Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1

MỤC LỤC
A. TÊN ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC
– GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN LỚP 1....................................................................2
B. Mở đầu..............................................................................................................2
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.......................................................................................2
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.....................................................3
III.ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU..........................................................................3
IV.ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT, THỰC NGHIỆM................................................3
V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU....................................................................3
VI.PHẠM VI NGHIÊN CỨU...............................................................................3
VII. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.........................................................................4
C.Nội dung............................................................................................................4
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN...............................................................................................4
1. Vị trí của dạy học môn Toán............................................................................4
2. Nhiệm vụ của dạy môn Toán............................................................................4
3. Những yêu cầu cơ bản của việc dạy học môn Toán..........................................5
4. Nội dung chương trình toán lớp 1.....................................................................6
5. Nguyên tắc và phương pháp dạy Toán..............................................................7
1.Thực trạng .........................................................................................................8
2. Kết quả khảo sát điều tra.................................................................................................8
3. Đề xuất giải pháp khắc phục.............................................................................9
C. Kết luận và kiến nghị......................................................................................21
1. Kết luận………...…………………………………………………………....21
2. Kiến nghị………………………………………………………...…………..21

A. TÊN ĐỀ TÀI:
lời văn lớp 1

Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có

đạt vụng về thiếu lôgic. Vậy làm thế nào để giúp học sinh lớp 1 giải tốt toán có
lời văn ? Đó cũng là lí do mà tôi chọn sáng kiến kinh nghiệm với đề tài: “Một
số biện pháp nâng cao hiệu quả của dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1’’.
II. Mục đích nghiên cứu của đề tài
2
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
Tìm ra các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học ‘’Phần giải toán có lời
văn’’ trong môn Toán cho học sinh lớp 1.
Cụ thể:
+ Dạy cho học sinh nhận biết về cấu tạo của một bài toán có lời văn lớp 1.
+ Đọc hiểu - phân tích - tóm tắt bài toán.
+ Giải toán đơn về thêm (bớt) bằng một phép tính cộng (trừ).
+ Trình bày bài giải gồm câu lời giải + phép tính + đáp số.
+ Tìm lời giải phù hợp cho bài toán bằng nhiều cách khác nhau.
III. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp nâng cao hiệu quả của dạy - học: Giải toán có lời văn
lớp 1.
IV. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
Học sinh lớp 1B Trường Tiểu học Hướng Phùng.
V. Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng những
phương pháp sau :
Phương pháp điều tra.
Phương pháp trắc nghiệm.
Phương pháp trực quan.
Phương pháp đàm thoại, gợi mở.
Phương pháp luyện tập.
VI. Phạm vi nghiên cứu

biết ước lượng các số đo đơn giản.
Biết nhận dạng và bước đầu biết phân biệt một số hình học thường gặp.
Biết cách giải và trình bày giải với những bài toán có lời văn. Nắm chắc,
thực hiện đúng quy trình bài toán.
Thông qua những hoạt động học tập toán để phát triển đúng mức một số
khả năng trí tuệ và thao tác tư duy quan trọng nhất như: So sánh, phân tích, tổng
hợp...
4
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
Hình thành phong cách học tập và làm việc có suy nghĩ, có kế hoạch, có
kiểm tra, có tinh thần hợp tác, độc lập, sáng tạo, có ý chí vượt khó khăn, cẩn
thận, kiên trì, tự tin.
b. Nhiệm vụ cụ thể:
Kiến thức: Bước đầu có một số kiến thức cơ bản, đơn giản, thiết thực về
phép đếm, về các số tự nhiên trong phạm vi 100, phép cộng, phép trừ không nhớ
trong phạm vi 100, độ dài và đo độ dài trong phạm vi 20cm, về tuần lễ và ngày
trong tuần, đọc giờ đúng trên đồng hồ, một số hình học, bài toán có lời văn....
Kĩ năng: Học sinh được rèn luyện các kĩ năng thực hành: đọc, đếm, so
sánh, ghi lại cách đọc các số, giá trị vị trí các chữ số, cấu tạo thập phận của số có
hai chữ số trong phạm vi 100. Thực hành nhận biết hình vuông, hình tam giác,
hình tròn, đoạn thẳng, điểm, vẽ đoạn thẳng có độ dài đến 10cm, giải một số bài
toán đơn về cộng, trừ, bước đầu biết diễn đạt bằng lời, bằng kí hiệu một số nội
dung đơn giản của bài học và thực hành. Tập dượt, so sánh, phân tích, tổng hợp,
trìu tượng hoá, khát quát hoá trong phạm vi của nội dung chương trình toán lớp
1.
3. Những yêu cầu cơ bản của việc dạy học môn Toán ở lớp 1.
a. Yêu cầu:

Giai đoạn 3: Từ tuần 18 đến hết tuần 28. Giai đoạn này học sinh học về
các số trong phạm vi 100, đo độ dài, giải bài toán. Đặc biệt là tiết 84 tuần 21 học
sinh học về giải toán có lời văn.
Giai đoạn 4: Từ tuần 29 đến hết tuần 35. Học sinh học về phép cộng, phép
trừ trong phạm vi 100, đo thời gian. Giai đoạn này học sinh thường xuyên được
rèn luyện kĩ năng giải toán có lời văn.
5. Nguyên tắc và phương pháp dạt Toán
a. Nguyên tắc dạy học Toán.
6
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
Kết hợp dạy toán với giáo dục
Đảm bảo tính khoa học, tính vừa sức
Đảm bảo tính trực quan, tính tích cực, tự giác
Đảm bảo tính hệ thống và tính vững chắc
Đảm bảo sự cân đối giữa học và hành, kết hợp dạy học với tính ứng dụng
trong đời sống.
b. Phương pháp dạy học Toán.
a. Phương pháp trực quan
b. Phương pháp thực hành luyện tập
c. Phương pháp gợi mở vấn đáp
d. Phương pháp giảng giải minh hoạ
II. Thực trạng
1. Qua thực tế giảng dạy lớp 1 nhiều năm tôi thấy:
Phần lớn học sinh biết làm bài toán có lời văn.
Học sinh ham học, có hứng thú học tập môn Toán nói chung và “Giải bài
toán có lời văn” nói riêng.
Học sinh bước đầu biết vận dụng bài toán có lời văn vào thực tế.

phương pháp dẫn đến giáo viên rất vất vả khi dạy đến dạng bài toán có lời văn.
2.Kết quả khảo sát điều tra: Lớp 1B Trường Tiểu học Hướng Phùng
Bài tập số 2 (Trang 118) - Tiết 1 của bài: Giải toán có lời văn
Lúc đầu tổ em có 6 bạn, sau đó có thêm 3 bạn nữa. Hỏi tổ em có tất cả mấy bạn?
Tổng

HS viết đúng

HS viết đúng

HS viết đúng

HS giải đúng cả

số

câu lời giải

phép tính

đáp số

3 bước

SL

%

SL



14,8

III.Đề xuất giải pháp khắc phục
Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng của việc dạy- học ‘’ Giải
toán có lời văn’’ hiện nay thì chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu dạy học ở Tiểu
học. Do vậy để khắc phục những hạn chế, phát huy những ưu điểm hiện có ở
thực tế. Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp:
1. Nắm chắc nội dung chương trình giải toán có lời văn:
Để dạy tốt môn Toán lớp 1 nói chung, “Giải toán có lời văn ” nói riêng,
điều đầu tiên là mỗi giáo viên phải nắm chắc nội dung chương trình, sách giáo
khoa.
a)Trong chương trình toán lớp 1 giai đoạn đầu học sinh còn đang học chữ
nên chưa thể đưa ngay “Bài toán có lời văn”. Mặc dù đến tuần 23, học sinh mới
được chính thức học cách giải “Bài toán có lới văn” song chúng ta đã ngầm
chuẩn bị từ xa cho việc làm bài này ngay từ bài: “Phép cộng trong phạm vi 3”
(Luyện tập) ở tuần 7.
*Bắt đầu từ tuần 7 cho đến tuần 16 trong hầu hết các tiết dạy về phép
cộng trong phạm vi 10 đều có các bài tập thuộc dạng “Nhìn tranh nêu phép tính”
ở đây học sinh được làm quen với việc:
Xem tranh vẽ.
Nêu bài toán bằng lời.
Nêu câu trả lời.
Điền phép tính thích hợp (với tình huống trong tranh).
* Tiếp theo đó, kể từ tuần 17, học sinh được làm quen với việc đọc tóm
tắt rồi nêu đề toán bằng lời, sau đó nêu cách giải và tự điền số và phép tính thích
hợp vào dãy năm ô trống. Ở đây không còn tranh vẽ nữa.
9
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng



Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
b) Viết số thích hợp vào chỗ chấm để có bài toán:
Bài toán: Có … bạn, có thêm … bạn đang đi tới. Hỏi tất cả có bao nhiêu
bạn?
Với bài này, học sinh chỉ việc nhìn tranh trả lời câu hỏi của giáo viên rồi
điền vào số vào đề bài thành bài toán có lời văn.
c) Yêu cầu học sinh điền số vào tóm tắt và tìm lời giải, phép tính rồi điền
vào đáp số.
Ví dụ: Lúc đầu tổ em có 6 bạn, sau đó có thêm 3 bạn nữa. Hỏi tổ em có
tất cả mấy bạn?
Tóm tắt

Bài giải

Có :…… bạn

…………………………………

Thêm :…… bạn

………………………………..

Có tất cả :…… bạn?

Đáp số:…. bạn.

d) Điền số vào tóm tắt rồi tự tìm lời giải và giải:
Ví dụ (Bài 1 trang 121/ Toán 1):
Trong vườn có 12 cây chuối, bố trồng thêm 3 cây chuối. Hỏi có tất cả bao

gồm 2 phần: Phần cho biết và phần hỏi.
Gồm 4 bài toán có yêu cầu khác nhau:
* Viết số thích hợp vào chỗ chấm để có bài toán:
Bài toán 1: Có …bạn, có thêm… bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao nhiêu
bạn ?
Bài toán 2: Có … con, có thêm … con thỏ đang chạy tới. Hỏi có tất cả
bao nhiêu con thỏ ?
* Bài toán còn thiếu câu hỏi (cái cần tìm):
Bài toán 3: Viết tiếp câu hỏi để có bài toán.
Có 1 gà mẹ và có 7 gà con.
Hỏi ………………………………………………….?
* Bài toán còn thiếu cả số cả câu hỏi (cái đã cho và cái cần tìm)
Bài toán 4: Có … con chim đậu trên cành, có thêm….con chim bay đến.
Hỏi ………………………………………………….?
12
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
Dạy dạng toán này, chúng ta phải xác định làm thế nào giúp các em điền
đủ được các dữ kiện (cái đã cho và cái cần tìm) còn thiếu của bài toán và bước
đầu các em hiểu được bài toán có lời văn là phải đủ các dữ kiện; đâu là cái đã
cho và đâu là cái cần tìm.
Bước 1: GV đặt câu hỏi - HS trả lời và điền số còn thiếu vào chỗ chấm
để có bài toán. Giáo viên kết hợp dùng phấn màu ghi số còn thiếu vào bài toán
mẫu trên bảng lớp.
Bước 2: Hướng dẫn các em xác định cái đã cho và cái cần tìm (Dữ kiện
và yêu cầu bài toán). Dùng phấn màu gạch chân dữ kiện và từ quan trọng (tất cả)
của bài toán.
Sau khi hoàn thành 4 bài toán, giáo viên nên cho các em đọc lại và xác

An có

: 4 quả bóng.

Bình có

: 3 quả bóng.

Cả hai bạn có: . . . quả bóng ?
Yêu cầu học sinh đọc lại tóm tắt.
Bước 3: Tìm cách giải bài toán
a) Hướng dẫn học sinh viết lời giải:
Dựa vào đâu ta viết được lời giải của bài toán ?
Nhấn mạnh cho học sinh: Bài toán hỏi cái gì thì trả lời ngay các đó- Đó
chính là lời giải của bài toán.
Hướng dẫn các em viết câu lời giải theo một số cách sau:
Cách 1: Hướng dẫn cho HS chọn cách viết câu lời giải gần với câu hỏi
nhất đó là:
14
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
- Đọc kĩ câu hỏi.
- Bỏ chữ Hỏi đầu câu hỏi.
- Thay chữ mấy bằng chữ số.
- Thêm vào cuối câu chữ là và dấu hai chấm
Để có câu lời giải: “Cả hai bạn có số quả bóng là:”
Cách 2: Đưa từ “quả bóng” ở cuối câu hỏi lên đầu thay thế cho từ “Hỏi”
và thêm từ Số (ở đầu câu), là ở cuối câu để có “Số quả bóng hai bạn có tất cả là”

Đáp số: 7 quả bóng
Bước 5: Kiểm tra lại bài giải
Sau khi học sinh làm bài xong yêu cầu các em kiểm tra lại bài xem đã
đúng chưa (có thể quan sát tranh lại để kiểm tra)
Ví dụ 2: Bài tập 2 (trang 169- Toán 1)
Bài toán : Một thanh gỗ dài 97 cm, bố em cưa bớt đi 2 cm. Hỏi thanh gỗ
còn lại dài bao nhiêu xăng-ti- mét?
* Thực hiện theo 4 bước hướng dẫn giải bài toán có lời văn trên như sau:
Bước 1: Tìm hiểu đề bài
Cho học sinh đọc đề nhiều lần để xác định dạng bài tập.
* Đối với học sinh học tốt có thể hỏi:
Bài toán cho biết gì? (Một thanh gỗ dài 97 cm, bố em cưa bớt 2 cm).
Bài toán hỏi gì? Hay bài toán yêu cầu gì? (Thanh gỗ còn lại dài bao nhiêu
xăng-ti-mét ?)
* Đối với học sinh chậm hơn có thể hỏi:
+ Thanh gỗ dài bao nhiêu xăng-ti-mét? (97cm)
+ Bố em cưa bớt bao nhiêu xăng-ti-mét? (2cm)
16
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
+ Bài toán hỏi gì? (Thanh gỗ còn lại dài bao nhiêu xăng- ti- mét?)
Bước 2: Tóm tắt bài toán
(Có thể hướng dẫn học sinh tóm tắt bằng lời, bằng sơ đồ đoạn thẳng hoặc
bằng hình vẽ)
Tóm tắt
Thanh gỗ : 97 cm
Cưa bớt


3. Sử dụng tốt các phương pháp dạy học trong dạy giải toán có lời văn:
a. Phương pháp trực quan: Giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt
động trực tiếp trên các hiện tượng, sự vật cụ thể để dựa vào đó nắm bắt được
kiến thức, kĩ năng của môn Toán.
b. Phương pháp thực hành luyện tập: Phương pháp dạy học liên quan
đến hoạt động thực hành luyện tập các kiến thức, kĩ năng của môn học, chiếm
50% tổng thời gian dạy học Toán.
+ Làm trên bảng lớp
+ Làm trên bảng con của học sinh.
+ Luyện tập Toán trong vở .
+ Làm trong phiếu học tập.
c. Phương pháp gợi mở vấn đáp: Phương pháp sử dụng một hệ thống các
câu hỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ, lần lượt trả lời từng câu hỏi, từng bước
dần đến cách trình bày bài toán có lời văn.
d. Phương pháp giảng giải minh hoạ: Phương pháp này dùng lời nói để
giải thích, kết hợp với các phương tiện trực quan để hỗ trợ cho việc giải thích.
e. Phương pháp tổ chức trò chơi học tập:
f. Tổ chức cho học sinh học nhóm cộng tác:
Trước khi giải một bài toán có lời văn, giáo viên có thể cho học sinh tự
suy nghĩ tìm ra cách giải bài toán sau đó có thể thảo luận trong nhóm xem cách
18
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
giải đã chính xác chưa, có cần sự giúp đỡ của bạn không, rồi mới trình bày bài
giải.
4. Sử dụng hợp lý, có hiệu quả đồ dùng dạy học, đặc biệt là đồ dùng trực
quan:
Dạy giải toán có lời văn giáo viên cho học sinh quan sát đồ dùng trực

Kết quả đạt được:
Với đề bài: Minh có 10 cái kẹo, bố cho Minh thêm 10 cái kẹo nữa. Hỏi
Minh có tất cả bao nhiêu cái kẹo ?
Lớp 1B đạt kết quả như sau:
Giai đoạn

HS viết đúng HS viết đúng HS viết đúng HS
câu lời giải

phép tính

đáp số

giải

đúng cả 3
bước

Khi

chưa

áp

SL

%

SL


7

25,9

0

0

20

74,1

dụng biện pháp
SKKN
Sau khi áp dụng
biệnpháp SKKN

D. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng giải toán có lời văn là một nội dung
dạy học quan trọng trong chương trình Tiểu học nói chung và lớp 1 nói riêng.
Nội dung này là sự tích hợp các kiến thức số học, đại lượng và hình học. Hầu
20
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1
như trong tất cả các tiết học đều có các bài tập về giải toán có lời văn, hệ thống
các bài tập đó rất đa dạng và phong phú.
Trong các bài toán đơn có liên quan chặt chẽ với các kiến thức về số học,

không sao chép nội dung của người khác.
Người viết

Nguyễn Thị Thuý Phụng

22
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng


Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học - Giải toán có lời văn lớp 1

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa môn toán 1
2. Sách giáo viên toán 1
3. Sách Tâm lý học Tiểu học- NXBGD- 1999
4. Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học – NXB Đại học Đà Nẵng 1999
5. Bài giảng phương pháp dạy học Toán- Trường Đại học sư phạm Đà
Nẵng
6. Bộ sách Toán Tiểu học nâng cao - NXB giáo dục.
7. Nguồn tài liệu Internet

23
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy Phụng – Trường Tiểu học Hướng Phùng