LỜI MỞ ĐẦU
Như chúng ta đã biết, bán đảo Triều Tiên có một vị trí địa – chiến
lược hết sức quan trọng tại khu vực Đông Bắc Á nói riêng và Châu Á –
Thái Bình Dương nói chung. Ngày nay, những căng thẳng trên bán đảo
này không ngừng leo thang khiến cho Quan hệ quốc tế trở nên càng
phức tạp. Nơi đây tồn tại sự đan xen lợi ích của nhiều cường quốc từ
chiến tranh thế giới thứ hai. Những lợi ích trở nên xung đột nhất khi
chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) xảy ra. Bài tiểu luận này sẽ trình
bày một cách rõ ràng Những tác động của chiến tranh Triều Tiên
đến quan hệ quốc tế trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh. Bài tiểu luận
chia thành hai phần:
Phần 1: Tổng quan về chiến tranh Triều Tiên (1950-1953)
Phần 2: Tác động của chiến tranh Triều Tiên tới các mỗi quan hệ
Xô – Mỹ, Xô – Trung, Trung – Mỹ và Đông Dương trong thời kỳ chiến
tranh Lạnh


NỘI DUNG
I.

Tổng quan về chiến tranh Triều Tiên (1950-1953)

Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) là một cuộc chiến tranh
nóng đầu tiên trong thời kỳ chiến tranh Lạnh và cũng là một cuộc xung
đột nghiêm trọng nhất giữa Đông – Tây1. Cuộc chiến tranh này không
đơn thuần là sự tranh chấp để thống nhất bán đảo giữa hai miền Nam –
Bắc mà nó còn có sự tham gia của nhiều lực lượng phức tạp khác, không
chỉ có sự đối đầu về hệ tự tưởng mà còn đối lập về lợi ích.
1. Cơ sở hình thành
Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai đi đến hồi kết thì việc phân chia
phạm vi ảnh hưởng giữa các cường quốc trở thành vấn đề nóng hơn bao

kia thì chính Stalin cũng có nguyện vọng về một nước Triều Tiên thống
nhất sau khi Ngoại trưởng Mỹ D.Acheson tuyên bố quần đảo
Alevatiennes và quần đảo Ryukyus – Nhật Bản thuộc “chu vi an toàn”
của Mỹ ở Đông Bắc Á. Hiển nhiên, theo bài diễn văn đó, bán đảo Triều
Tiên nằm ngoài “chu vi an toàn” này. Điều này đã làm xua đi nỗi hoài
nghi của Stalin rằng Mỹ sẽ đưa quân đến can thiệp vào các công việc
của Tiều Tiên3. Đồng thời, sau khi Đảng cộng sản Trung Quốc dành
được chính quyền thì căn cứ để Stalin hi vọng về một Triều Tiên thống
nhất theo mô thức của miền Bắc lại càng rõ ràng hơn. Theo các bằng
chứng lưu trữ là chính I.V.Stalin đã trực tiếp đề xướng khởi động chiến
tranh4. Bằng sự thúc đẩy của môi trường quốc tế và sự quyết đoán của
các nhà lãnh đạo phương Bắc mà ngày 25 tháng 6 năm 1950, quân đội
Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên vượt qua giới tuyến Triều Tiên
ở vĩ tuyến 38, đánh về phía Seoul, mở đầu cho cuộc nội chiến tiềm tàng
nhiều nguy cơ về sự đụng độ của hai cường quốc.
2. Các lực lượng liên quan
Chiến tranh Triều Tiên ban đầu nổ ra dưới hình thức của một
cuộc nội chiến với sự tham gia của hai lực lượng là quân đội của NamBắc Triều Tiên. Song với tình hình căng thẳng của chính trị thế giới lúc
bấy giờ và vị thế chiến lược của Triều Tiên mà nội chiến đã phát triển
dần dần và có nguy cơ trở thành một cuộc chiến tranh lớn. Tuy hai nước
đứng đầu phe Đông – Tây không trực tiếp tham gia nhưng rõ ràng ta
vẫn thấy được đây là cuộc chiến tranh xung đột giữa hai phe xã hội chủ
nghĩa và tư bản chủ nghĩa. Lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp
quốc vào cuộc để giúp đỡ quân Nam Triều Tiên mà thành phần chủ yếu
là quân Mỹ, chịu sự chỉ đạo của chính quyền H. Truman. Về phía quân
Bắc, những động thái của quân đội Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều
Tiên cũng chịu sự chi phối một phần của người anh cả Liên Xô. Đồng
thời cũng nhận được sự giúp sức vô cùng to lớn của nước Cộng hòa
nhân dân Trung Hoa. Do đó có thể thấy thành phần lực lượng tham
chiến khá phức tạp. Rõ ràng chỉ có hai phe chứ không có bên thứ ba

Quốc và Liên Xô nhằm sáp nhập miền Bắc vào miền Nam5.
Để ngăn chặn âm mưu này, ngày 25 tháng 10 năm 1950, Cộng
hòa nhân dân Trung Hoa đã chính thức tham chiến theo yêu cầu của
Liên Xô và Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên. Seoul nhanh chóng
bị quân cộng sản tái chiếm. Lực lượng Liên hợp quốc mà nòng cốt là
quân đội Mỹ đến đầu năm 1951 rơi vào tình thế cực kỳ khó khăn, có
nguy cơ thất bại hoàn toàn. Tuy vậy nhưng chính quyền Mỹ vẫn bác bỏ
đề nghị của tổng chỉ huy lực lượng vũ trang Mỹ ở Viễn Đông
D.McArthur là mở rộng chiến dịch và tấn công vào Trung Quốc để đảm
bảo sẽ không có cuộc chiến tranh lớn nào xảy ra do lo ngại việc Liên
Xô cũng sẽ tham gia vào cuộc chiến trên cơ sở Hiệp ước hữu nghị liên
Bogaturov Aleksey Demofenovich, Avekov Viktor Viktorovich, Lịch sử quan hệ quốc tế, Đặng
Quang Chung dịch, H: Chính trị quốc gia,2012, tr.154
5


minh tương trợ Xô – Trung. Song tướng D.MacArthur vẫn tuyên bố đe
dọa sẽ dùng vũ khí nguyên tử nếu quân đội Trung Quốc không chấm
dứt tiến công ở Triều Tiên.
Tình hình trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Ban lãnh đạo
Soviet đã có những bước đi kiên quyết nhằm thuyết phục Trung Quốc
dừng tiến công. Khi đó, lực lượng Liên hợp quốc đã phản công, chiến
tuyến lại được ổn định ở vĩ tuyến 38. Song song với đó chính quyền của
H.Truman tỏ ý muốn dùng biện pháp đàm phán trên cơ sở ngừng bắn
và tìm giải pháp tối ưu hơn cho khu vực. Ngày 10/7/1951, với sự ủng
hộ bất thành văn của Liên Xô, cuộc đàm phán đình chiến giữa Cộng
hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, Trung Quốc và lực lượng gìn giữ hòa
bình của Liên hợp quốc chính thức bắt đầu. Sau những tranh luận gay
gắt qua nhiều năm, cuối cùng đình chiến ở Triều Tiên đã được thực hiện
vào tháng 7 năm 1953.

hiện nhiệm vụ chống cộng như tổng thống Truman tuyên bố: “Sự phòng
thủ của Hoa Kỳ phải vươn tới Triều Tiên, Đài Loan và Đông Dương”7.
Tuy nhiên, trong suốt ba năm, hai nước không khi nào trực tiếp bước
vào trận chiến mà có thái độ tích cực tìm kiếm con đường hòa bình để
giải quyết vấn đề. Đó là một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến
đình chiến ở Triều Tiên. Đặc điểm của hai siêu cường xử lý xung đột
Đông – Tây trong chiến tranh Lạnh một lần nữa được thể hiện rõ trong
chiến tranh Triều Tiên.
Nói tóm lại, chiến tranh Triều Tiên là đỉnh cao của sự đối đầu
Đông – Tây ở Đông Á.
2. Tác động đến quan hệ Xô – Trung
Chiến tranh Triều Tiên là một phép thử đối với quan hệ Trung –
Xô, làm cho quan hệ Xô – Trung vốn tiềm tàng những bất ổn, chuyển
hẳn sang trạng thái căng thẳng, mâu thuẫn, xấu đi nhanh chóng vào cuối
thập kỷ 50.
Từ lúc nội chiến tại Triều Tiên có nguy cơ nổ ra, thực sự Trung
Quốc không muốn dính líu vào vì Đảng Cộng sản Trung Quốc mới lên
nắm quyền, còn trăm việc bề bộn. Nhưng là một thành viên nước xã hội
chủ nghĩa và là láng giềng thân thiết với Triều Tiên nên Trung Quốc
ủng hộ tối đa sự nghiệp thống nhất đất nước của nước bạn. Sự hi sinh
to lớn đó của Trung Quốc còn là để bảo vệ lợi ích phe xã hội chủ nghĩa.
Cùng chiến đấu với nhau trên mặt trận thống nhất Triều Tiên của phía
Bắc Triều, cùng trải qua bao khó khăn, thử thách, cùng ký hiệp ước hữu
nghị, tương trợ, quan hệ Xô – Trung tưởng chừng thắm thiết hơn bao
giờ hết.
Song, chiến tranh Triều Tiên cũng bộc lộ kẽ nứt tiềm ẩn trong
quan hệ đồng minh Xô – Trung.Khi chiến đấu ở Triều Tiên, Mao Trạch
Đông yêu cầu Liên Xô viện trợ thêm hàng hóa, bảo vệ biên giới, các
khu công nghiệp và quân đội Trung Quốc từ trên không. Nhà lãnh đạo
Trương Tiểu Minh, Chiến tranh lạnh và di sản của nó, Nxb chính trị Quốc gia, 2002, tr.118.

Từ năm 1949 thành lập Trung Quốc mới cho đến cuối thập kỷ 1950,
đặc điểm cơ bản của ngoại giao Trung Quốc là “liên Xô, chống Mỹ”.
Nên quan hệ của Trung Quốc với phe đế quốc chủ nghĩa phương Tây
do Mỹ cầm đầu là rất căng thẳng. Từ bao lâu này, Mỹ giúp đỡ chính
quyền Tưởng Giới Thạch là Quốc dân Đảng nội chiến với Đảng Cộng
sản Trung Quốc. Chính quyền Mỹ luôn phủ nhận điều kiện pháp lý của
Trung Quốc mới, ngăn cản Trung Quốc mới thay thế quyền đại diện
của Quốc dân Đảng tại Liên hợp quốc và các tổ chức Quốc tế khác. Vì
vậy, suy tính từ lợi ích quốc gia thì Mỹ là mỗi nguy hại rất lớn của
Trung Quốc mới.
8

Peter Calvocoressi (2007), Chính trị thế giới sau năm 1945, Nxb Lao động, Hà Nội.


Ngay sau khi chiến tranh Triều Tiên chính thức bùng nổ thì Mỹ đưa
quân đến can dự và hạ lệnh cho hạm đội 7 tiến vào Đài Loan, ngăn cản
sự tấn công vào đây. Hành động đó nhằm ngăn cản mục đích chống lại
cuộc tấn công của Mao Trạch Đông ra Đài Loan và ngăn cản Tưởng
Giới Thạch phát động một cuộc chiến tranh xâm lược lớn vào Trung
Quốc lục địa. Có thể nói quan điểm của Mỹ đối với vấn đề Đài Loan đã
thay đổi, đặc biệt khi quân chí nguyện của Trung Quốc vượt sông Áp
Lục viện trợ cho quân đội Bắc Triều Tiên. Chính quyền Truman đã luôn
cố gắng tránh một cuộc xung đột lan rộng ra toàn châu Á. Tuy nhiên,
việc Hạm đội 7 của Mỹ đóng quân ở Đài Loan đã vi phạm nghiệm trọng
đến chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc. Do vậy, Stalin đã khôn khéo
sử dụng vấn đề này để làm đòn chiến lược để thúc đẩy Trung Quốc
tham gia chiến tranh Triều Tiên dẫn đến việc Trung Quốc trực tiếp đối
đầu với Mỹ.
Nhìn chung, Trung Quốc và Mỹ đều có mối quan tâm chung đến Bán

này là hai cuộc khủng hoảng Eo biển Đài Loan không những thúc đẩy
sử đối đầu Trung – Mỹ mà còn là nguyên nhân dẫn đến rạn nứt trong
quan hệ Xô – Trung sau này. Vì vậy chiến tranh Triều Tiên cũng đánh
dấu cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành quan hệ tam giác Mỹ
- Xô – Trung trong quan hệ quốc tế thời hiện đại.
3. Tác động đến tình hình Đông Dương
Chiến tranh Triều Tiên nổ ra làm Mỹ lo ngại tầm ảnh hưởng của
Xô – Trung sẽ lan xuống Đông Dương nên giúp đỡ Pháp can thiệp vào
chiến tranh Đông Dương nhằm khống chế ba nước trên bán đảo này
không nổi lên bất cứ cuộc chiến nào như Triều Tiên. Tuy vậy, do tính
chất phức tạp của Chiến tranh Triều Tiên nên Mỹ không thể nào quan
tâm được hết tình hình ở Đông Dương dẫn đến việc năm 1954 phải ngồi
vào bàn đàm phán hiệp định Geneve chấm dứt chế độ thực dân Pháp tại
bán đảo Đông Dương.
Có thể nói rằng sự bùng nổ chiến tranh Triều Tiên là sự cổ vũ to
lớn cho phong trào cách mạng tại châu Á mà cụ thể là ở Đông Dương.
Sức mạnh của chủ nghĩa Cộng sản lan rộng hơn bao giờ hết. Quan hệ
ngoại giao giữa các nước xã hội chủ nghĩa rất tốt đẹp.

Chiến tranh Triều Tiên dẫu chỉ kéo dài trong 37 tháng nhưng sự tác
động của nó tới quan hệ quốc tế là không hề nhỏ. Nó thể hiện mưu đồ,
tính toán và tham vọng của các cường quốc tại khu vực Đông Á. Chiến
tranh Triều Tiên bùng nổ đánh dấu sự xuất hiện của những cuộc chiến
tranh nóng trong quỹ đạo chiến tranh Lạnh giữa hai cực Xô-Mỹ, hai
khối Đông – Tây. Bên cạnh đó, sự kiện này có ý nghĩa quan trọng đối
với quan hệ tam giác Trung Quốc – Xô – Mỹ và cả những nước theo
phe xã hội chủ nghĩa. Chiến tranh Triều Tiên là tiền đề, là nguyên nhân,
là móc nối quan trọng cho các sự kiện xảy ra sau này, phản ánh sâu sắc
lợi ích và ý chí của các quốc gia liên quan.


6. Peter Calvocoressi (2007), Chính trị thế giới sau năm 1945, Nxb
Lao động, Hà Nội.
7. Kathryn Wesathersby, the Soviet Role in the Early Phase of the
Korean War: New documents evedence”, Winter 1993.
8. A.V.Torkunov, Cuộc chiến tranh bí ẩn: xung đột Triều Tiên
1950-1953, Nxb. Rosspen, 2002.
9. Joseph S. Nye (2007), “The Cold War” (charpter 5), in Joseph S.
Nye, Understanding International Conflicts.
10. Robert Jervis, The impact of Korean War on the Cold War.


Mục lục
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................. 1
NỘI DUNG....................................................................................... 2
I. Tổng quan về chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) ............... 2
1. Cơ sở hình thành ................................................................. 2
2. Các lực lượng liên quan....................................................... 3
II. Tác động của chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) tới
QHQT thời kì chiến tranh Lạnh .................................................. 5
1. Tác động đến quan hệ Xô – Mỹ .......................................... 5
2. Tác động đến quan hệ Xô – Trung ..................................... 6
3. Tác động đến quan hệ Trung – Mỹ .................................... 7
4. Tác động đến tình hình Đông Dương ................................. 9
KẾT LUẬN .................................................................................... 10