“ Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn
lớp một”
1. Phần mở đầu:
1.1.Lý do chọn sáng kiến
Trong các môn học ở tiểu học thì môn toán có vị trí rất quan trọng vì
Toán với tư cách là một khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới thực, một
hệ thống kiến thức và phương pháp nhận thức cơ bản. Bậc tiểu học được coi là
bậc học nền tảng của cả hệ thống giáo dục, trong đó lớp Một chính là phần móng
của cái nền tảng ấy. Nền móng chắc thì mới đảm bảo cho phần kiến trúc bên trên
được bền vững. Bởi vì môn toán ở lớp 1 mở đường cho trẻ đi vào thế giới diệu kì
của Toán học, rồi mai đây các em lớn lên sẽ trở thành một bác sĩ giỏi, một nhà
giáo, nhà khoa học, trở thành những người lao động sáng tạo trên mọi lĩnh vực
đời sống, sản xuất. Là một giáo viên dạy lớp 1, tự bản thân tôi nhận thấy môn
Toán là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt, nhất là học sinh
lớp 1 lại càng quan trọng hơn. Môn Toán cung cấp những kiến thức cơ bản về số,
những phép tính trong đại lượng và khái niệm cơ bản về hình học, bên cạnh đó
nó còn góp phần vào phát triển tư duy, khả năng suy luận, phát triển ngôn ngữ,
trau dồi trí nhớ, kích thích cho các em trí tưởng tượng, óc khám phá, hình thành
nhân cách cho các em. Thấy được tầm quan trọng của môn Toán nên tôi đã đi sâu
tìm hiểu, học hỏi và nghiên cứu ra những biện pháp mới để giảng dạy môn Toán
thật tốt giúp học sinh chủ động tiếp thu môn Toán một cách nhẹ nhàng thông qua
hoạt động học tập. Để “học mà chơi - chơi mà học”, đó cũng là nhằm nâng cao
chất lượng dạy học ở Tiểu học nói chung và dạy học môn Toán nói riêng. Mong
các em trở thành những con người có ích giúp cho “non sông Việt Nam trở nên
tươi sáng hơn, dân tộc Việt Nam có thể sánh vai với các cường quộc năm châu”
như trích thư của Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta đã gửi lại. Chính vì
vậy việc nâng cao chất lượng dạy và học ở bậc tiểu học nói chung và ở lớp Một
nói riêng luôn là vấn đề thời sự, nó được các cấp giáo dục từ Trung ương đến cơ
sở hết sức quan tâm và đặt lên nhiệm vụ hàng đầu. Tuy nhiên, để nâng cao được
chất lượng dạy và học thì ngoài việc áp dụng những quan điểm lý luận, những
hướng dẫn mang tính định hướng về nội dung và phương pháp dạy - học của các

tích cực của học sinh. Trình độ học sinh không đồng đều: có em đã được học qua
lớp Mẫu giáo, có em chưa bao giờ biết đến mặt chữ, sách vở trước khi vào lớp
Một; có em chỉ dạy qua một lần, thậm chí chỉ nói sơ qua đã biết, nhưng cũng
không ít học sinh giáo viên dạy đi dạy lại nhiều lần vẫn chưa hiểu hoặc hiểu rồi
lại quên ngay. Xuất phát từ những vấn đề trên và trên cơ sở thực tiễn học sinh
tiểu học, việc giải Toán của các em gặp nhiều khó khăn, nhiều em đọc bài toán
2


không hiểu ý của bài toán yêu cầu gì, do đó các em hay bị giải sai. Là một giáo
viên, tôi luôn luôn suy nghĩ mình phải làm gì để giúp học sinh giải toán có lời
văn tốt đặc biệt là bài toán hợp, vậy để giúp học sinh làm tốt thao tác phân tích,
tổng hợp bài toán, từ đó các em giải được bài toán đơn. Trên cơ sở giải được toán
đơn các em sẽ giải được bài toán hợp bằng nhiều cách phân tích bài toán hợp
thành bài toán đơn để giải, trong việc tìm kế hoạch giải toán có nhiều phương
pháp nhưng quan trọng nhất, hay vận dụng nhất là phương pháp tổng hợp do vậy
tôi quyết định chọn và nghiên cứu “ Một số giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng dạy học giải toán có lời văn lớp một”
2.2. Nội dung
Trước hết, chúng ta cùng xác định một cách tổng quát về mục tiêu dạy – học
giải bài toán có lời văn môn Toán ở lớp Một. Để học sinh có thể đạt được những
yêu cầu đã đặt ra ở trên không phải là khó nhưng cũng hề dễ nếu giáo viên không
có những cải tiến thích hợp về phương pháp hướng dẫn giải toán có lời văn cho
học sinh lớp Một. Đó cũng chính là điều làm tôi luôn băn khoăn, trăn trở tìm
cách để nâng cao chất lượng dạy – học, nâng dần trình độ tiếp thu của học sinh.
Với thực tế kinh nghiệm giảng dạy lớp một nhiều năm liên tục, tôi đã có một số
biện pháp để khi học xong lớp Một các em biết
thực hiện giải bài toán có lời văn đạt kết quả cao, tôi đưa ra một số giải pháp
sau:
Giải pháp 1: Sử dụng đồ dùng trực quan dạy học giải toán có lời văn của học


Thời gian

Hs viết
đúng câu
lời giải

HS viết
đúng
phép tính

HS viết
đúng
đáp số

Trước khi thực
hiện đề tài

65%

65%

70%

HS viết
đúng cả
3 bước
Trên
65%


Tôi đã hướng dẫn học sinh làm theo đúng mục tiêu của dạng bài tập này là:
Giúp học sinh hình thành kĩ năng biểu thị một tình huống của bài toán bằng một
phép tính tương ứng với mỗi tranh vẽ.
VD: Bài 5( b) . Viết phép tính thích hợp.
Cho học sinh xem tranh, nêu bài toán: Có 1 con thỏ, 1 con thỏ nữa đi đến. Hỏi
có tất cả mấy con thỏ?
Học sinh có thể nêu:
Có 1 con thỏ, 1 con nữa đi đến. Hỏi có tất cả mấy con thỏ?
Học sinh viết:
1+1= 2
VD Bài 4 (b) trang 63. Viết phép tính thích hợp
Có 5 con chim, bay đi 2 con. Hỏi còn lại mấy con chim?
Học sinh viết phép tính: 5 - 2 = 3
Có tất cả 5 con chim, có 3 con chim đậu trên cành. Hỏi có mấy con chim đã bay
đi ?
VD: Học sinh viết phép tính: 5 - 3 =2
Có rất nhiều cách để nêu, giải bài, có nhiều kết quả đúng, tôi thường xuyên
khuyến khích học sinh làm như vậy. nhưng với bức tranh của bài 4b trang 63.
Tôi sẽ hướng dẫn để học sinh có thể viết:
5 – 2 = 3 hoặc 5 - 3 = 2
để phép tính phù hợp với tình huống của bài toán nêu ra.
Như vậy qua giai đoạn 1 học sinh của tôi đã hình thành tốt kĩ năng khi làm dạng
bài tập như trên. Đó là:
5


Xem tranh vẽ.
Nêu bài toán bằng lời
Nêu câu trả lời
Điền phép tính thích hợp với tình huống trong tranh.

bạn ?
Bài 2:
Bài toán : Có … con thỏ , có thêm … con thỏ đang chạy tới. Hỏi có tất cả bao
nhiêu con thỏ ?
* Bài toán còn thiếu câu hỏi ( cái cần tìm)
Bài 3 Viết tiếp câu hỏi để có bài toán.
Bài toán : Có 1 gà mẹ và có 7 gà con.
Hỏi ………………………………………………….?
* Bài toán còn thiếu cả số cả câu hỏi ( cái đã cho và cái cần tìm)
Bài 4.
Bài toán : Có … con chim đậu trên cành, có thêm….con chim bay đến.
Hỏi ………………………………………………….?
- Dạy dạng toán này tôi phải xác định làm thế nào giúp các em điền đủ được
các dữ kiện (cái đã cho và cái cần tìm) còn thiếu của bài toán và bước đầu các
em hiểu được bài toán có lời văn là phải đủ các dữ kiện; đâu là cái đã cho và đâu
là cái cần tìm.
Bước 1: GV đặt câu hỏi - HS trả lời và điền số còn thiếu vào chỗ chấm để có bài
toán. Giáo viên kết hợp dùng phấn màu ghi số còn thiếu vào bài toán mẫu trên
bảng lớp.
Bước 2: Hướng dẫn các em xác định cái đã cho và cái cần tìm. (dữ kiện và yêu
cầu bài toán). Dùng phấn màu gạch chân dữ kiện và từ quan trọng (tất cả) của bài
toán.
Sau khi hoàn thành 4 bài toán giáo viên nên cho các em đọc lại và xác định
bài 1 và bài 2 thiếu cái đã cho; bài 3 thiếu cái cần tìm; bài 4 thiếu cả cái đã cho
và cái cần tìm. Qua đó giúp các em hiều được đây là dạng toán có lời văn phải có
đủ dữ kiện.
b.Quy trình giải toán có lời văn.
Gồm các bước:
- Tìm hiểu bài toán.
- Tóm tắt bài toán.

Cách 2: Đưa từ “ cái thuyền” ở cuối câu hỏi lên đầu thay thế cho từ “Hỏi” và
thêm từ Số (ở đầu câu), là ở cuối câu để có “ Số cái thuyền Lan còn lại là:”
Cách 3: Dựa vào dòng cuối cùng của câu tóm tắt coi đó là “từ khoá” của câu lời
giải rồi thêm thắt chút ít. Vídụ: Từ dòng cuối của tóm tắt “ Lan còn bao nhiêu cái
thuyền?”. Học sinh viết câu lời giải: Còn lại là:”.
8


Cách 4: Giáo viên nêu miệng câu hỏi: “ Hỏi còn lại bao nhiêu cái thuyền?” để
học sinh trả lời miệng: “ Lan còn lại là” rồi chèn phép tính vào để có cả bước
giải (gồm câu lời giải và phép tính):
Lan còn lại là:
14 - 4 = 10 (cái thuyền)
Cách 5: Sau khi học sinh tính xong: 14 - 4 = 10 (cái thuyền)
. Giáo viên chỉ vào 10 rồi hỏi: “ 10 cái thuyền này là của ai? ” ( số cái thuyền
của Lan còn lại). Từ câu trả lời của học sinh ta giúp các em chỉnh sửa thành câu
lời giải: “ Số cái thuyền của Lan còn lại là”. Vậy là có rất nhiều câu lời giải khác
nhau. Tiếp tục hướng dẫn học sinh viết các phép tính.
- Tôi nêu tiếp: “Muốn biết Lan còn lại mấy cái thuyền ta làm tính gì? (tính trừ);
Mấy cộng với mấy? (14 – 4 = 10)
Tiếp tục tôi gợi ý để học sinh nêu tiếp “ 10
này là 10 cái thuyền) nên ta viết “ cái thuyền” vào dấu ngoặc đơn: 14 – 4 = 10
( cái thuyền). Để bài toán đầy đủ các bước giáo viên hướng dẫn các em viết đáp
số.
Không phải ngay từ đầu học sinh đã quen với cách giải này, để giúp học
sinh nắm vững các bước giải tương tự để học sinh được luyện tập thành thạo.
Đối với các bài toán luyện tập chung nhằm củng cố kiến thức về giải giải toán có
lời văn. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh vận dụng mô hình trường học mới
mức 1. Tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm, nhóm tưởng điều hành nhóm đọc,
phân tích bài toán theo nhóm và thực hành giải bài toán cá nhân. Sau hoạt động

đúng
phép tính

HS viết
đúng đáp
số

Sau khi
thực hiện đề tài

98%

100%

98%

HS viết
đúng cả
3 bước
trên
98%

Tuy nhiên việc làm đó không chỉ dừng lại một thời gian nhất định mà còn là
một quá trình rèn luyện lâu dài. Bản thân tôi tin tưởng rằng với các giải pháp này
chất lượng và hiệu quả dạy học không những đối với lớp 1 mà còn đối với lớp
học bậc tiểu học ngày càng được nâng cao hơn, góp phần vào việc đổi mới
phương pháp dạy học trong giai đoạn mới hiện nay.
3.2. Những kiến nghị, đề xuất.
Trên đây là ý kiến của bản thân về Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
dạy học giải toán có lời văn lớp một”, rất mong bạn đọc đóng góp ý kiến.