B GIÁO D C VÀ ÀO T O
I H C À N NG

BÁO CÁO T NG K T

TÀI KHOA H C VÀ CÔNG NGH
C P

I H C À N NG

BI N D N TÍCH TRONG L I NHU N CÔNG
B C A CÁC CÔNG TY NIÊM Y T TRÊN TH
TR
NG CH NG KHOÁN VI T NAM VÀ
ÁNH GIÁ C A TH TR
NG
Mã s : 2013-04-39-BS

Ch nhi m đ tài: TS.

ng Nguy n H ng

à N ng, 12/2014


B GIÁO D C VÀ ÀO T O
I H C À N NG

BÁO CÁO T NG K T

TÀI KHOA H C VÀ CÔNG NGH

M

U ................................................................................................................ 1
T ng quan các nghiên c u tr

c đây............................................................... 1

Tính c p thi t c a đ tài ................................................................................... 3
M c tiêu c a đ tài ........................................................................................... 4
it

ng nghiên c u và Ph m vi nghiên c u ................................................ 4

Cách ti p c n và Ph

ng pháp nghiên c u...................................................... 4

CH NG 1: T NG QUAN V BI N D N TÍCH VÀ TÍNH N NH DUY
TRÌ C A BI N D N TÍCH VÀ ÁNH GIÁ C A TH TR NG ................... 6
1.1. T ng quan v bi n d n tích ............................................................................. 6
1.2. Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n
d n tích ................................................................................................................. 13
CH

NG 2: THI T K NGHIÊN C U ............................................................ 17

2.1. o l

ng bi n d n tích trong nghiên c u...................................................... 17


3.1.3.1. Tính n đ nh duy trì theo m c đ bi n thiên c a bi n d n tích .............. 27
3.1.3.2. Tính n đ nh duy trì theo đ l n c a bi n d n tích ................................. 30
3.1.3.3. Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích so v i dòng ti n.......................... 35
3.2. M c đ đánh giá c a th tr

ng đ i v i bi n d n tích .................................. 41

3.2.1. Mô t th ng kê ............................................................................................ 41

i


3.2.2. M c đ đánh giá c a th tr

ng đ i v i bi n d n tích ............................... 43

K T LU N .......................................................................................................... 45
TÀI LI U THAM KH O .................................................................................... 48

ii


DANH M C B NG BI U
B NG 3.1 - Mô t th ng kê ................................................................................. 23
B NG 3.2 -

cl

ng các h s c a ACCRt_1a............................................... 28


B NG 3.8 c l ng các h s c a ACCRt_1a – Phân nhóm theo đ bi n
thiên ...................................................................................................................... 33
B NG 3.9 c l ng các h s c a ACCRt_2a – Phân nhóm theo đ bi n
thiên ...................................................................................................................... 34
B NG 3.10 c l ng các h s c a ACCRt_3a – Phân nhóm theo đ bi n
thiên ...................................................................................................................... 34
B NG 3.11 - Mô t th ng kê ............................................................................... 36
B NG 3.12 -

cl

ng các h s c a ACCRt_1a.............................................. 38

B NG 3.13 -

cl

ng các h s c a CFOt_1a ................................................. 38

B NG 3.14 -

cl

ng các h s c a ACCRt_1, 2, 3a...................................... 39

B NG 3.15 -

cl

ng các h s c a CFOt_1, 2, 3a ......................................... 40

TS.

- C quan ch trì:

Tr

ng Nguy n H ng
ng

i h c Kinh t

- Th i gian th c hi n: T tháng 12 n m 2013 đ n tháng 12 n m 2014
2. M c tiêu
Nghiên c u này nh m đ n các m c tiêu c th sau:
• Làm rõ tính ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b c a các
công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam.
• Làm rõ đánh giá c a th tr ng đ i v i bi n d n tích trong thi t l p các
đánh giá v l i nhu n và tri n v ng c a các công ty niêm y t.
Trên c s các m c tiêu c th trên, nghiên c u này h

ng đ n các m c tiêu

sau cùng nh sau:
• Giúp nâng cao ch t l ng c a d đoán l i nhu n thông qua làm rõ tính
ch t c a bi n d n tích trong l i nhu n đ c công b trên báo cáo tài chính
c a doanh nghi p niêm y t
•
nh h ng các đánh giá c a th tr ng
•
nh h ng phân tích báo cáo tài chính c a các doanh nghi p.


c phù h p h n

v i th c t , trong đó, c n chú ý đ n m c đ bi n thiên c a bi n d n tích và đ
l n c a bi n d n tích.
4. K t qu nghiên c u
K t qu c a nghiên c u cho th y, tr
tích có quan h ng

c chi u v i m c đ

c h t, m c đ bi n thiên c a bi n d n
n đ nh duy trì c a bi n d n tích. Khi

m c đ bi n thiên c a bi n d n tích càng cao thì tính n đ nh duy trì c a bi n
d n tích càng th p và ng

c l i.

ng th i, v i k

cl

ng t ng d n, m c đ

n đ nh duy trì c a bi n d n tích gi m d n theo th i gian. Thêm vào đó, nghiên
c u c ng ch ra r ng đ l n c a bi n d n tích có quan h cùng chi u v i m c đ
n đ nh duy trì c a bi n d n tích. Trong đó, các doanh nghi p có bi n d n tích
càng l n thì m c đ



Bên c nh đó, c ng c n kh ng đ nh thêm m c đ bi n thiên c a bi n d n tích có
nh h

ng đ n m c đ

n đ nh duy trì c a bi n d n tích m nh h n so v i đ l n

c a bi n d n tích.
Nghiên c u c ng th c hi n so sánh gi a m c đ

n đ nh duy trì c a bi n

d n tích v i dòng ti n cho th y bi n d n tích có m c đ

n đ nh duy trì th p h n

so v i dòng ti n , đ c bi t là

các k h n ng n. M c dù v y, m c đ bi n thiên

c a bi n d n tích c ng có nh h
ti n, dù ch a rõ ràng. Trong t

ng nh t đ nh đ n tính n đ nh duy trì c a dòng
ng lai, các h

ng nghiên c u ti p theo có th đi

vào gi i thích các nguyên nhân v tính n đ nh duy trì th p h n c a bi n d n tích


ng th i, các k t

c công b trên t p chí khoa h c chuyên ngành.

Nghiên c u tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i nhi u
ng d ng khác nhau có liên quan đ n vi c d báo l i nhu n c a các doanh
nghi p.
Cu i cùng, nghiên c u này là ti n đ cho các nghiên c u ti p theo trong
t

ng lai.

ây c ng là tài li u h u ích cho vi c gi ng d y liên quan đ n tính n

đ nh duy trì c a bi n d n tích và đánh giá c a th tr

ng đ i v i bi n d n tích.

vi


6. Hi u qu , ph
d ng

ng th c chuy n giao k t qu nghiên c u và kh n ng áp

Báo cáo t ng h p chính th c s chuy n giao cho

i h c à N ng, Tr

Project Leader: Duong Nguyen Hung, PhD.
Implementing institution: The University of Economics
Duration: from 12 Jan 2013 to 12 Jan 2014
2. Objective(s)
This paper focuses on the following objectives:
• Improve earnings forecast through exploring the nature of Accruals in the
reporting earnings of Vietnamese listed firms
• Directing the evaluation of the market
• Provide insights for financial statement analysis
3. Creativeness and innovativeness
This is the first empirical research paper that tries to carry out an empirical
analysis of accruals and the value relevance of accruals in the context of the
Vietnamese listed firms. The findings are consistent with the prior studies. The
results of the paper can help improving earnings forecast in various applications
such as firm valuation.
This paper also test whether the market is aware of the low persistence of
accruals in formulating its expectation about the factor earnings and prospect of
thông tin listed firms. The findings suggest that limitation on knowing the nature
of accruals can result in establishing unreasonable expectation and ineffective
allocation of resources.
4. Research results

viii


Firstly, the fidings of the research show that the variability of accruals
negatively relates the persistence of accruals. The more the variability of accruals
is the less persistence of accruals is and vice versa. In addition, the persistence of
accruals also decreases over time. Secondly, the magnitude of the accruals also
relate positively to the persistence of accruals. Companies with high accruals

various applications such as firm valuation.
This paper should be the starting point for the next research in the future. It
is also useful as a reading material for teaching this topic.
6. Effects, transfer alternatives of reserach results and applicability
This paper is to deliver to the University of Danang and the University of
Economics to make use as research material. The findings are also published as
papers in professional journals.

x


M
T ng quan các nghiên c u tr

U

c đây

Các nghiên c u tr

c đây cho th y r ng m i quan h gi a l i nhu n hi n t i

và l i nhu n k v ng t

ng lai liên quan ch t ch đ n các thành ph n c a l i

nhu n và tính n đ nh duy trì c a các thành ph n l i nhu n. Sloan [18] là nghiên
c u đ u tiên tr c ti p phân tích tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và dòng
ti n đ i v i d đoán l i nhu n. Sloan k t lu n r ng thành ph n bi n d n tích
trong l i nhu n có tính n đ nh cao h n thành ph n dòng ti n. Nghiên c u c a

Dòng nghiên c u th ba đ a ra l p lu n r ng bi n d n tích có m i quan h
t

ng quan v i các đ c đi m kinh t , ch ng h n nh s t ng tr

ng, và r ng các

đ c đi m kinh t này chi ph i tính n đ nh c a bi n d n tích. Ch ng h n, nghiên
c u c a Fairfield và c ng s [8] cho th y tính n đ nh th p h n c a bi n d n tích
so v i dòng ti n phát sinh t s t

ng tác gi a s t ng tr

ng c a doanh nghi p

v i t su t l i nhu n kinh t th p h n có liên quan đ n su t sinh l i gi m d n c a

1


các kho n đ u t m i. Titman và c ng s [21], Anderson và Garcia-Feijoo [1],
và Cooer cùng các c ng s [4] đã đ a ra các gi i thích t

ng t .

Vi c nghiên c u tính n đ nh c a bi n d n tích có ý ngh a đ i v i các nhà
đ u t . Sloan [18] phát hi n r ng các nhà đ u t quá chú tr ng đ n l i nhu n
công b mà không nh n ra đ

c s khác bi t trong tính n đ nh gi a bi n d n

làm sáng t m i liên h gi a s bi n thiên c a bi n d n tích và s bi n thiên c a
l i nhu n là có ý ngh a trong vi c tìm ra c ch d đoán l i nhu n m t cách có
hi u qu . Bên c nh đó, tác gi c ng xem xét xem li u th tr

ng có đánh giá bi n

d n tích cao h n so v i dòng ti n hay không.

2


Tính c p thi t c a đ tài
M i quan h gi a thành ph n bi n d n tích trong l i nhu n đ
trên báo cáo tài chính và giá tr th tr
tr

c công b

ng c a các doanh nghi p niêm y t trên th

ng ch ng khoán Vi t Nam luôn đ

c quan tâm. S d nh v y là vì, các nhà

đ u t luôn coi l i nhu n là thông tin hàng đ u trong đ nh giá doanh nghi p, mà
trong l i nhu n, ph n giá tr bi n d n tích là ph n có tính d đoán v t

ng lai.

Do v y, nghiên c u tính ch t c a ph n giá tr bi n d n tích trong m i liên h v i

công b c a các doanh nghi p có tính n đ nh đ

c

c duy trì? ây là nh ng v n đ

nghiên c u h u ích đ i v i các quy t đ nh đ u t c a nhà đ u t .
M t v n đ quan tr ng n a đ
bi n d n tích trong l i nhu n đ

c quan tâm là th tr

ng xem xét giá tr c a

c công b c a các doanh nghi p nh th nào?

Nghiên c u này s làm rõ h n giá tr s d ng c a ph n giá tr bi n d n tích trong
đ nh giá giá tr th tr

ng c a các doanh nghi p c ng nh

d n tích đ n các đánh giá c a th tr

nh h

ng c a bi n

ng.

M t khác, trên góc đ nhà đ u t , đ tài c ng đ a ra nh ng k t qu đ giúp

•
nh h ng các đánh giá c a th tr ng
•
nh h ng phân tích báo cáo tài chính c a các doanh nghi p.

it

ng nghiên c u và Ph m vi nghiên c u

Bi n d n tích trong l i nhu n đ
th tr

c công b trên báo cáo tài chính và giá tr

ng c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr

ng ch ng khoán Vi t Nam.

Ph m vi nghiên c u c a đ tài là các công ty niêm y t trên th tr

ng ch ng

khoán Vi t Nam.

Cách ti p c n và Ph

ng pháp nghiên c u

Cách ti p c n
D a trên n n t ng các nghiên c u v bi n d n tích tr


ng:

tài trình bày v t ng h p v các v n đ lý lu n c a đ

tài.
- Tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích:

tài trình bày v các v n đ thi t

k nghiên c u và k t qu nghiên c u v tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích.
- M c đ đánh giá c a th tr

ng đ i v i bi n d n tích:

thi t k nghiên c u và k t qu nghiên c u v đánh giá c a th tr
d n tích c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr

tài trình bày v
ng đ i v i bi n

ng ch ng khoán Vi t Nam.

5


CH

NG 1: T NG QUAN V BI N D N TÍCH VÀ TÍNH


theo c s ti n là cách th c doanh thu và chi phí đ

c ghi nh n. i m khác

nhau quan tr ng n a là k toán theo c s d n tích là s áp d ng theo
nguyên t c ghi nh n doanh thu và nguyên t c phù h p trong khi k toán
theo c s ti n thì không áp d ng các nguyên t c này. Theo đó, k toán c n
ph i ghi nh n doanh thu khi doanh thu đã th c s phát sinh và chi phí c n
ph i đ

c ghi nh n phù h p v i vi c t o ra doanh thu trong k k toán.

Vi c áp d ng nguyên t c phù h p b o đ m cho l i nhu n (đ
b ng doanh thu tr chi phí) đ

c đo l

c đo l

ng

ng m t cách xác th c, ph n ánh

đúng đ n k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p. Vi c th c hi n k toán theo
c s d n tích d n đ n th i đi m các kho n doanh thu và chi phí đ

c nh n

khác v i k toán theo c s ti n nh sau:



T đó, có hai lo i giá tr d n tích c b n: d n tích doanh thu và d n
tích chi phí. Doanh thu đ
s n ph m và d ch v .

c ghi nh n khi doanh nghi p bán ra hàng hóa,
ghi nh n giá tr đi vào doanh nghi p này, giá tr

d n tích c a doanh thu ghi nh n giá tr t ng lên mà không ph i b ng ti n.
Giá tr d n tích c a doanh thu thông th
thu đ

ng nh t chính là các kho n ph i

c hình thành khi doanh nghi p bán hàng ch a thu ti n, ph n ánh

m t giá tr t ng lên m c dù ti n ch a nh n đ

c. Giá tr d n tích chi phí ghi

nh n giá tr ph i b ra trong vi c t o ra doanh thu mà không ph i b ng ti n.
Ví d , ti n l

ng ph i tr phát sinh cho nhân công trong m t th i k . Các

kho n d n tích trên b ng cân đ i k toán có nh ng ý ngh a riêng – ho c là
tài s n ho c là n ph i tr .
Do ph n ánh k t qu ho t đ ng c a doanh nghi p m t cách xác th c,
k toán theo c s d n tích chính là c s quan tr ng chi ph i ph
ghi nh n các đ i t


ng bi n d n tích. M t s d a vào thay đ i trong tài kho n trên

b ng cân đ i k toán (BS), s khác l i b t ngu n t b ng l u chuy n ti n t
(CF) sau đó đi u ch nh l i v i các thông tin thu đ

c t báo cáo k t qu

kinh doanh (IS). Nh ng chi ti t c th trong t ng nghiên c u riêng bi t có
th r t đa d ng, do đó ng

i đ c d r i vào c m giác b i r i vì không bi t

ph i áp d ng theo cách nào. M t ng

i có th xác nh n, theo cách an toàn

r ng, các nghiên c u không đ a ra m t tiêu chu n nào trong vi c s p x p
các y u t dòng ti n, l i nhu n và bi n d n tích l i v i nhau. Tuy nhiên, n
l c ph bi n đ đo l

ng bi n d n tích d

ng nh l i d a vào hi u bi t

chung v b n ch t c a bi n d n tích; b i khi th o lu n v cách xác đ nh
bi n d n tích các tác gi th

ng đ c p đ n bi n d n tích v i ý ngh a nh



c p thông tin có ích.
Các giáo trình, nh Penman [15], đã đ c p t i bi n d n tích nh m t
“s thay đ i trong tài s n ho t đ ng ròng”. Theo đó c u trúc c a bi n d n
tích mang nh ng đ c đi m sau:
- C u trúc c a bi n d n tích ch ph thu c vào các b ng cân đ i k
toán (gi a các k li n k nhau) và s phân lo i tài s n, n ph i tr
thành tài s n, n ph i tr tài chính và tài s n, n ph i tr ho t đ ng.
- Trên khía c nh lý thuy t và th c t , xác đ nh m t bi n d n tích t
báo cáo l u chuy n ti n t k t h p v i s li u l i nhu n có th gây ra
nh m l n. S

k t h p này nói chung c ng không giúp xác đ nh

nh ng chi phí không liên quan t i ti n nh kh u hao khi xác đ nh
t ng giá tr d n tích c a m t k .
- Xét v khía c nh kinh t h c, m t kho n d n tích có liên quan t i s
phát tri n trong ho t đ ng kinh doanh đ n thu n. Trong nh ng đi u
ki n lý t

ng, đo l

ng m c phát tri n c a ho t đ ng kinh doanh

đ n thu n và bi n d n tích là t
- S ph thu c c a ch t l

ng quan m t đ i m t.

ng l i nhu n vào giá tr d n tích v c b n



ph

ng di n lý lu n nh là m c đ tài s n, n ph i tr ho t đ ng

l ch kh i v i giá tr th tr
- Gi i quy t v n đ ch t l
thành n l c tìm ra ph

ng h p lý c a nó.
ng l i nhu n c a k toán theo GAAP tr
ng pháp đo l

ng m c đ t ng tr

ng trong

ho t đ ng kinh doanh, đi u cung c p thông tin nhi u h n giá tr d n
tích mà GAAP hàm ý. Cách th c đo l

ng m c đ t ng tr

tr cho d báo l i nhu n ho t đ ng theo GAAP trong t

ng đó h

ng lai. M c

t ng tr

ng nh l i nhu n luôn là y u t đ

s n đ có th s d ng đ đo l

c xem là có

ng giá tr bi n d n tích.

Các m i quan h và quan sát cho đ n nay m i ch d ng l i

các đ nh

ngh a, phân lo i và c u trúc v k toán. Th c ch t v n ch a gi i quy t cái
g i là “n i dung thông tin” c a thành ph n d n tích trong t

ng quan v i

thành ph n dòng ti n trong l i nhu n. Chính t đó đã n y sinh câu h i: v y
m c đích thông tin mà bi n d n tích mang l i là gì?
10


Quan đi m k toán truy n th ng gi i quy t các câu h i trên b ng cách
đ c p t i hai cách ti p c n h i khác bi t: m t t p trung vào b ng cân đ i
k toán cu i k , m t d a vào cách đo l

ng l i nhu n c a m t k k toán.

C hai cách ti p c n đ u b t ngu n t ý t



ng t i m t b c tranh toàn di n h n v đi u

ki n kinh t c a m t công ty. Nói cách khác, n đ nh giá tr c a các kho n
chi tiêu này b ng 0 cho vi c t o ra doanh thu t

ng lai là mâu thu n v i các

lý thuy t kinh t c b n.
N u t p trung vào góc đ đo l

ng l i nhu n m t cách tr c ti p, ch

riêng l i nhu n b ng ti n s làm sai l ch đánh giá v ho t đ ng c a công ty
khi công ty đó đang gánh ch u chi phí hi n t i đ sinh l i trong t
M t s đi u ch nh d

ng lai.

i d ng giá tr d n tích ròng là c n thi t trong đi u

ki n công ty m r ng quy mô ho t đ ng c a mình. Nói chung, m t công ty
không th m r ng ho t đ ng mà không c n chi ti n ra ho c các kho n
t

ng đ

ng ti n và qua đó làm gi m l i nhu n b ng ti n. Trong tr

ng


c đ c p liên quan đ n bi n

d n tích là m i liên h gi a bi n d n tích và ch t l
Không th xác đ nh đ

ng lai.

ng c a l i nhu n.

c m t giá tr d n tích th c s mà ch có th là bi n

d n tích có th ph n ánh thông tin sai l ch ho c ph n ánh đúng tùy vào các
hoàn c nh khác nhau. Các phân tích BCTC th c t đã ghi nh n nh ng v n
đ ti m n trong các b ng cân đ i k toán theo các chu n m c k toán và
các kho n d n tích trong báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh. B i vì các
giá tr ghi s c a các tài s n ph n ánh giá tr th c s không rõ ràng d n đ n
suy lu n cho r ng k toán theo các chu n m c k toán có th cung c p các
thông tin sai l ch. Các lý do cho vi c ph n ánh thông tin sai l ch là h t s c
đa d ng, ch ng h n s ph c t p c a các quy đ nh k toán và các ch ý sai
ph m c a nhà qu n lý. Trong tr
này th

ng đ

tài chính th

ng h p liên quan đ n nhà qu n lý, v n đ

c g i là “hành vi đi u ch nh l i nhu n”. Các nhà phân tích

th hi n

c đ nh ngh a là s ti p t c và s

n đ nh duy trì

m c cao c a l i nhu n

kh n ng duy trì l i nhu n hi n t i và ch t l

Các nghiên c u tr

ng c a l i nhu n.

c đây cho th y r ng m i quan h gi a l i nhu n hi n

t i và l i nhu n k v ng t

ng lai liên quan ch t ch đ n các thành ph n

c a l i nhu n và tính n đ nh duy trì c a các thành ph n l i nhu n. Do đó,
các đ c đi m n đ nh khác nhau gi a bi n d n tích và dòng ti n nh h
kh n ng và ch t l

ng

ng d đoán c a l i nhu n. Sloan [18] là nghiên c u

đ u tiên tr c ti p phân tích tính n đ nh duy trì c a bi n d n tích và dòng
ti n đ i v i d đoán l i nhu n. Sloan k t lu n r ng thành ph n bi n d n