B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI
----------------

NGUYN TH THC

Quản lý giáo dục thẩm mĩ cho trẻ thông qua
hoạt động tạo hình ở các trờng Mầm non
Thành phố Hòa Bình

Chuyờn ngnh : Qun lý giỏo dc
Mó s

: 60.14.01.14

LUN VN THC S KHOA HC GIO DC

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS. Nguyn Th Yn Phng

1


HÀ NỘI - 2015LỜI CẢM

ƠN

Luận văn thạc sĩ này là một phần quan trọng trong quá trình đào tạo cao
học. Với tất cả tình cảm chân thành tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô
khoa Quản lí giáo dục, phòng sau đại học trường ĐHSP Hà Nội đã quan tâm
và tạo điều kiện cho tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu.
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin dành cho người hướng

GDTM
HS
HĐTH
MN
NT
NTTH
QLGD
QLNT
TCSP

Viết đầy đủ
Cán bộ quản lí
Giáo dục
Giáo dục và đào tạo
Giáo viên
Giáo dục thẩm mĩ
Học sinh
Hoạt động tạo hình
Mầm non
Nhà trường
Nghệ thuật tạo hình
Quản lý giáo dục
Quản lý nhà trường
Trung cấp Sư phạm

MỤ `C LỤC

3



cần thiết góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách.
Thực tiễn trong các trường Mầm non chưa quan tâm nhiều đến việc
giáo dục thẩm mĩ cho trẻ. Trong khi đó giáo dục thẩm mĩ có vai trò quan
trọng làm tăng khả năng tư duy, trí tưởng tượng sáng tạo và làm phong phú
thêm đời sống tinh thần cho trẻ. Đặc biệt là rèn cho trẻ kỹ năng cầm bút tô,
vẽ, tư thế ngồi tạo tiền đề và tâm thế tốt cho trẻ bước vào lớp một.

6


Với công tác quản lý giáo dục thẩm mĩ trong hoạt động tạo hình ở
trường Mầm non những năm qua đã được chú ý và đã đạt được những thành
tựu nhất định thông qua việc: Quản lý xây dựng và phát triển chương trình,
quản lý đổi mới hình thức dạy học. Tuy nhiên lại vẫn tồn tại những hạn chế
nhất định như việc giáo viên chỉ lựa chọn nội dung đưa vào kế hoạch giảng
dạy sao cho phù hợp với từng chủ đề. Bên cạnh đó việc quản lý sinh hoạt
chuyên môn bồi dưỡng chất lượng đội ngũ chưa được chú trọng nhiều, phần
nhiều các tổ chuyên môn mới chỉ thực hiện đủ số buổi sinh hoạt theo Điều lệ
2 lần/tháng nhưng chưa chú ý đến chất lượng, nội dung sinh hoạt chuyên môn
để bồi dưỡng giáo viên theo các chuyên đề và đổi mới chương trình giảng dạy
sao cho hiệu quả. Mặt khác việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị trong các
nhà trường chưa đồng bộ, đồ dùng, đồ chơi ở các nhóm lớp mới chỉ đạt ở điều
kiện tối thiểu theo danh mục quy định, trang thiết bị hiện đại chưa được đầy
đủ, đồ dùng tự tạo theo các chủ đề thực hiện hẳng tháng, tuần, ngày chưa
phong phú và hấp dẫn trẻ em nên ảnh hưởng việc nâng cao chất lượng giảng
dạy của đội ngũ. Công tác kiểm tra, đánh giá các nhà trường đã quan tâm,
hằng năm xây dựng kế hoạch kiểm tra nội bộ trường học, kiểm tra chất lượng
đầu năm, song mới chỉ là thực hiện theo kế hoạch, các biện pháp đánh giá
trong công tác quản lý, chất lượng đội ngũ, sự phát triển khả năng của trẻ ở
từng lĩnh vực chưa có sự đổi mới, đôi lúc dẫn đến kết quả chưa thực sự chính

- Nghiên cứu 45 người
+ Cán bộ quản lý: 15 người
+ Giáo viên: 30 người
7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Đọc, tìm hiểu, nghiên cứu, tổng hợp, phân tích, khái quát và hệ thống
hóa các nguồn tài liệu có liên quan đến đề tài, nhận định của các nhà khoa học
về vấn đề nghiên cứu để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
9


7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
- Quan sát đàm thoại: Đàm thoại với cán bộ quản lý, giáo viên và trẻ ở
trường Mầm non.
- Quan sát và ghi biên bản: Dự giờ, qua sát quá trình hoạt động tạo
hình của cô giáo và trẻ.
- Xử lý từng bảng, lập kết quả tổng hợp: Lập bảng tổng hợp kết quả
- Định lượng kết quả quan sát nghiên cứu (qua bảng số và sơ đồ): Sử
dụng một số công thức toán học để xử lý các số liệu.
7.2.2. Phương pháp điều tra bằng phiếu
Lập phiếu hỏi (xác định loại câu hỏi phù hợp với người được hỏi).
7.2.3. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm
- Kiểm tra thực tế sản phẩm hoạt động tạo hình qua vè, nặn, xé dán,
làm đồ dùng, đồ chơi của cô giáo và trẻ.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Sử dụng các bước để xin ý kiến chuyên gia:
- Bước 1: Xác định tiêu chí và xin ý kiến về phiếu điều tra
- Bước 2: Lựa chọn chuyên gia (số lượng, thành phần). Các chuyên gia
có nhiều công trình nghiên cứu trong giáo dục mầm non và đóng góp xây

về vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho trẻ em thông qua HĐTH. Các tác giả như:
N.P.Xaculinna, N.A.Vetlughina, E.A.Kôtxakopxkaia đã đưa ra chương trình,
nội dung, phương pháp dạy trẻ mẫu giáo ở các dạng HĐTH khác nhau như
vẽ, nặn, xé dán, gấp giấy, làm đồ chơi... Các tác giả đều thấy được vai trò của
sản phẩm NTTH đối với sự phát triển thẩm mĩ ở trẻ em và đưa ra các biện
pháp cho trẻ tiếp xúc với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình.
Trong công trình nghiên cứu“Phương pháp dạy trẻ em MG vẽ, lắp
ghép và cắt dán” tác giả N.A.Vetlughina, ngoài việc giới thiệu các phương
pháp, biện pháp dạy trẻ vẽ, lắp ghép và cắt dán, tác giả còn chú trọng đến
mảng nghệ thuật dân gian với nội dung dạy trang trí. Tác giả đã chỉ cho giáo
viên cách khai thác những bức vẽ trang trí dân gian Nga để dạy trẻ vẽ.
Tác giả N.P.Xaculinna trong tác phẩm “Phương pháp dạy trẻ HĐTH và
chắp ghép” rất chú trọng việc đưa những sản phẩm NTTH, cụ thể là các
nguồn tranh ảnh, hiện vật vào môi trường hoạt động của trẻ trong các loại
hình và các hình thức tổ chức HĐTH khác nhau. Đồng thời chỉ ra cho cô giáo
mầm non những phương pháp, thủ thuật hướng dẫn trẻ làm quen với các sản
phẩm NTTH.
Tác giả E.A. Kôtxakopxkaia nghiên cứu về “Dạy nặn trong trường
MG”, thấy rằng trẻ rất hứng thú với sản phẩm nghệ thuật nặn. Đây cũng là
12


một trọng những dạng hoạt động tạo hình được trẻ mầm non yêu thích. Tác
giả chỉ ra vai trò của nó đối với sự phát triển khiếu thẩm mĩ, mở rộng tầm
hiểu biết làm phong phú trí tưởng tượng của trẻ và là một trong những biện
pháp giáo dục thẩm mĩ.
Bên cạnh đó, khi nghiên cứu về nghệ thuật dân gian, các nhà tác giả:
E.I.Kovanxkoi, E.I. Vaxilieva...đã chứng minh và thấy được ảnh hưởng to lớn
của chúng tới sự phát triển năng lực thẩm mĩ của trẻ em. Theo họ thì nó vừa
đáp ứng được nhu cầu của trẻ, lại vừa là “nguồn dinh dưỡng giàu có” cho khả

dục thẩm mĩ. Tiêu biểu như: GS Đỗ Xuân Hà (1990) và các cộng sự. Các tác
giả đã đi sâu làm rõ vai trò của giáo dục thẩm mĩ. Tác giả Lê Quang Vinh
nghiên cứu về "Giáo dục thẩm mĩ ở nước ta hiện nay". Tác giả Nguyễn Thị
Yến Phương đã nghiên cứu về giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non thông qua
hoạt động tạo hình. Tác giả Ngô Tú Hiền nghiên cứu "Giáo dục thẩm mĩ công cụ quan trọng để xây dựng nhân cách có văn hóa trong văn hóa giáo dục
- giáo dục và văn hóa". Tác giả Lê Thanh Thủy đã quan tâm tới việc cho trẻ
làm quen với tác phẩm nghệ thuật tạo hình...
Tác giả Đỗ Xuân Hà khi nghiên cứu về vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho
học sinh bằng nghệ thuật tạo hình đã khẳng định vai trò của các tác phẩm
nghệ thuật tạo hình và chú trọng tới nghệ thuật dân tộc : “Các tác phẩm nghệ
thuật có thể đưa vào vốn kinh nghiệm cá nhân của con người ngày nay cái
kho tàng to lớn, bất tận những tình cảm tốt đẹp của tổ tiên và bằng cách đó,
nghệ thuật sẽ nhân đạo hoá con người, làm cho tình cảm của họ phát triển tốt
đẹp hơn, trí tuệ của họ thông minh hơn”. Tác giả Đỗ Xuân Hà cũng đưa ra các
nguyên tắc giáo dục thẩm mĩ bằng nghệ thuật tạo hình, trong đó ông đề cao
nguyên tắc: “Đi từ văn hoá - nghệ thuật dân tộc tới văn hoá - nghệ thuật của
toàn nhân loại.” [11;97]

14


Trong những năm gần đây đã có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về
vấn đề giáo dục thẩm mĩ cho trẻ thông qua HĐTH như: Tác giả Đàm Thị
Hoài Dung cho trẻ làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc thông qua hoạt
động xếp dán tranh trang trí; Ths Ngô Minh Tâm nghiên cứu các biệp pháp
bồi dưỡng cho giáo sinh TCSP Mầm non khả năng sử dụng sản phẩm thủ
công mỹ nghệ truyền thống trong tổ chức môi trường HĐTH cho trẻ; Ths
Kiều Thị Hồng Thủy nghiên cứu một số biện pháp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
làm quen với nghệ thuật tạo hình truyền thống ở tỉnh Hoà Bình; TS Nguyễn
Thị Yến Phương nghiên cứu Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6

nghiên cứu mới đòi hỏi cần phải tổng hợp và phân tích các cơ sở lý luận đã có
trước đó về quản lý giáo dục thẩm mĩ ở trường Mầm non và giáo dục thẩm mĩ
thông qua hoạt động tạo hình cho trẻ Mầm non.
1.2. Trường mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân
Trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, trường mầm non nuôi
dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ độ tuổi nhà trẻ và mẫu giáo.
1.2.1. Vị trí, vai trò của trường mầm non
- Nhà trường, nhà trẻ có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng.
- Nhà trường, nhà trẻ hỗ trợ các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập trên
cùng một địa bàn theo sự phân công theo sự phân công của cấp co thể quyền.
- Nhà trường đảm nhận việc nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em,
“Giúp trẻ phát triển về thể chất, ngôn ngữ, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ và hình
thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách con người, chuẩn bị tâm thế cho
trẻ vào lớp một”.
1.2.2. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường Mầm non
- Tổ chức thực hiện nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng
tuổi đến sáu tuổi theo chương trình giáo dục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào
tạo ban hành.
16


- Huy động trẻ em lứa tuổi mầm non đến trường; tổ chức giáo dục hòa
nhập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em khuyết tật; thực hiện phổ cập
giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Hàng năm, tự kiểm tra theo tiêu chuẩn quy
định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ năm tuổi , báo cáo cấp có thẩm
quyền bằng văn bản.
- Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên để thực hiện nhiệm vụ nuôi
dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em.
- Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực theo quy định của pháp luật.
- Xây dựng cơ sở vật chất theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa hoặc

người - xã hội, là quá trình tác động có định hướng và có ý thức của con
người nhằm hình thành và phát triển năng lực của chủ thể thẩm mĩ” [Đỗ Huy
(1987), Giáo dục thẩm mĩ - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb. Thông
tin lý luận [15;31].
Như vậy chúng ta có thể hiểu khái niệm Giáo dục thẩm mĩ là quá trình
hoạt động chung của nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm hình thành
và phát triển ở người được giáo dục những quan hệ thẩm mĩ đúng đắn với
hiện thực bằng cách thông qua các phương tiện thẩm mĩ, đặc biệt là phương
tiện nghệ thuật nhằm góp phần phát triển nhân cách toàn diện hài hoà cho
người được giáo dục.
Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ thực chất là quá trình nhà giáo dục giúp đứa
trẻ biến đổi mình trở thành một chủ thể thẩm mĩ đích thực với quan hệ thẩm
mĩ đúng đắn được biểu hiện ở các dấu hiệu cơ bản sau:
1. Hình thành và phát triển được những tình cảm thẩm mĩ trong quá
trình cảm thụ và lĩnh hội cái đẹp trong nghệ thuật, trong tự nhiên, trong các
mối quan hệ xã hội, tạo được hứng thú đối với các khía cạnh thẩm mĩ của
hiện thực, cảm nhận và hiểu biết được cái đẹp trong những biểu hiện đa dạng
của nó.
18


2. Hình thành thị hiếu, lý tưởng thẩm mĩ đúng đắn.
3. Hình thành năng lực sáng tạo nghệ thuật, lòng ham muốn và khả
năng đem cái đẹp vào đời sống.
1.3.1.2. Nội dung giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non
Giáo dục thẩm mĩ là một trong những nội dung giáo dục quan trọng,
góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ và là một việc cần phải tiến hành
một cách nghiêm túc. Ở lứa tuổi này, tâm hồn trẻ rất nhạy cảm dễ xúc động
đối với con người và cảnh vật xung quanh, trí tưởng tượng của trẻ bay bổng
và phong phú, bởi vậy, đây là thời điểm lí tưởng cho việc thực hiện nội dung

của trẻ. Các hoạt động trong đời sống sinh hoạt sẽ làm nảy sinh những tình
huống để trẻ thể hiện hành vi đẹp, cách suy nghĩ, ứng xử, thái độ, việc làm cụ
thể. Bên cạnh đó, thông qua việc làm quen, tiếp xúc với các tác phẩm nghệ
thuật (tạo hình, âm nhạc, thơ truyện...) còn giúp trẻ cảm thụ sâu sắc hơn vẻ đẹp
của thiên nhiên, cuộc sống và các hành vi thẩm mĩ được củng cố, được trẻ vận
dụng vào việc xử lí tình huống có ý nghĩa cuộc sống sinh hoạt hàng ngày.
1.3.2. Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ thông qua hoạt động tạo hình
Giáo dục thẩm mĩ cho trẻ thông qua hoạt động tạo hình giúp trẻ cảm
thụ được vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống thể hiện qua ngôn ngữ đặc trưng
của dạng hoạt động này, đó là đường nét, hình dáng, mầu sắc, bố cục... được
thể hiện trong các tác phẩm nghệ thuật. Khi miêu tả đồ vật, hiện tượng trẻ
không chỉ miêu tả lại hình dáng một cách thụ động mà bằng cảm xúc tích cực
của trẻ, nảy sinh yếu tố sáng tạo. Góp phần tích cực trong việc hình thành ở
trẻ những thao tác tư duy như: phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hoá;
phát triển tư duy trực quan hình tượng và trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo.
Đồng thời quá trình hoạt động tạo hình, tình cảm, xúc cảm thẩm mĩ và ngôn
ngữ nghệ thuật của trẻ cũng phát triển.

20


* Giáo dục thẩm mĩ ở trường mầm non thông qua hoạt động vẽ
Trong các dạng họat động tạo hình ở trường mầm non, hoạt động vẽ là
một trong những nội dung tạo hình cơ bản góp phần giáo dục thẩm mĩ nhằm
phát triển toàn diện cho trẻ. Thông qua hoạt động vẽ, trẻ được phát triển các
giác quan như cảm giác, tri giác, phát triển khả năng cảm thụ và khả năng
sáng tạo, đồng thời khi vẽ còn là sự biểu lộ thái độ, tình cảm yêu ghét của trẻ
đối với thế giới xung quanh.
Đối với trẻ mầm non, thế giới xung quanh thật mới mẻ và lý thú, trẻ
luôn muốn thông qua mọi phương tiện để biểu đạt những cảm xúc của mình.

những giây phút thư giãn, sáng tạo cũng như khả năng diễn đạt thông minh, dí
dỏm của trẻ. Ngoài ra, thông qua hoạt động này, các bậc cha mẹ, cô giáo còn
hiểu được những nhận thức, suy nghĩ, tình cảm của trẻ về thế giới xung
quanh, từ đó giúp trẻ thể hiện được sự hiểu biết phong phú về cuộc sống đời
thường thông qua những bức tranh của trẻ.
* Giáo dục thẩm mĩ ở trường mầm non thông qua hoạt động nặn
Nặn là một trong những dạng hoạt động tạo hình được trẻ yêu thích.
Khi trẻ 2-3 tuổi tuy cơ tay và vận động của bàn tay, ngón tay còn non nớt
vụng về nhưng trẻ rất thích nặn, thích chơi với đất nặn bởi tính mềm dẻo của
nó. Sang các độ tuổi lớn hơn, trẻ biết phản ánh thế giới đồ vật, đồ chơi xung
quanh vào hoạt động nặn.
Đặc biệt, tuổi mẫu giáo là lứa tuổi tràn ngập xúc cảm, phát triển trí tò
mò, trí tưởng tượng bay bổng, khả năng liên tưởng mạnh. Vì vậy đây là giai
đoạn tối ưu, là “mảnh đất” màu mỡ để gieo hành vi sáng tạo. Mọi trẻ em đều
tiềm ẩn năng lực sáng tạo, sự sáng tạo của trẻ không giống sự sáng tạo của
người lớn. Sáng tạo của người lớn là tạo ra cái mới, cái độc đáo, gắn với tính
chủ đích, có tính bền vững và thường là kết quả của quá trình nỗ lực tìm tòi...
Sự sáng tạo của trẻ em lại khác, thường bắt đầu bằng sự tái tạo, bắt chước, mô
22


phỏng và thường không có tính chủ đích. Sự sáng tạo của trẻ em phụ thuộc
nhiều vào cảm xúc, vào tình huống và thường kém bền vững. Bởi vậy, các sản
phẩm nặn của trẻ nhỏ chưa phải là những tác phẩm nghệ thuật thực thụ, mỗi
sản phẩm được trẻ tạo ra trong niềm say mê, yêu thích, là động cơ thúc đẩy
những tình cảm, xúc cảm thẩm mĩ trong sáng, lành mạnh, thường liên hệ với
các đồ vật quen thuộc và tự đặt tên cho nó, các đồ vật thường mang tính
tượng trưng khái quát.
* Giáo dục thẩm mĩ ở trường mầm non thông qua hoạt động xé dán
Xé dán đối với trẻ nhỏ khó hơn vẽ và nặn tuy nhiên, là một trong dạng

Tuy nhiên, hoạt động làm đồ dùng, đồ chơi mang lại ý nghĩa giáo dục
thẩm mĩ đặc biệt với trẻ, thu hút được sự quan tâm, sự say mê sáng tạo khi
được sử dụng các nguyên vật liệu phế thải, nguyên vật liệu thiên nhiên làm ra
đồ dùng, đồ chơi sử dụng hàng ngày cho trẻ.
Thế giới đồ vật, đồ chơi được phản ánh trong quá trình làm ra các sản
phẩm là đồ dùng, đồ chơi luôn tạo được sự hấp dẫn với trẻ. Đặc biệt với độ
tuổi mẫu giáo lớn, trong các hoạt động trẻ đã biết chú ý đến kết quả, cho nên
khi tham gia vào hoạt động này, trẻ luôn có khao khát, mong muốn tự làm
được một đồ dùng, đồ chơi nào đó. Tất nhiên để trẻ hoàn thành được công
việc này, trẻ cần đến sự hướng dẫn, giúp đỡ của cô giáo, của người lớn.
Vẻ đẹp của thế giới đồ vật, sự kết hợp hài hòa giữa các bộ phận, chi
tiết làm nên đồ dùng, đồ chơi luôn kích thích tính sáng tạo ở trẻ. Trẻ thật sự
ngạc nhiên và đôi khi thán phục khi được quan sát từ những lon sữa, ống
hút, mảnh xốp, sợi len, miếng vải vụn... dưới bàn tay khéo léo của cô giáo
tạo ra những con vật ngộ nghĩnh: gà, lợn, thỏ... hay những giỏ hoa, bình hoa,
trống lắc...Khi trẻ được trực tiếp tham gia vào quá trình đó, niềm vui sướng,
cảm hứng sáng tạo nảy nở, đây chính là điều kiện hình thành cho trẻ những
yếu tố sáng tạo, bồi dưỡng tình cảm thẩm mĩ và trẻ sẽ có ý thức giữ gìn, bảo
24


vệ đồ dùng, đồ chơi cũng như thành quả lao động nghệ thuật của chính bản
thân mình.
Như vậy, chúng ta có thể thấy được hoạt động tạo hình góp phần quan
trọng trong giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non. Thông qua hoạt động tạo hình
phát triển ở trẻ khả năng cảm thụ thẩm mĩ và bồi dưỡng những xúc cảm thẩm
mĩ. Vẻ đẹp đa dạng của cuộc sống xung quanh, sự phong phú về mầu sắc của
đồ vật, thiên nhiên và sự lặp đi lặp lại của các yếu tố tạo hình như sự cân đối
đa dạng về cấu trúc hình dáng về tình truyền cảm của đường nét... đã thu hút
hứng thú và bồi dưỡng cho trẻ ý thức, hành vi thẩm mĩ và bồi dưỡng cho trẻ