BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ

HỌC VIỆN CHÍNH SÁCH VÀ PHÁT TRIỂN
-------o0o-------

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
ĐỐI VỚI DỊCH VỤ Y TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Giáo viên hướng dẫn

: ThS. Vũ Thị Thanh Hương

Sinh viên thực hiện

: Lê Tiến Lực

Khóa

:I

Ngành

: Chính sách công

Chuyên ngành


Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành nhất tới cô giáo ThS.
Vũ Thị Thanh Hương đã dành nhiều thời gian trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận
tình cho tôi hoàn thành quá trình nghiên cứu đề tài này.
Qua đây tôi cũng xin cảm ơn Ban Chính sách Dịch vụ công – Viện
Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương , trong thời gian tôi về thực tế
nghiên cứu đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận và thu thập những thông
tin cần thiết cho đề tài.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến toàn thể bạn bè, người
thân, gia đình những người đã luôn bên cạnh động viên và giúp đỡ tôi về tinh
thần, vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Trong quá trình nghiên cứu vì nhiều lý do chủ quan, khách quan. Khóa
luận không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Tôi rất mong nhận được sự
thông cảm và đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn sinh viên.

iii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN..........................................................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN...............................................................................................................................................iii
MỤC LỤC.......................................................................................................................................................iv
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.............................................................................................vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU................................................................................................................vii
DANH MỤC HÌNH VẼ......................................................................................................................viii
MỞ ĐẦU...........................................................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
DỊCH VỤ Y TẾ TƯ NHÂN TRONG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ Y TẾ.....................6
1.1. Các khái niệm liên quan......................................................................................................6
1.2. Vai trò của dịch vụ y tế tư nhân trong phát triển hệ thống y tế...................8
1.3. Quản lý Nhà nước đối với dịch vụ y tế tư nhân.................................................10

3.2.3. Cải thiện và quản lý chất lượng nguồn nhân lực y tế tư nhân.........56
KẾT LUẬN...................................................................................................................................................59
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................................................60

v


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT
01
02
03

Chữ viết tắt
KT-XH
TP.HCM
UBND

Dịch nghĩa
Kinh tế-Xã hội
Thành phố Hồ Chí Minh
Ủy Ban Nhân Dân

vi


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1.Tổng số bệnh viện và giường bệnh theo phân tuyến điều trị năm 2010
Bảng 2.2. Tổng số bệnh viện và giường bệnh theo tuyến bệnh viện năm 2011

thực trạng này là do dịch vụ y tế công quá tải không đáp ứng được nhu cầu đa
dạng của người dân. Thêm nữa là việc ngân sách Nhà nước hạn chế cũng như
nguồn thu của hệ thống y tế công còn thấp nên khả năng cung ứng dịch vụ
không theo kịp nhu cầu và sự phát triển về khoa học kỹ thuật.
Trong bối cảnh đó, việc khuyến khích phát triển dịch vụ y tế tư nhân là
điều rất cần thiết, là hướng đột phá trong phát triển ngành y tế nước ta. Với
thế mạnh là tính linh hoạt trong cung ứng dịch vụ nên y tế tư nhân đã được
đông đảo người dân hưởng ứng và ủng hộ. Trong những năm qua, các cơ sở y
tế tư nhân đã thực hiện được những mặt tích cực, cùng với y tế Nhà nước hình
thành một mạng lưới khám chữa bệnh, cung cấp thuốc trong phạm vi toàn
quốc, góp phần đáng kể trong công tác bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân
dân, tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận với các dịch vụ y tế nhằm phát
1


hiện sớm bệnh tật, đáp ứng nhu cầu thuốc phòng và chữa bệnh, người dân
được chăm sóc và theo dõi sức khoẻ thường xuyên hơn, góp phần thực hiện
công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ. Hàng năm, các cơ sở y tế tư nhân
đã khám chữa bệnh cho số lượng bệnh nhân khá lớn, chia sẻ gánh nặng và góp
phần giảm sự quá tải trong các cơ sở y tế Nhà nước, tạo sự cạnh tranh lành
mạnh giữa y tế Nhà nước và y tế tư nhân.
Bên cạnh những mặt tích cực nêu trên không thể không nhắc đến những
hạn chế cần khắc phục. Thời gian qua, nhiều cơ sở y tế tư nhân đã để xảy ra
những vụ việc gây chấn động dư luận. Trong đó gần đây nhất là vụ Thẩm mỹ
viện Cát Tường hoạt động không phép, làm chết bệnh nhân rồi phi tang xác,
hoặc trước đó là phòng khám Maria vi phạm nhiều lần và làm chết bệnh nhân.
Hàng loạt sự việc vừa qua đã bộc lộ những lỗ hổng trong công tác quản lý nhà
nước đối với các cơ sở y tế tư nhân. Một số cơ sở hành nghề không có chứng
chỉ và giấy chứng nhận đủ điều kiện hành nghề, hoặc chứng chỉ/giấy chứng
nhận đủ điều kiện hành nghề đã hết hạn, tình trạng vi phạm quy chế chuyên

đáp ứng nhu cầu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe ngày càng cao và đa dạng của
nhân dân.
- Luận văn thạc sỹ kinh tế “Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước
đối với các dịch vụ y tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường (Lấy ví dụ trên
địa bàn tỉnh Nghệ An)” của tác giả Trần Thị Minh Huệ, Hà Nội (2007). Luận
văn đã trình bày cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước đối với hoạt động y tế tư
nhân. Đưa ra đề xuất những quan điểm, phương hướng và giải pháp nhằm tạo
điều kiện cho các dịch vụ y tế tư nhân ở Nghệ An phát triển đúng hướng và có
những đóng góp thiết thực vào chủ trương xã hội hóa công tác chăm sóc và
bảo vệ sức khỏe cho nhân dân trong tỉnh.
- Luận văn thạc sỹ kinh tế “Đẩy mạnh phát triển dịch vụ y tế tư nhân
trên địa bàn tỉnh Bình Định” của tác giả Bùi Thị Hằng, Đà Nẵng (2011).
Nghiên cứu này đã làm rõ thêm luận cứ khoa học về nội dung phát triển dịch
vụ y tế tư nhân, ý nghĩa của y tế tư nhân trong hệ thống y tế nói chung và phát
triển kinh tế - xã hội (KT-XH) của tỉnh Bình Định nói riêng. Từ đó phân tích
thực trạng phát triển dịch vụ y tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Bình Định trong
3


giai đoạn 2006-2010 nhằm đề xuất các giải pháp chủ yếu để phát triển dịch vụ
y tế tư nhân trong giai đoạn 2011-2015, có xét đến năm 2020.
- Luận văn thạc sỹ kinh tế “Phát triển dịch vụ y tế tư nhân ở Việt Nam”
của tác giả Nguyễn Thị Hồng Minh (2011). Luận văn đã làm rõ bản chất của
kinh tế tư nhân trong việc cung cấp dịch vụ công, phân tích làm rõ khái niệm
dịch vụ y tế tư nhân. Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển của dịch vụ y
tế tư nhân ở Việt Nam giai đoạn từ năm 2000 đến nay, trên cơ sở đó chỉ ra
những bất cập trong việc phát triển dịch vụ y tế tư nhân ở Việt Nam, đưa ra
một số định hướng và giải pháp phát triển dịch vụ y tế tư nhân ở Việt Nam
trong thời gian tới.
Có thể thấy, sự nhìn nhận đánh giá về y tế tư nhân từ thực tiễn và lý

5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau để thực hiện mục đích đề ra:
+ Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu, phân tích các bảng biểu, số liệu,
từ đó đưa ra những đánh giá và nhận xét về đặc điểm của dịch vụ y tế tư
nhân ở Việt Nam.
+ Phương pháp xử lý số liệu: Dựa trên các số liệu thu thập được từ các
nguồn: Tổng cục thống kê, Bộ Y tế, Cục quản lý khám chữa bệnh... bằng công
cụ Excel.
+ Phương pháp thống kê so sánh: Dựa trên số liệu từ các nguồn thu thập
được, so sánh sự phát triển của dịch vụ y tế tư nhân với dịch vụ y tế công.
6. Kết cấu chuyên đề
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được
kết cấu thành 3 chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước đối với dịch vụ y tế tư
nhân trong phát triển dịch vụ y tế.
Chương 2: Thực trạng quản lý Nhà nước đối với hoạt động y tế tư nhân
ở Việt Nam.
Chương 3 : Một số giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước đối với hoạt
động y tế tư nhân ở Việt Nam.
5


CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
DỊCH VỤ Y TẾ TƯ NHÂN TRONG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ Y TẾ
1.1. Các khái niệm liên quan
Dịch vụ y tế là khái niệm được dùng để chỉ toàn bộ các hoạt động chăm
sóc sức khỏe cho cộng đồng, cho con người mà kết quả là tạo ra các sản phẩm
hàng hóa không tồn tại dưới dạng hình thái vật chất cụ thể, nhằm thỏa mãn
kịp thời, thuận tiện và có hiệu quả hơn các nhu cầu ngày càng tăng của cộng
đồng và con người về chăm sóc sức khỏe.


Bộ ngành khác

Trung

Bệnh viện tuyến trung ương

Bệnh viện Quân y

ương

Các viện vệ sinh dịch tễ

Bệnh viện Bộ Công an

Trường Y

Bệnh viện Bộ Nông nghiệp

Trường Dược

Bệnh viện Bưu điện

Cơ sở khám chữa bệnh

Bệnh viện Giao thông-Vận tải

Tuyến

Tỉnh

chính sách Đổi mới vào năm 1986, song song với các thay đổi trong tình hình
kinh tế xã hội của đất nước, có nhiều sự đổi mới đang diễn ra trong hệ thống y
tế của Việt Nam, mà trung tâm là việc chính thức công nhận về luật pháp hệ
thống dịch vụ y tế tư nhân vào năm 1989.

7


Dịch vụ y tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay có các đặc điểm như sau:
+ Xét về mặt quan hệ sản xuất thì các dịch vụ y tế tư nhân thuộc thành
phần kinh tế tư nhân.
+ Mặc dù hoạt động theo cơ chế thị trường nhưng các cá nhân và tổ
chức tham gia cung cấp dịch vụ y tế tư nhân vẫn phải đáp ứng được những
yêu cầu về chuyên môn, về đạo đức và lương tâm nghề nghiệp.
+ Tính phối hợp công - tư là một thực tế trong cung cấp dịch vụ y tế tư
nhân ở Việt Nam.
+ Xét về mặt bằng chung, các cơ sở cung ứng dịch vụ y tế tư nhân ở
Việt Nam hầu hết đều thuộc loại vừa và nhỏ, trang thiết bị đơn giản, đội ngũ y
bác sỹ vừa thiếu về số lượng lại vừa chưa đáp ứng được yêu cầu về chất
lượng, số cơ sở tiếp cận được với những công nghệ mới hiện đại trong khám,
chữa bệnh còn ít.
+ Các dịch vụ y tế tư nhân hoạt động dưới sự giám sát và quản lý vĩ mô
của Nhà nước.
Theo “Pháp lệnh hành nghề y dược tư nhân” thì các dịch vụ y tế tư
nhân ở Việt Nam hiện nay bao gồm:
+ Hành nghề y tư nhân;
+ Hành nghề dược tư nhân;
+ Hành nghề y dược học cổ truyền tư nhân;
+ Hành nghề vacxin, sinh phẩm y tế tư nhân;
+ Hành nghề trang thiết bị y tế tư nhân.

cầu về bác sỹ, y tá..., vì vậy đã tạo động lực kích thích nguồn cung các lực
lượng này.
Hai là, tạo môi trường cạnh tranh trong cung cấp dịch vụ y tế:
+ Tạo nên sự cạnh tranh giữa khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân.
+ Tạo sự cạnh tranh của bản thân các cơ sở y tế tư nhân.
+ Tạo nên năng lực cạnh tranh với các dịch vụ y tế quốc tế.
Ba là, đa dạng hóa sự lựa chọn của người tiêu dùng: Tư nhân tham gia
9


thị trường dịch vụ y tế đã làm tăng thêm sự lựa chọn cho người có nhu cầu
khám chữa bệnh.
Bốn là, giảm tải cho khu vực y tế công: Y tế tư nhân tham gia vào thị
trường chăm sóc sức khoẻ góp phần giảm tải cho các bệnh viện công.
1.3. Quản lý Nhà nước đối với dịch vụ y tế tư nhân
Để phát triển ngành y tế, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,
Quản lý nhà nước về y tế đóng vai trò rất quan trọng:
+ Định hướng phát triển ngành y tế Việt Nam
Trên cơ sở đánh giá những khó khăn, thách thức, những thành tựu và
năng lực của ngành y tế và xu thế phát triển chung của xã hội, Nhà nước xây
dựng định hướng phát triển ngành y tế Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 và
tầm nhìn năm 2030 với mục tiêu công bằng - hiệu quả - phát triển.
+ Đảm bảo công bằng trong việc cung cấp các dịch vụ y tế
Công tác y tế là công tác nhân đạo, việc đảm bảo sức khoẻ cho tất cả
mọi người là trách nhiệm của ngành y và quyền lợi của mỗi công dân, là
quyền được Hiến pháp của Nhà nước ta công nhận, mọi công dân đều phải
được hưởng dịch vụ y tế khi có nhu cầu. Công bằng trong chăm sóc sức khoẻ
nhân dân là một dạng công bằng xã hội nhưng nó khác ở chỗ sức khoẻ là vốn
quý nhất của mỗi con người, và bất kể ai cũng có nhu cầu được chăm sóc một
cách tốt nhất.

+ Xây dựng chiến lược phát triển ngành, hoạch định và chỉ đạo triển
khai các chương trình y tế
Việc xây dựng chiến lược phát triển ngành y là một trong nội dung quan
trọng của công tác quản lý Nhà nước nhằm định hướng cho y tế phát triển phù
hợp với mục tiêu chung của phát triển KT-XH. Trong từng giai đoạn, nước ta
đều xây dựng các chiến lược phát triển, chương trình y tế với các định hướng
cụ thể phù hợp.

11


+ Hoạch định và chỉ đạo triển khai các chương trình, các chính sách y tế

Trước hết là hoạch định và triển khai các chương trình y tế trọng điểm
quốc gia nhằm giải quyết các vấn đề cấp thiết của công tác chăm sóc bảo vệ
sức khỏe nhân dân. Ví dụ như Chương trình phòng chống sốt rét, chương trình
tiêm chủng mở rộng, chương trình phòng chống bệnh phong, lao, bảo vệ sức
khoẻ tâm thần cộng đồng, chương trình vệ sinh an toàn thực phẩm, chương
trình phòng chống sốt xuất huyết, chương trình phòng chống
HIV/AIDS, chương trình phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em. Mỗi chương
trình đều có mục tiêu giải pháp thực hiện riêng và dựa trên các giải pháp
chung để chỉ đạo và triển khai.
Để thực hiện mục tiêu của chiến lược phát triển ngành y và thực hiện tốt
các chương trình y tế, Nhà nước còn ban hành các chính sách y tế cụ thể như
chính sách quốc gia về thuốc, chính sách về trang thiết bị y tế, chính sách xã
hội hóa các hoạt động y tế, chính sách tài chính cho y tế... Các chính sách này
có vai trò khuyến khích điều tiết, định hướng cho các hoạt động y tế phát
triển.
+ Đầu tư cho y tế
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá

Nội dung của công tác thanh tra y tế bao gồm: thanh tra khám chữa
bệnh, điều dưỡng, phục hồi chức năng, thanh tra dược, thanh tra các hoạt
động vệ sinh, phòng dịch, an toàn thực phẩm, thanh tra công tác quản lý hành
chính, tài chính ở các cơ sở y tế..v.v…
Nội dung quản lý Nhà nước về hành nghề y, dược tư nhân
+ Ban hành và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát
triển hành nghề y, dược tư nhân;
+ Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về
hành nghề y, dược tư nhân;
+ Cấp và thu hồi chứng chỉ hành nghề y, dược tư nhân, giấy chứng
nhận đủ điều kiện hành nghề y, dược tư nhân;
+ Hướng dẫn việc quản lý giá đối với dịch vụ y, dược tư nhân;
+ Đào tạo, bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ kỹ thuật cho
người hành nghề y, dược tư nhân;
13


+ Tổ chức, chỉ đạo công tác thi đua khen thưởng trong công tác hành
nghề y, dược tư nhân;
+ Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về hành nghề y, dược tư
nhân, giải quyết các khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm pháp luật về hành
nghề y, dược tư nhân.
Phương thức quản lý nhà nước về y tế
+ Quản lý bằng pháp luật
Nhà nước ban hành các văn bản pháp luật nhằm đề ra những chủ
trương, các nhiệm vụ, các giải pháp lớn đề cập đến những vấn đề chung của
ngành y trên phạm vi cả nước hay một địa phương.
Quản lý bằng các hình thức mang tính pháp lý khác như: cưỡng chế
hành chính Nhà nước trong lĩnh vực y tế, phòng ngừa hành chính, ngăn chặn
hành chính, xử lý vi phạm hành chính.

nhất về tư tưởng và hành động của tất cả thành viên trong xã hội.
Trong hệ thống các công cụ quản lý của nhà nước về xã hội, các chính
sách là bộ phận quan trọng nhất, có độ nhạy cảm cao trước những biến động
trong đời sống KT-XH, nhằm giải quyết các vấn đề mà xã hội đặt ra.
Trong lĩnh vực y tế, Nhà nước cũng coi chính sách là một trong những
công cụ quan trọng để quản lý Nhà nước về y tế. Các chính sách này được thể
hiện dưới dạng các văn bản pháp lý như Luật, Nghị định, Pháp lệnh, Thông tư
..v.v...
1.4. Kinh nghiệm một số nước trong quản lý dịch vụ y tế tư nhân
Kinh nghiệm quản lý y tế tư nhân của Canada
Bước ngoặt quan trọng về vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực y tế
được kể đến khi Canada bắt đầu thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân (khoảng
năm 1960). Hiện nay, Nhà nước đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong lĩnh
vực y tế chủ yếu trên hai khía cạnh: thiết lập quy định luật pháp cho hệ thống
y tế (nguyên tắc hoạt động, cơ chế vận hành, tiêu chuẩn...) và tài trợ ngân
15


sách Nhà nước cho các dịch vụ khám chữa bệnh cơ bản cho toàn dân và các
hoạt động khác.
Vai trò trực tiếp cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh của Nhà nước ở
Canada chiếm rất ít. Nhà nước chỉ cung cấp dịch vụ cho một số đối tượng đặc
thù như người thổ dân, quân nhân, cựu chiến binh. Việc cung cấp dịch vụ y tế
ở Canada chủ yếu do khu vực tư nhân đảm nhiệm, bao gồm bệnh viện tư
nhân, phòng khám tư và các bác sỹ tư.
Vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực y tế được thể hiện trong Hiến pháp
Canađa. Trong đó, chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp liên bang và cấp tỉnh
bang đều có vai trò nhất định. Về cơ bản, chính quyền liên bang có vai trò
hình thành các quy định, chuẩn mực và các nguyên tắc hoạt động cơ bản của
hệ thống y tế trên cả nước, còn các tỉnh bang có nghĩa vụ phải triển khai thực