ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

Nguyễn Thị Tố Uyên

Trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo
vệ môi trƣờng ở Việt Nam

Hà Nội, 2005

1


Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học
của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn
đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết
luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Tố Uyên
Học viên cao học luật khoá 8

2


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................................................5

CHƢƠNG 1: MÔI TRƢỜNG VÀ KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ


2.2.1. TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG........ Error!
Bookmark not defined.
2.2.2. TRÁCH NHIỆM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG
...................................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3. TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. ......... Error!
Bookmark not defined.
2.2.4. TRÁCH NHIỆM KỶ LUẬT TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. ....... Error!
Bookmark not defined.

3


2.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC HÌNH THỨC TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC
BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG. .................................................................................. Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 3 : MỘT SỐ BIỆN PHÁP CƠ BẢN NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ
NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG
LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG
..........................................................................................Error! Bookmark not defined.
3.1 . THỰC TRẠNG VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở VIỆT NAM .....Error! Bookmark not
defined.

3.1.1. ĐẶC ĐIỂM VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở VIỆT NAM ............... Error!
Bookmark not defined.
3.1.2.THỰC TRẠNG CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ................ Error!
Bookmark not defined.
3.1.3. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP
TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở NƢỚC TA
HIỆN NAY. .................................................................................. Error! Bookmark not defined.

hải đảo có dấu hiệu xuống cấp, sự cố môi trường ngày một ra tăng.
Để giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường
theo hướng phát triển bền vững. Ngày 27/12/1993 Quốc hội nước ta đã thông qua Luật Bảo
vệ môi trờng. Đạo luật này đã đề ra những nguyên tắc về bảo vệ môi trường như : đảm bảo
quyền con người sống trong môi trường trong lành, nhà nước thống nhất quản lý việc môi
trường, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra.... luật

5


bảo vệ môi trường năm 1993 đã có các quy định về phòng, chống, khắc phục suy thoái môi
trường, ô nhiễm môi trường, quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà
nước trong việc bảo vệ môi trường. Đặc biệt luật cũng xác lập những cơ sở pháp lý về
trách nhiệm hành chính và trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Cùng với
Luật Bảo vệ môi trường năm 1993 thì Nhà nước cũng ban hành một loạt các văn bản pháp
luật quy định trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hình sự trong lĩnh
vực bảo vệ môi trường như : Chương XVII của Bộ luật Hình sự quy định các tội phạm về
môi trường, Nghị định 175/CP ngày 18/10/1994 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành luật
bảo vệ môi trường, Nghị định số 26/CP ngày 26/4/1996 của Chính phủ quy định xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Nghị định 121/NĐ - CP ngày 12 5- 2004 của Chính phủ thay thế Nghị định 26/NĐ - CP của Chính phủ quy định về xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường để phù hợp với tình hình thực tiễn
hiện nay.. .
Tuy nhiên, thực tế từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường do bị chi phối bởi yếu tố
lợi nhuận mà ngày càng nhiều các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định về bảo vệ môi
trường. Theo đánh giá của Cục Tài nguyên- Môi trường, trong giai đoạn 1996 đến nay toàn
ngành quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường đã tiến hành thanh tra thực hiện luật bảo vệ
môi trường đối với 19.946 lượt cơ sở và đã xử phạt vi phạm hành chính đối với 7.479 lượt
cơ sở, trong đó phạt cảnh cáo là 4.306 lượt cơ sở và phạt tiền là 3.173 lượt cơ sở với tổng
số tiền là 2.496,73 triệu đồng. Những hành vi vi phạm chính là: không lập báo cáo đánh giá
tác động môi trường, hoặc không thực hiện các giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường:


Với những kết quả nghiên cứu các vấn đề mà được nêu trong bản luận văn.
Tác giả hy vọng sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế trách nhiệm pháp lý trong lĩnh
vực bảo vệ môi trường, từng bước nâng cao ý thức pháp luật, ý thức bảo vệ
môi trường trong nhân dân và các cơ sở sản xuất kinh doanh, đồng thời nâng
cao hiệu quả quản lý Nhà nước về lĩnh vực môi trường
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để hoàn thành bản luận văn tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu
sau đây:
Phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp điều
tra xã hội học cụ thể, phương pháp thống kê, phương pháp quy nạp và diễn dịch, phương
pháp phân tích thuần tuý quy phạm, phương pháp so sánh pháp luật.

5. Két cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận thì luận văn được chia thành 3 chương :
Chƣơng 1: Môi trƣờng và khái niệm chung về trách nhiệm pháp lý
trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng
Chƣơng 2: Cơ sở truy cứu trách nhiệm pháp lý, các hình thức trách
nhiệm pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng.

7


Chƣơng 3: Một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng
cao hiệu quả áp dụng các biện pháp trách nhiệm pháp lý trọng lĩnh vực
bảo vệ môi trƣờng

Chƣơng 1
MÔI TRƢỜNG VÀ KHÁI NIỆM CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ
TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG

khỏi nim ny cỏc yu t cu thnh mụi trng cha c cp y , qua cỏch din dt
thỡ khỏi nim toỏt lờn tớnh khụng gian ca mụi trng l ni cha ng nhng ngun ti
nguyờn lm thnh i tng ca lao ng trong khỏi nim ny cũn thiu nhng yu t
c bn cn thit cho s hp thnh ca mụi trng ú l t ai, ng thc vt, h sinh thỏi,
cũn ti nguyờn khụng phi l yu t c bn duy nht cu thnh mụi trng, ng thi khỏi
nim ny cng cha th hin c quan h gia con ngi vi mụi trng cng nh gia
cỏc yu t cu thnh ca mụi trng vi nhau .


Quan im th hai : quan im ny cho rng mụi trng l tng hp cỏc

iu kin bờn ngoi nh hng n s tn ti v phỏt trin ca mt s vt hin tng no
ú. Bt k mt s vt, hin tng no cng tn ti v phỏt trin trong mụi trng nht
nh. i vi c th sng thỡ mụi trng l tng hp nhng iu kin bờn ngoi nh hng
n s phỏt trin ca c th. Tng t nh vy i vi con ngi thỡ mụi trng l tng
hp tt c cỏc iu kin vt lý, hoỏ hc, kinh t, xó hi bao quanh cú nh hng n s
sng v phỏt trin ca tng cỏ nhõn ca cng ng ngi . Khỏi nim ny mang tớnh bao
quỏt hn so vi khỏi nim trờn, mụi trng c cp ton din hn vi dy cỏc yu
t cu thnh ca nú bao quanh c th sng. im ni tri ca quan im ny l ó t mụi
trng trong mi quan h vi s sng, mụi trng gn vi s sng, c bit quan nim
ny nhn mnh quan h gia cỏc c th sng vi mụi trng, qua õy cú th hiu mụi
trng sng ca con ngi l nhng iu kin cn thit cho s tn ti v phỏt trin ca con
ngi, ca xó hi loi ngi . Mụi trng sng ca con ngi bao gm mụi trng t
nhiờn v mụi trng xó hi. Mụi trng t niờn giỳp cho con ngi tn ti v phỏt trin th
cht cũn mụi trng xó hi cú nh hng n vic hỡnh thnh nhõn cỏch, o c, phong
cỏch np sng ca mi cỏ nhõn trong xó hi .


Quan điểm thứ ba : Môi tr-ờng ở thời điểm nhất định là tập hợp các


với sự tồn tại và phát triển của con ng-ời và xã hội loài ng-ời nói chung. Môi tr-ờng đ-ợc
hiểu theo cách diễn đạt này mang tính bao quát rất rộng và đầy đủ, bao hàm tất cả
môi tr-ờng tự nhiên, môi tr-ờng xã hội và môi tr-ờng nhân tạo, đồng thời nó thể hiện đ-ợc
mối quan hệ t-ơng tác giữa các yếu tố tự nhiên, xã hội, nhân tạo và nêu bật đ-ợc vai trò của
môi tr-ờng đối với đời sống của xã hội loài ng-ời . Tuy nhiên theo quan điểm này thì có
thể thấy môi tr-ờng đ-ợc thể hiện chủ yếu ở khía cạnh phân loại môi tr-ờng mà ch-a
thể hiện đ-ợc cấu trúc môi tr-ờng .


Quan điểm thứ năm : môi tr-ờng theo điều 1 Luật bảo vệ môi tr-ờng đ-ợc

n-ớc ta ban hành ngày 10/01/1994 thì Môi tr-ờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố
vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ng-ời có ảnh h-ởng tới đời
sống, sản xuất, sự tồn tại triển của con ng-ời và thiên nhiên . Theo quan điểm này thì
khái niệm môi tr-ờng đề cập nhiều hơn về góc độ môi tr-ờng tự nhiên có ảnh h-ởng tới
đời sống con ng-ời.

10


Nh- vậy khái niệm môi tr-ờng, tuỳ theo góc độ tiếp cận thì đ-ợc hiểu theo nhiều
nghĩa khác nhau. Tuy nhiên tựu chung lại các quan điểm trên đều đề cập đến các nội
dung của môi tr-ờng là :
- Nêu rõ bản chất bao quanh của môi tr-ờng đối với cơ thể sống .
- Môi tr-ờng có ảnh h-ởng và tác động tới các cơ thể sống, tới sản xuất, tới tồn tại và
phát triển của xã hội.
- Các mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành môi tr-ờng và quan hệ giữa sự tồn tại và
phát triển của xã hội .
- Cấu trúc của môi tr-ờng và các yếu tố cấu thành môi tr-ờng.


22. Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003.
23. Pháp lệnh hành nghề y d-ợc t- nhân năm 2003.
24. Pháp lệnh giống vật nuôi năm 2004.
25. Pháp lệnh giống cây trồng 2004 Pháp lệnh thú y năm 2004.
26. Nghị định 175/CP ngày 18/10/1994, h-ớng dẫn thi hành Luật bảo vệ môi
tr-ờng.
27. Nghị định số 109/2003/NĐ-CP ngày 23/9/2003 của Chính phủ về bảo vệ và
phạt triển bền vững vùng ngập n-ớc.
28. Nghị định số 70/2003/NĐ-CP ngày 17/6/2003 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực thuỷ sản .
29. Nghị định số 67/2003/NĐ-CP ngày 13/6/2003 của Chính phủ về phí bảo vệ
môi tr-ờng đối với n-ớc thải.
30. Nghị định số 26/2003/NĐ-CP ngày 19/3/2003 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật .
31. Nghị định số 70/2003/NĐ-CP ngày 17/6/2003 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực du lịch.
32. Nghị định số 70/2003/NĐ-CP ngày 17/6/2003 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn và kiểm soát bức xạ.
33. Nghị định số 121/2004/NĐ-CP ngày 12/5/2005 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh bảo vệ môi tr-ờng năm 2004.
34. Nghị định số 139/2004/NĐ-CP ngày 25/6/2004 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản.
35. Nghị định số 137/2004/NĐ-CP ngày 16/6/2004 của Chính phủ về xử phạt vi
phạm hành chính trong trên các vùng biển và thèm lục địa của n-ớc CHXHCN
Việt Nam.
36. Thông t- số 71/2003/TT-BNN ngày 25/6/2003 của Bộ nông nghiệp và phạt triển
nông thôn h-ớng dẫn thực hiện Nghị định số 26/2003/NĐ-CP ngày 19/3/2003 của

12


hình sự 1999. Tạp chí kiểm sát số 1/2002.
51. Trần Lê Hồng - Nhận thức chung về tội phạm về môi tr-ờng và một số vấn đề
liên quan Tạp chí khoa học pháp lý năm 2002

13


52. Luật môi tr-ờng quốc tế - Bài giảng của Giáo s- Gillian Triggs, Khoa luật, Đại học
tổng hợp Melbourn - Victoria - Australia tại Dự án TA N0 2853 VIE tháng 3 năm
1999.
53. Từ điển giải thích thuật ngữ luật học - Phần Luật hành chính . Tr-ờng Đại học
Luật Hà Nội - NXB Công an nhân dân - Hà Nội 1999.
54. Từ điển giải thích thuật ngữ luật học - Phần Luật Môi tr-ờng . Tr-ờng Đại học
Luật Hà Nội . NXB Công an nhân dân . Hà Nội 2000.

14