ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

--------

ĐINH THỊ TRANG

PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH
DOANH, THƢƠNG MẠI THEO THỦ TỤC TỐ TỤNG
TÒA ÁN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2013

1


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

--------


3


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

MỤC LỤC
MỤC LỤC ........................................................................................................ 1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN .......................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU ................................................................... 8
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 9
Chƣơng 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP KINH DOANH THƢƠNG MẠI BẰNG CON ĐƢỜNG
TÒA ÁN ......................................................................................................... 14
1.1. Khái niệm tranh chấp kinh doanh thƣơng mại và giải quyết tranh
chấp kinh doanh thƣơng mại .................................................................... 14
1.1.1. Khái niệm tranh chấp kinh doanh thương mại ............................... 14
1.1.2. Khái niệm giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại .............. 17
1.2. Các phƣơng thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
ngoài tòa án hiện nay ................................................................................. 19
1.2.1. Một số phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại
ngoài tòa án ở Việt Nam hiện nay ............................................................ 20
1.2.2. Phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại thông
qua các thiết chế quốc tế và khu vực ...................................................... 222
1.2.3. So sánh giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng Tòa án

2.1.2. Các khiếm khuyết trong quy định của pháp luật ........................... 66
2. 2. Thực trạng giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại tại tòa
án ................................................................................................................. 74
2.2.1. Tình hình giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong hệ
thống tòa án Việt Nam ............................................................................. 74
2.2.2. Các khó khăn nổi lên khi áp dụng giải quyết tranh chấp kinh doanh
thương mại tại tòa án. ............................................................................... 76
2.3. Đánh giá về mối quan hệ giữa các khiếm khuyết trong quy định
của pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
và các vƣớng mắc khi thực thi pháp luật ................................................ 81
2.3.1. Sự chồng chéo về thẩm quyền trong xét xử tranh chấp kinh doanh
thương mại ................................................................................................ 81
2.3.2. Sự phân loại chưa hợp lý giữa thẩm quyền xét xử tranh chấp kinh
doanh thương mại và tranh chấp dân sự ở tòa án các cấp ........................ 83
5


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Kết luận chƣơng 2 ...................................................................................... 84
Chƣơng 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TỐ TỤNG TRONG GIẢI
QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƢƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ........................................................................... 85
3.1. Phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật tố tụng giải quyết tranh chấp


7


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ BẢNG BIỂU
Sơ đồ 1: Cơ cấu thẩm quyền xét xử theo cấp tranh chấp KDTM ................... 40
Sơ đồ 2: Quy trình giải quyết tranh chấp KDTM tại TAND .......................... 50
Biểu đồ 1: Biểu đồ số liệu thụ lý giải quyết sơ thẩm các vụ án tranh chấp
KDTM của ngành TA qua các năm ................................................................ 90

8


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Đầu năm 2011 vừa qua, Đại hội lần thứ XI đã họp, thảo luận và thông
qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
(bổ sung, phát triển năm 2011) và chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai
đoạn 2010 – 2020. Để phục vụ cho chiến lược này cần có những nghiên cứu
và phát triển sâu rộng các quy định của hệ thống pháp luật đặc biệt là pháp
luật trong lĩnh vực kinh tế và giải quyết các vụ án trong tranh chấp kinh doanh
thương mại (KDTM). Đây là yêu cầu hết sức cần cấp thiết bởi lẽ trong những


những nhược điểm của phương thức này khiến các doanh nghiệp băn khoăn
khi lựa chọn giải quyết tại tòa án như: thủ tục phức tạp, rườm rà hay thời gian
giải quyết kéo dài, việc bảo mật thông tin không được đảm bảo. Tuy nhiên,
tòa án là cơ quan tài phán quốc gia, mang tính cưỡng chế nghiêm minh nên
việc lựa chọn tòa án là cơ quan giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực KDTM
vẫn là lựa chọn an toàn cho các doanh nghiệp.
Hiện tại, thủ tục tố tụng giải quyết tranh chấp KDTM ở tòa án được
quy định tại Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004, sửa đổi bổ sung một
số điều năm 2011, có hiệu lực thi hành vào ngày 01/01/2012 (BLTTDS
2004). Trên cơ sở chính là BLTTDS 2004, tác giả nghiên cứu đề tài này nhằm
mục đích tìm hiểu những ưu và nhược điểm của phương thức giải quyết nêu
trên, từ đó có thể góp phần nhỏ nhoi vào công tác cải sửa hoàn chỉnh phương
thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại thông qua con đường
tòa án cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước đang hoạt động trên lãnh thổ
nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Hơn thế nữa, trong công cuộc
đổi mới như hiện nay, hệ thống tài phán kinh tế của nước ta ngày càng tụt
hậu, đặc biệt là khối ngành chịu sự bao cấp của nhà nước, đã bộc lộ sự trì trệ
trong công tác giải quyết, tạo ra không ít khó khăn trong việc cải tiến chất
lượng giải quyết án gây ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các doanh
nghiệp. Vì vậy, việc sửa đổi hệ thống pháp luật tố tụng trong lĩnh vực này
cùng với thay đổi ngành tòa án nhân dân (TAND), tạo niềm tin cho các doanh
nghiệp khi gửi gắm cho tòa án giải quyết các tranh chấp KDTM là việc làm
hết sức cần thiết phải thực hiện.
2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu:
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu một cách tổng quát các vấn đề lý luận
cơ bản của nội dung tố tụng tại tòa án (chủ yếu dựa trên văn bản pháp luật
hiện hành là BLTTDS 2004 và các văn bản pháp lý có liên quan cùng với
thực tiễn hoạt động xét xử các loại án KDTM tại TAND hiện nay). Từ đó, có
10



Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

- Phương pháp khai thác các tài liệu sẵn có như các văn bản pháp luật,
giáo trình, tạp chí chuyên ngành, các công trình nghiên cứu khoa học có liên
quan đến đề tài nghiên cứu.
- Phương pháp phân tích và so sánh luật.
- Phương pháp diễn dịch và quy nạp
- Phương pháp tổng hợp;
Từ đó rút ra những nhận xét và kết luận trong quá trình giải quyết
những nhiệm vụ mà luận văn đề ra.
5. Tình hình nghiên cứu:
Hiện tại, có rất nhiều đề tài nghiên cứu và cả các công trình khoa học
đã nghiên cứu về nội dung giải quyết tranh chấp KDTM bằng tòa án, hoặc
TTTM hoặc bằng con đường hòa giải hay thương lượng hoặc bằng nhiều
phương thức khác. Tuy nhiên, việc nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở các bài viết,
chưa thực sự được áp dụng thực tiễn khoa học, khiến cho việc áp dụng luật
trên thực tế trong công tác giải quyết tranh chấp KDTM tại các TAND còn
nhiều lúng túng, chưa có định hướng cụ thể. Vì vậy, rất cần thiết có nhiều hơn
nữa các nghiên cứu chuyên sâu về nội dung này, đặc biệt là những nghiên cứu
mang tính áp dụng thực tế. Do đó, đề tài của luận văn lựa chọn nghiên cứu
các vấn đề cơ bản còn tồn tại và kém hiệu quả của công tác giải quyết tranh
chấp KDTM bằng con đường tòa án đồng thời rút ra những sáng kiến, đóng

thương mại tại tòa án nhân dân và tình hình thực thi ở Việt Nam hiện nay.
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật tố tụng giải quyết tranh chấp kinh doanh
thương mại tại tòa án nhân dân ở Việt Nam hiện nay.
Kết luận

13


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Chƣơng 1 – KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP KINH DOANH THƢƠNG MẠI BẰNG CON ĐƢỜNG
TÒA ÁN

1.1.

Khái niệm tranh chấp kinh doanh thƣơng mại và pháp luật giải

quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
1.1.1. Khái niệm tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
a. Tranh chấp kinh doanh thương mại
Theo Triết học Mac-Lê nin, mâu thuẫn là quy luật chung của xã hội, là
nguồn gốc, là động lực của sự phát triển. Mâu thuẫn luôn luôn tồn tại như một
tất yếu tự nhiên trên mọi lĩnh vực của xã hội, tạo nên sự phát triển của xã hội.

mâu thuẫn phát sinh từ việc các chủ thể kinh doanh có sự bất đồng đến mức
trái ngược nhau trong hoạt động kinh doanh, đầu tư, cung ứng dịch vụ...gọi
chung là trong hoạt động KDTM.
Cách định nghĩa này mặc dù còn nhiều hạn chế song cũng đã chỉ ra
được bản chất của tranh chấp KDTM là mâu thuẫn, xung đột về những lợi ích
phát sinh khi tham gia các hoạt động KDTM. Tuy nhiên, phạm vi giữa mâu
thuẫn, xung đột và tranh chấp là khác nhau, chỉ khi nào mâu thuẫn và xung
đột lớn, đến mức không thể điều hòa thì tranh chấp mới xảy ra.
Ngoài các định nghĩa trên về tranh chấp kinh doanh thương mại thì
giáo trình Luật Thương mại, tập 2 của trường Đại học Luật Hà Nội cũng đưa
ra quan điểm về tranh chấp thương mại: Tranh chấp thương mại là những mâu
thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá
trình thực hiện các họat động thương mại.[11, Tr 432].
Từ những phân tích trên, có thể thấy hiện nay, vẫn chưa đưa ra được
cách hiểu thống nhất, đặc biệt là chưa có văn bản pháp lý nào quy định cụ thể
khái niệm tranh chấp kinh doanh thương mại mà mới chỉ dừng lại ở vấn đề
quan điểm của một số tác giả trên cơ sở tiếp cận nó thông qua luật nội dung
và luật tố tụng.
15


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Như vậy, có thể hiểu khái niệm tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn,

- Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá
nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận
bao gồm: mua bán hàng hoá; cung ứng dịch vụ; phân phối; đại diện, đại lý; ký
gửi; thuê, cho thuê, thuê mua; xây dựng; tư vấn, kỹ thuật; vận chuyển hàng
hoá, hành khách bằng đường sắt, đường bộ, đường thuỷ nội địa; vận chuyển
hàng hoá, hành khách bằng đường hàng không, đường biển; mua bán cổ
phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá khác; đầu tư, tài chính, ngân hàng; bảo
hiểm; thăm dò, khai thác;
- Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá
nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận;
- Tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty, giữa các
thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải
thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty;
- Các tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại mà pháp luật có quy định.
1.1.2. Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
a. Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại
Có thể nhận thấy, mối quan hệ trong hoạt động KDTM vừa mang tính
xung đột vừa hợp tác. Vì thế, khi xảy ra tranh chấp các bên luôn tìm cách
nhanh chóng để giải quyết các xung đột, mâu thuẫn này để sớm đưa hoạt
động kinh doanh, sản xuất của mình trở lại bình thường ổn định. Do đó, việc
giải quyết tranh chấp KDTM đòi hỏi các bên tranh chấp cũng như cơ quan
giải quyết tranh chấp phải tiến hành nhanh chóng, kín đáo, không làm ảnh
hưởng đến quá trình sản xuất kinh doanh của các bên đồng thời phải luôn đảm
bảo được sự hợp tác trong hoạt động KDTM.
Như đã phân tích, tranh chấp KDTM là việc phát sinh các mâu thuẫn,
bất đồng từ hoạt động sản xuất, đầu tư hay cung ứng các dịch vụ…(được gọi
chung là các hoạt động KDTM). Đây là một trong các loại việc thuộc lĩnh vực
tư, do đó các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn hình thức giải quyết tranh
17


mại
- Khi xảy ra tranh chấp các bên có quyền tự lựa chọn phương thức giải
quyết tranh chấp của mình bằng các con đường khác nhau. Trên thực tế tranh
chấp KDTM có thể được giải quyết bằng tòa án hoặc các phương thức khác
ngoài tòa án. Pháp luật giải quyết tranh chấp KDTM quy định đối với các
phương thức giải quyết tranh chấp KDTM nói trên về trình tự, thủ tục và các
nội dung khác đảm bảo quá trình giải quyết tranh chấp KDTM theo quy trình,
đảm bảo tính pháp lý.
18


- Đối với các phương thức giải quyết tranh chấp KDTM như hòa giải,
thương lượng chỉ cần các bên có thiện chí giải quyết, pháp luật chưa có quy
định về thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM bằng phương thức này nhưng
trong các phương thức giải quyết khác mà pháp luật có quy định về trình tự
thủ tục đều khuyến khích các bên tiến hành hòa giải hoặc thương lượng trước
khi buộc phải tiến hành các thủ tục khác.
- Trong trường hợp lựa chọn tòa án là cơ quan giải quyết tranh chấp
KDTM thì các bên phải tuân thủ triệt để nghiêm ngặt, chặt chẽ các quy định
của pháp luật về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp được quy định tại
BLTTDS 2004 và các văn bản hướng dẫn thi hành bộ luật này.
Mặc dù tranh chấp KDTM có thể được giải quyết bằng nhiều phương
thức khác nhau như thương lượng, hòa giải hoặc bằng con đường tòa án hoặc
bằng các cơ quan khác ngoài tòa án nhưng tác giả chỉ tập trung đi sâu phân
tích các vấn đề có liên quan đến nội dung giải quyết tranh chấp KDTM thông
qua thủ tục tố tụng tại tòa án như đã trình bày ở phần đối tượng và phạm vi
nghiên cứu, trong luận văn. Tuy nhiên, để tìm hiểu nội dung phương thức giải
quyết tranh chấp KDTM bằng tòa án được đầy đủ và hoàn thiện thì vẫn cần
tìm hiểu về các phương thức giải quyết khác, so sánh với phương thức giải
quyết tranh chấp bằng tòa án để rút ra những ưu nhược điểm của phương thức

cầu của các bên tranh chấp.
Ngoài những cơ chế giải quyết tranh chấp KDTM tại Việt Nam nêu
trên còn có các cơ chế giải quyết tranh chấp KDTM riêng của các tổ chức
quốc tế được giới kinh doanh lựa chọn như: Thiết chế giải quyết tranh chấp
KDTM của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), ASEAN, ICSID.
Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, hoạt động kinh doanh,
thương mại ngày càng đa dạng và không ngừng phát triển trong tất cả mọi
lĩnh vực sản xuất, thương mại, dịch vụ, đầu tư... Việc lựa chọn phương thức
giải quyết nào cần phải được các bên cân nhắc, lựa chọn phù hợp dựa trên các
yếu tố như mục tiêu đạt được, bản chất của tranh chấp, mối quan hệ làm ăn
giữa các bên, thời gian và chi phí dành cho việc giải quyết tranh chấp. Chính
vì vậy, khi lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, các bên cần hiểu rõ
bản chất và cân nhắc các ưu điểm, nhược điểm của một phương thức để có
quyết định hợp lý nhằm tiết kiệm thời gian, công sức và tiền bạc phục vụ tốt
cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
1.2.1. Một số phƣơng thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại
ngoài tòa án ở Việt Nam hiện nay
(1)Thương lượng
Thương lượng trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại là
phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên tranh chấp cùng
20


nhau bàn bạc, tự dàn xếp, thỏa thuận tìm ra cách giải quyết các vấn đề tranh
chấp trên cơ sở lợi ích và trách nhiệm của các bên với nhau để loại bỏ tranh
chấp mà không cần có sự trợ giúp hay phán quyết của bất kì bên thứ ba nào.
Thương lượng là phương thức thường được các bên tranh chấp lựa chọn trước
tiên khi có tranh chấp xảy ra, và trên thực tế phần lớn các bên tranh chấp
trong kinh doanh thương mại vẫn thường lựa chọn phương thức này để giải
quyết tranh chấp trước khi lựa chọn các phương thức khác. Đây là phương

mien phi
phi

chấp gây tốn kém. Ngoài ra thương lượng có thể được thực hiện với việc gửi
tài liệu, chứng cứ vi phạm…qua thư từ, telex, fax…Cho nên, quá trình thương
lượng trở nên nhanh chóng, ít tốn kém khắc phục được việc các bên tranh
chấp ở quá xa nhau.
(2)Hòa giải
Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp trên cơ sở việc các bên
tiến hành thỏa thuận giải quyết nội dung tranh chấp với sự hỗ trợ của bên thứ
ba là hòa giải viên làm trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên
tranh chấp tìm kiếm các giải pháp nhằm loại trừ tranh chấp đã phát sinh. Yêu
cầu của trung gian hòa giải phải là người có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ;
am hiểu pháp luật, có kinh nghiệm thực tiễn và có sự độc lập, uy tín và độ tin
cậy cần thiết để các bên tranh chấp mời làm trung gian. Thường thì quá trình
hòa giải của các bên tranh chấp không chịu sự chi phối bởi các quy định có
tính khuôn mẫu, bắt buộc của pháp luật về thủ tục hòa giải. Các bên có thể
xác định một thủ tục tiến hành hòa giải qua trung gian, một thủ tục linh hoạt,
mềm dẻo, được người trung gian sử dụng, quyết định. Người trung gian có
trách nhiệm giải thích cho các bên tranh chấp biết về bản chất của thủ tục hòa
giải cũng như những quy ước chủ yếu được áp dụng chủ yếu trong quá trình
hòa giải. Kết quả hòa giải phụ thuộc vào thiện chí của các bên tranh chấp và
uy tín, kinh nghiệm, kỹ năng của trung gian hòa giải, quyết định cuối cùng
của việc giải quyết tranh chấp không phải của trung gian hòa giải mà hoàn
toàn phụ thuộc vào sự tự nguyện các bên tranh chấp. Kết quả hòa giải thành
không có bất kì cơ chế pháp lý nào để bảo đảm thi hành những cam kết của
các bên trong quá trình hòa giải.
Tóm lại, thương lượng và hòa giải là hai phương thức giải quyết tranh
chấp KDTM có nhiều ưu điểm là sự thuận tiện, đơn giản, nhanh chóng tính
linh hoạt, hiệu quả và ít tốn kém. Ngoài ra, giải quyết tranh chấp KDTM bằng

chấp. Và trọng tài thường trực (còn gọi là trọng tài quy chế) là hình thức trọng
tài được thành lập có tổ chức, có trụ sở cố định, có danh sách trọng tài viên,
hoạt động theo điều lệ tổ chức và các quy tắc tố tụng riêng.

23


Ket-noi.com
Ket-noi.com kho
kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Ưu điểm của phương thức giải quyết tranh chấp này là có tính linh
hoạt, tạo quyền chủ động cho các bên; tính nhanh chóng, tiết kiệm được thời
gian có thể rút ngắn thủ tục tố tụng trọng tài và đảm bảo bí mật. Trọng tài tiến
hành giải quyết tranh chấp theo nguyên tắc án, quyết định trọng tài không
được công bố công khai, rộng rãi.
Theo nguyên tắc này họ có thể giữ được bí quyết kinh doanh cũng như
danh dự, uy tín của mình. Giải quyết trọng tài không bị giới hạn về mặt lãnh
thổ do các bên có quyền lựa chọn bất kỳ trung tâm trọng tài nào để giải quyết
tranh chấp cho mình.
Phán quyết của trọng tài có tính chung thẩm, đây là ưu thế vượt trội so
với hình thức giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hòa giải. Sau khi trọng
tài đưa ra phán quyết thì các bên không có quyền kháng cáo trước bất kỳ một
tổ chức hay tòa án nào.
Nhược điểm: Giải quyết bằng phương thức trọng tài chi phí không tính
toán được trước, có thể đòi hỏi chi phí tương đối cao đối với những trung tâm

chứ không phải là tranh chấp giữa các chủ thể là cá nhân công dân hoặc tổ
chức mang quốc tịch của các nước thành viên WTO mặc dù họ chính là đối
tượng trực tiếp thực hiện các giao dịch thương mại quốc tế. Vì thế, đối tượng
này muốn tiếp cận được cơ chế giải quyết WTO, thì thường pháp luật quốc
gia họ có quy định, họ có thể đệ đơn lên chính phủ của mình đề nghị đưa
tranh chấp ra WTO nếu thấy có hành vi cho là vi phạm Hiệp định WTO.
Tranh chấp thuộc đối tượng điều chỉnh của cơ chế giải quyết tranh chấp
của WTO xuất hiện khi một nước thành viên WTO cho rằng một nước thành
viên khác đã vi phạm các quy định khác của WTO, làm ảnh hưởng đến lợi ích
của họ hoặc ảnh hưởng đến việc thực hiện các mục tiêu của các cam kết
WTO. Hành vi vi phạm của một nước thành viên có thể là việc không thực
hiện nghĩa vụ đã cam kết, hoặc việc áp dụng bất kì biện pháp nào bất kể biện
pháp đó có vi phạm quy định của Hiệp định hay không, hoặc việc tồn tại của
bất kì tình huống nào khác gây ra hậu quả nêu trên. Vì thế, khi một nước
thành viên cho rằng nước thành viên khác không thực hiện nghĩa vụ hoặc cam
25