
văn này.
Dù tôi đã rất cố gắng, nhưng do khả năng và kinh nghiệm nghiên cứu
khoa học của bản thân còn nhiều hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những
thiếu sót rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn đồng
nghiệp.
Xỉn trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 07 năm 2016
Học Viên


Trần Thị Hậu
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Tôi xin cam đoan rằng mọi
sự giúp đõ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin
trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.
Học viên

Trần Thị Hậu


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CBQL

Cán bộ quản lý

GD

Giáo dục


Kế hoạch hóa

MN

Mầm non

NTTH

Nghệ thuật tạo hình

QĐ

Quyết định

QL

Quản lý

QLGD

Quản lý giáo dục


MUC LUC
Trang

2.3.1.

Thực trạng sử dụng phương tiện giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu


thầm mỹ, thể chất, tình cảm - xã hội. Vậy, phát hiển thẩm mỹ là một trong năm
lĩnh vực giáo dục toàn diện cho trẻ Mầm non nói riêng và với trẻ em nói chung.
Luật Giáo dục năm 2009 nhấn mạnh: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con
người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ
và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”
và “Quan tâm đày đủ đến giáo dục phẩm chất, đạo đức, ý thức công dân, giáo
dục sức khoẻ và giáo dục thẩm mỹ (GDTM) cho học sinh là yêu cầu chiến lược
phát triển giáo dục ừong giai đoạn mới ở nước ta”. Có thể nói cùng với đức
dục, trí dục, thể dục, GDTM là một trong những con đường hình thành nhân
cách con người Việt Nam hiện đại [30].
Nội dung hoạt động tạo hình (HĐTH) trong trường mầm non được coi
như là một phưomg tiện phát triển thẩm mỹ cho trẻ rất hữu hiệu. Thông qua
hoạt động tạo hình mà trẻ có thể phát triển các chức năng tâm lí như khả năng
quan sát - tri giác các sự vật hiện tượng xung quanh, từ đó buộc trẻ phải tư duy
và quá trình đó làm phát triển óc tưởng tượng sáng tạo của ừẻ, trẻ ham muốn,
hứng thú và tích cực tạo ra cái đẹp. Đây là yếu tố cần thiết và có thể nói là
không thể thiếu được để góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách.
Theo TS. Trần Thị Ngọc Trâm thì hoạt động tạo hình là dạng hoạt động
nghệ thuật được ừẻ yêu thích và là các phương tiện giáo dục phát triển thẩm mỹ
bao gồm: Khả năng cảm nhận và thể hiện cảm xúc trước vẻ đẹp của các sự vật
hiện tượng trong thiên nhiên, cuộc sống và trong các tác phẩm nghệ thuật; Một
số kỹ năng trong hoạt động tạo hình và thể hiện sự sáng tạo khi tham gia các
hoạt động này.


1
0

Quản lý giáo dục thẩm mỹ qua hoạt động tạo hình cho ừẻ mầm non là
nhiệm vụ chiến lược trong hoạt động giáo dục của nhà trường, góp phần giải

Vân Lâm; Nâng cao chất lượng chăm sóc nuôi dưỡng và phòng chổng suy dinh
dưỡng cho trẻ em, Luật văn Thạc sĩ Nguyễn Minh Thắng và còn nhiều công
trình nghiên cứu về giáo dục Mầm non. Tuy nhiên đến nay chưa có công trình
nào nghiên cứu về quản lý giáo dục thẩm mĩ thông qua hoạt động tạo hình cho
trẻ lứa tuổi Mầm non.
Khoa học nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của quản lí trong hoạt
động của bất cứ tổ chức nào và nhà trường cũng không phải là ngoại lệ. Để hoạt
động giáo dục nói chung và hoạt động GDTM nói riêng có hiệu quả thì quản lí
của người đứng đầu nhà trường đóng vai trò không nhỏ. Tuy nhiên, cùng với
việc giáo dục thầm mỹ chưa được chú trọng trong thực tiễn giáo dục trẻ thì
công tác quản lí hoạt động này cũng chưa được đầu tư và quan tâm thực sự. Với
những lí do trên, đề tài “Quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông
qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ
Liêm, thành phố Hà Nội” được lựa chọn và tiến hành nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn quản lý giáo dục thẩm mỹ
cho trẻ mẫu giáo qua hoạt động tạo hình, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm
nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo qua hoạt động
tạo hình ở các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà
Nội.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1.

Khách thể nghiên cứu

Quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo
hình
3.2.

Đối tượng nghiên cứu

- Trên địa bàn Quận Nam Từ Liêm có 11 trường mầm non công lập. Đồ
tài này nghiên cứu trên 05 trường. Các trường này đại diện cho các trình độ
phát triển và các vùng khác nhau trong quận
+ Trường Mầm non Xuân Phương - phường Xuân Phương
+ Trường Mầm non Phương Canh - phường Phương Canh
+ Trường Mầm non Tây Mỗ B - phường Tây Mỗ + Trường
Mầm non Mỹ Đình I - Phường Mỹ Đình + Trường Mầm
non Phú Đô - Phường Phú Đô
5.3.

Giới hạn về đối tượng khảo sát

Điều ừa 102 người, trong đó có 15 CBQL và 87 giáo viên thuộc 05
trường Mầm non Công lập trên địa bàn quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội.


1
3

5.4.

Giới hạn về thời gian khảo sát

Đề tài tiến hành khảo sát trong 03 năm học: Năm học 2013 - 2014; Năm
học 2014 - 2015; Năm học 2015 - 2016.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Làm rõ cơ sở lý luận của quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo qua
hoạt động tạo hình
6.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo
thông qua hoạt động tạo hình tại các trường mầm non trên địa bàn quận Nam

1
4

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu
giáo thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non
Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo
thông qua hoạt động tạo hình ở các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ
Liêm, thành phố Hà Nội
Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua
hoạt động tạo hình ở các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm,
thành phố Hà Nội


Chương 1
Cơ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ GIÁO DỤC THẨM MỸ CHO TRẺ
MẪU GIÁO THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TẠO HÌNH
Ở CÁC TRƯỜNG MẰM NON
1.1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Nghệ thuật tạo hình (NTTH) là một hình thái nghệ thuật có từ ngàn xưa,
đã được lưu truyền từ đời này qua đời khác bằng các tác phẩm nghệ thuật,
những giá trị tinh thần to lớn. Các tác phẩm NTTH có vai trò quan trọng trong
đời sống xã hội vĩ nó chứa đựng những giá trị văn hoá cổ truyền, nó phản ánh
suy nghĩ, tình cảm, ước mơ và tâm hồn con người ở mỗi dân tộc, mỗi Quốc gia.
Việc giáo dục thẩm mĩ nói chung và giáo dục thẩm mĩ thông qua hoạt động tạo
hình cho trẻ nói riêng là rất cần thiết, nhằm góp phần hình thành và phát triển ở
trẻ nền tảng nhân cách của người công dân tương lai và đóng góp rất lớn vào
việc giáo dục nghệ thuật, giáo dục cái đẹp cho trẻ. Do đó, việc nghiên cứu, khai

Ở Việt Nam bắt đầu từ những năm 50 của thế kỷ trước đã có một số tác
phẩm mang mầu sắc của nghệ thuật tạo hình. Tuy nhiên trong thời gian đầu
không thấy đề cập rõ đến khái niệm giáo dục thẩm mĩ, nên khi nghiên cứu nội
dung giáo dục thẩm mĩ được gắn với giáo dục nghệ thuật (giáo dục âm nhạc và
giáo dục tạo hình). Những năm 60- 70 một số tài liệu dịch, biên soạn để giảng
dạy nội bộ, giáo dục thẩm mĩ được dùng với thuật ngữ “mĩ dục”. Mĩ dục được
quan niệm là “giáo dục về cái đẹp”, là công tác “giáo dục thẩm mĩ’, bồi dưỡng
năng lực hiểu biết chính xác và cảm nhận đầy đủ cái đẹp của nghệ thuật, cái đẹp
của đời sống xã hội, cái đẹp của thiên nhiên và của tập quán sinh hoạt hàng
ngày. Những năm 80 đến nay, nội hàm của khái niệm giáo dục thẩm mĩ được
xem xét trên nhiều bình diện khác nhau, xuất phát từ hai khái niệm gốc: Khái
niệm giáo dục và khái niệm thẩm mĩ. Quá trình hình thành và phát triển mặt
thẩm mĩ ở con người có thể được nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau: Góc độ
xã hội, góc độ phát triển nhân cách, phát triển thẩm mĩ của nhân cách.
Từ thập kỷ 90 giáo dục thẩm mĩ đã có một hệ thống đề tài nghiên cứu cả
từ góc độ lí luận, thực tiễn về giáo dục thẩm mĩ, bao gồm nghiên cứu cơ bản,
nghiên cứu thực tiễn, nghiên cứu ứng dụng triển khai, kết quả nghiên cứu đã góp
phàn hình thành hệ thống giáo dục chung về giáo dục thẩm mĩ ở nước ta.


Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc giáo dục
thẩm mĩ. Tiêu biểu như: Tác giả Đỗ Xuân Hà nghiên cứu "Nguyên tẳc giáo dục
thẩm mĩ bằng nghệ thuật tạo hình Tác giả Lê Quang Vinh nghiên cứu về "Giáo
dục thẩm mĩ ở nước ta hiện nay". PGS.TS Nguyễn Thị Yến Phưomg đã nghiên
cứu về giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non thông qua hoạt động tạo hình. Tác giả
Ngô Tú Hiền nghiên cứu "Giáo dục thẩm mĩ - công cụ quan trọng để xây dựng
nhân cách có văn hóa trong văn hóa giáo dục - giáo dục và văn hóa". PGS.TS
Lê Thanh Thủy đã quan tâm tới việc cho trẻ làm quen với tác phẩm nghệ thuật
tạo hình...
Với bề dày kinh nghiệm ừong công tác nghiên cứu lý luận về giáo dục

Trong những năm gần đây đã có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về
vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho ừẻ thông qua HĐTH như: Ths Đàm Thị Hoài Dung
nghiên cứu đề tài cho trẻ làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc thông qua
hoạt động xếp dán tranh trang trí; Ths Ngô Minh Tâm nghiên cứu “Biệp pháp
bồi dưỡng cho giáo sinh Trung cấp sư phạm Mầm non khả năng sử dụng sản
phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống trong tổ chức môi trường hoạt động tạo
hình cho trẻ Ths Kiều Thị Hồng Thủy nghiên cứu “Một số biện pháp giáo dục
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi làm quen với nghệ thuật tạo hình truyền thống ở tỉnh
Hoà Bình ”............................................
Các nghiên cứu trên đã nêu lên được vai trò của sản phẩm tạo hình đối
với sự phát triển thẩm mỹ ở trẻ em và đưa ra các biện pháp cho trẻ tiếp xúc với
các tác phẩm nghệ thuật tạo hình. Mỗi nghiên cứu đều có cách tiếp cận riêng,
tuy nhiên các đề tài mới chỉ đề cấp đến các phương pháp dạy trẻ hoạt động tạo
hình như: vẽ, nặn, xé, dán.... hay một số biện pháp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ
cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình. Như vậy, việc quản lý giáo dục
thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình trong các trường Mầm


non nói chung và các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm nói
riêng đang được các nhà quản lý đặc biệt quan tâm. Việc nghiên cứu để đưa ra
các biện pháp quản lý giáo dục thầm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động
tạo hình ở các trường mầm non có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Do vậy, đề tài
nghiên cứu “Quản lý giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động
tạo hình ở các trường mầm non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà
Nội” là một vấn đề mới, cấp thiết góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm
non trên địa bàn quận Nam Từ Liêm.
1.2.

Lý luận về giáo dục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt


- Vẽ trang trí
- Vẽ theo đề tài
- Vẽ theo ý thích
(2) Xé dán, cắt dán
Tranh xé dán, cắt dán ở trường mẫu giáo bắt nguồn từ các thể loại tranh
ghép: ừanh ghép từ các mảnh sứ, bát đĩa vỡ, từ các mảnh kính màu, từ vỏ chai,
từ tre, các hộp nhựa, hoa lá...............
Trong trường mầm non, chúng ta dạy trẻ thể hiện tranh từ những mảnh
giấy màu dán ừên nền giấy, được gọi là tranh xé dán, cắt dán.
Thể loại giống như vẽ:
Ở thể loại vẽ cũng như cắt, xé dán theo ý thích, mục đích của giờ dạy là:
Kiểm tra khả năng của trẻ, qua đó cô giáo có định hướng cho nhiệm vụ
đào tạo tiếp theo
Củng cố kiến thức, kỹ năng đã học
Phát triển khả năng sáng tạo, tính độc lập, tự chủ trong công việc
Vì vậy, ở các giờ học theo ý thích, cô giáo phải vận dụng nhiều phương
pháp khác nhau để cung cấp biểu tượng cho ừẻ, càng phong phú càng tốt, giúp
trẻ nhớ lại những kỹ năng đã học, giúp trẻ thực hiện những kỹ năng còn mới so
với trẻ, nhưng cần thiết cho việc thực hiện nội dung trẻ tự chọn. Vì vậy, cô giáo
phải có kiến thức về tạo hình về cuộc sống, phải biết cách gây sự hưng phấn và
thích thú ở trẻ đối với giờ học.
(3) Nặn
Đặc thù của hoạt động nặn như hoạt động tạo hình là thể hiện bằng khối,


nặn là một dạng điêu khắc nhưng sử dụng nguyên vật liệu mềm, dẻo. Có thể dễ
dàng tác động bằng tay, vì vậy phù hợp với trẻ mẫu giáo.
Tính dẻo mềm của nguyên liệu và tính chất khối của vật thể hiện cho
phép ữẻ nắm được một số kỹ năng dễ hon vẽ. Sự thể hiện mối quan hệ không
gian giữa các vật trong hoạt động nặn cũng rất đon giản, các vật được đặt cạnh

giáo viên chưa chú ý đến vật mẫu nên vật mẫu thường có màu sắc không đẹp,
tình thẩm mỹ chưa cao. [42]
Dạy theo đề tài: Với tiết đề tài vẫn tiếp tục mở rộng biểu tượng cho trẻ về
một nội dung cụ thể, một chủ điểm nào đó. Cô có thể dùng 2-3 tranh gợi ý, có
thể cho ừẻ quan sát thiên nhiên trước khi học, có thể dặn trẻ về nhà suy nghĩ
trước, hoặc vẽ, nặn, xé dán cho trẻ xem....Điều cần thiết trong tiết đề tài là trẻ
càng nêu được nhiều sự vật hiện tượng sống động phong phú và đa dạng về hình
dáng, màu sắc, đường nét bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu. Tuy nhiên trên thực tế
giáo viên thường bắt trẻ phải phản ánh lại những hình ảnh gợi ý đơn giản của
các tiết mẫu, mà để trẻ phản ánh vào trong sản phẩm về tất cả những gì trẻ thu
nhận được ở xung quanh. Những bức vẽ, sản phẩm nặn và xé dán của trẻ trên
các tiết này phải hoàn toàn độc lập, sáng tạo. Màu vẽ của trẻ có thể không phù
hợp với thực tế nhưng nó chính là cảm xúc của trẻ, là những ấn tượng mà trẻ
bộc lộ một cách hứng thú nhất. [42]
Dạy theo ý thích: Là tiết mà trẻ được lựa chọn đề tài của mình. Cô có thể
cho trẻ suy nghĩ và lựa chọn để nêu ý định của mình ra trước lớp, cũng có thể
không cần nêu ra. Nhưng trong quá trình thực hiện cô cần đến với từng trẻ, tìm
hiểu xem trẻ định làm gì? Gợi mở cho trẻ sáng tạo thêm, cũng có thể hướng dẫn
nội dung cụ thể cho trẻ nào còn lúng túng chưa chọn được đề tài. Hoạt động của
cô với cá nhân trẻ nhằm giúp cho mọi trẻ tự tin với hoạt động của mình, sáng tạo
theo ý thích của trẻ. Nhưng hiện nay ở các trường mầm non hầu hết giáo viên
thường nhầm lẫn giữa loại tiết đề tài với loại tiết theo ý thích bởi giáo viên nghĩ


nếu không có tranh gợi ý từ đàu, không đưa ra một đề tài nào thì trẻ sẽ không
làm được chính vì vậy sản phẩm của trẻ chưa phong phú, giáo viên chưa phát
huy khả năng sáng tạo của trẻ trong từng sản phẩm và việc giáo dục thẩm mỹ
cho trẻ qua sản phẩm tạo hình cũng bị hạn chế. [42]
Trong cuộc sống hằng ngày, trẻ đã tiếp thu một lượng tri thức đáng kể về
thế giới xung quanh do trẻ trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy và sờ thấy hoặc do

- Tổ chức hoạt động tạo hình ở các tiết học tạo hình: ở các tiết học đó
hoạt động tạo hình là hoạt động chính, chiếm phần lớn thời gian. Các nhiệm vụ
tạo hình là các nhiệm vụ cơ bản của tiết học.
- Hoạt động tạo hình còn có thể được thực hiện trên các tiết học của các
lĩnh vực hoạt động khác: Ở các tiết học này có thể giải quyết bổ sung một số
nhiệm vụ của hoạt động tạo hình, bởi vậy trong các hoạt động của các tiết học
đó có xen vào một số yếu tố của hoạt động mang tính tạo hình.
Hoạt động tạo hình ngoài tiết học:
Đây là những dạng hoạt động mang tính tự do mà trẻ có thể tham gia một
cách tự nguyện, tự giác. Các hoạt động này có thể diễn ra ở những thời điểm
khác nhau trong ngày một cách họp lý không theo một quy luật chặt chẽ về giờ
giấc.
Hình thức này lại có hai nhóm:
Nhóm thứ nhất, là các hình thức hoạt động do giáo viên tổ chức thực
hiện, được đưa vào kế hoạch chương trình của hoạt động tạo hình.
+ Hoạt động tạo hình kết họp với vui chơi
+ Hoạt động tạo hình ứng dụng vào sinh hoạt: Lễ hội, trang trí môi trường
..............
+ Hoạt động mang tính tạo hình trong các giờ rảnh rỗi: Giáo viên cung
cấp thông tin về các đối tượng miêu tả, trao đổi, cùng hoạt động với trẻ để nắm


bắt hiểu biết, suy nghĩ của trẻ, gợi những xúc cảm, bồi dưỡng sự cảm thụ
về nét đẹp của các sự vật, hiện tượng.....
+ Tổ chức giờ quan sát chuyên biệt: Chuẩn bị cho các giờ hoạt động tạo
hình qua các hoạt động như: quan sát, đàm thoại, phân tích các đặc điểm thẩm
mỹ của các sự vật, làm quen với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình, tìm hiểu,
tích lũy các kinh nghiệm văn hóa tạo hình,.....
+ Hoạt động tạo hình theo nhóm ở ngoài trời: vẽ trên đất, làm đồ chơi
bằng vật liệu thiên nhiên, xếp sỏi, đá.....

-

Phương pháp giáo dục