ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HOÀNG THỊ LAN

ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC TÔN GIÁO ĐỐI VỚI ĐẠO
ĐỨC TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
CHUYÊN NGÀNH: CNDVBC & CNDVLS
MÃ SỐ: 5.01.02

HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS. NGUYỄN HỮU VUI

HÀ NỘI 2004


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
Chương 1: Về vấn đề đạo đức tôn giáo
1.1.

Đạo đức tôn giáo-khái niệm, đặc trƣng

1.2.

Những quan điểm khác nhau trong lịch sử về vai trò của đạo đức
tôn giáo đối với đạo đức xã hội

trang
10
10

3.2. Một số giải pháp

122

KẾT KUẬN

159

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ
CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

162

141

165

PHỤ LỤC
166


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xã hội là một hệ thống cấu trúc phức tạp với nhiều yếu tố hợp thành, tồn tại
trong sự tác động biện chứng. Tôn giáo với tính cách là một yếu tố của cấu
trúc đó đã có những ảnh hƣởng không nhỏ đến con ngƣời và xã hội, góp
phần tạo nên sắc thái đặc biệt cho đời sống nhân loại.
Trong lịch sử, tôn giáo đƣợc kiến giải, đánh giá hết sức khác nhau, thậm
chí đối lập nhau. Tuy nhiên, có thể rút ra những thống nhất nếu tạm gác qua

nào đó, những quy phạm đạo đức ấy đang làm xói mòn nền đạo đức xã hội mà
lịch sử dân tộc ta đã phải mất hàng ngàn năm mới có thể hình thành đƣợc.
CÓ MỘT THỜI KỲ DÀI, CHÖNG TA CHỈ CHÖ Ý VÀ NHẤN
MẠNH ĐẾN MẶT TIÊU CỰC CỦA TÔN GIÁO VÀ ĐẠO ĐỨC TÔN
GIÁO, CHO RẰNG TÔN GIÁO SẼ MẤT ĐI CÙNG VỚI QUÁ TRÌNH
XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI. DO VẬY, TA THƢỜNG TÌM CÁCH
PHÊ PHÁN VÀ LOẠI TRỪ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ TRONG ĐỜI SỐNG
XÃ HỘI. SONG, THỰC TẾ ĐÃ CHỨNG MINH RẰNG, TÔN GIÁO VẪN
CÕN LÀ NHU CẦU TINH THẦN CỦA MỘT BỘ PHẬN NHÂN DÂN, VÀ
BÊN CẠNH NHỮNG HẠN CHẾ NHẤT ĐỊNH, TÔN GIÁO VÀ ĐẠO ĐỨC
TÔN GIÁO CÕN CÓ NHỮNG ĐÓNG GÓP TÍCH CỰC TRONG QUÁ
TRÌNH XÂY DỰNG XÃ HỘI MỚI. NHẬN THỨC ĐƢỢC VAI TRÕ CỦA
TÔN GIÁO TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở
VIỆT NAM, ĐẢNG TA TỪ KHI THỰC HIỆN CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI ĐÃ
CÓ NHỮNG QUAN ĐIỂM BỔ SUNG, PHÁT TRIỂN ĐỐI VỚI TÔN GIÁO
VÀ ĐẠO ĐỨC TÔN GIÁO. TRONG NGHỊ QUYẾT 24- NQ/TW NGÀY 1610-1990 CỦA BỘ CHÍNH TRỊ VỀ CÔNG TÁC TÔN GIÁO TRONG TÌNH
HÌNH MỚI ĐÃ KHẲNG ĐỊNH RẰNG, “TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO LÀ


NHU CẦU TINH THẦN CỦA MỘT BỘ PHẬN NHÂN DÂN, ĐẠO ĐỨC TÔN
GIÁO CÓ NHIỀU ĐIỀU PHÙ HỢP VỚI CÔNG CUỘC XÂY DỰNG XÃ HỘI
MỚI”. TIẾP TỤC QUAN ĐIỂM NÀY, VĂN KIỆN ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU
TOÀN QUỐC LẦN THỨ IX(2001) CỦA ĐẢNG MỘT LẦN NỮA KHẲNG
ĐỊNH, “PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HOÁ, ĐẠO ĐỨC TỐT ĐẸP CỦA
CÁC TÔN GIÁO”.
VÌ VẬY, NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC TÔN GIÁO
ĐỐI VỚI ĐẠO ĐỨC TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY NHẰM
TÌM KIẾM CÁC GIẢI PHÁP PHÙ HỢP ĐỂ PHÁT HUY MẶT TÍCH CỰC
VÀ HẠN CHẾ MẶT TIÊU CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC TÔN GIÁO TRONG
QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ, ĐẠO ĐỨC MỚI XÃ HỘI

của giai cấp thống trị phản động. Cùng với việc chỉ ra những tiêu cực của tôn
giáo và đạo đức tôn giáo, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin cũng
thừa nhận những tác dụng nhất định của tôn giáo và những giá trị đạo đức tích
cực của nó.
Do tiếp cận tôn giáo dƣới góc độ xã hội học, các học giả tƣ sản hiện đại
cũng đóng góp nhiều công trình về tôn giáo và vai trò của tôn giáo nhƣ
E.Durkheim với tác phẩm Định nghĩa về hiện tượng tôn giáo và tôn giáo,
Yves Lambert với Tháp Babel định nghĩa về tôn giáo. Max Weber với Đạo
đức Tin Lành và tinh thần chủ nghĩa tư bản, Daisaku…Ngoài ra, còn một số
nhà nghiên cứu khác nhƣ A.Toynbee, F. Brondel, Will Duraut…cũng đều rất
coi trọng yếu tố tôn giáo và đạo đức tôn giáo trong tiến trình văn hoá, văn
minh nhân loại v.v… Nhìn chung các học giả tƣ sản hiện đại đã tiếp cận tôn
giáo dƣới một góc độ mới- góc độ xã hội học. Song, bên cạnh đó họ đã vấp


phải những hạn chế không nhỏ đó là đã bỏ qua việc nghiên cứu tôn giáo dƣới
góc độ bản thể luận và nhận thức luận, vì vậy vai trò của tôn giáo đã đƣợc thổi
phồng trên thực tế.
Trong xã hội Phƣơng Đông hiện đại, vấn đề đạo đức tôn giáo và vai trò
của nó trong đời sống xã hội cũng đã đƣợc đƣợc quan tâm nhiên cứu. Các học
giả Nhật bản nhƣ Shinobu Koichi, Okamoto Koji... cho rằng, mặc dù tôn giáo
có những hạn chế nhất định nhƣng trong nó có chứa đựng những nội dung
nhân đạo và những nội dung này cần thiết phải đƣợc giáo dục cho quần chúng
nhân dân trong xã hội để quần chúng học tập và định hƣớng vấn đề tâm linh
cá nhân.
Các học giả Trung Quốc nhƣ Sun Zhenhua, Lin Zhaorong cũng rất chú
ý đến cái thiện, cái nhân bản trong đạo đức tôn giáo. Lin Zhaorong cho rằng,
trong xã hội hiện đại, với xu thế thế tục hoá, ảnh hƣởng của đạo đức tôn giáo
sẽ vƣợt ra xa ngoài quan hệ giữa các tín đồ và trở thành một bộ phận quan
trọng của đạo đức xã hội...

làm rõ sự hội nhập của văn hoá Kitô giáo trong nền văn hoá của dân tộc. Hay
Nguyễn Đăng Duy trong Phật giáo và văn hoá Việt Nam cũng đã đề cập đến
vai trò của Phật giáo trong đời sống chính trị, văn hoá, đạo đức của dân tộc
Việt Nam.v.v... Mặc dù trong những công trình nói trên, vấn đề đạo đức tôn
giáo và vai trò của nó không đƣợc các nhà nghiên cứu đề cập đến một cách
trực tiếp, song trong quá trình phân tích vai trò của tôn giáo trong đời sống xã
hội Việt Nam, vấn đề đạo đức tôn giáo và ảnh hƣởng của nó đối với đạo đức
xã hội cũng đã phần nào đƣợc đề cập đến.
Liên quan đến vấn đề đạo đức tôn giáo và ảnh hƣởng của nó đối với đạo
đức xã hội còn có một số luận án nhƣ: Vai trò xã hội của tôn giáo ở Việt Nam


hiện nay - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận án PTS Triết học của Hồ
Trọng Hoài 1995, Ảnh hưởng của những tư tưởng triết học Phật giáo trong
đời sống văn hoá tinh thần ở Việt Nam - Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Hữu
Tuấn 1999, Đạo Hoà hảo và ảnh hưởng của nó ở đồng bằng sông Cửu LongLuận án tiến sĩ Triết học của Nguyễn Hoàng Sa 1999, Góp phần tìm hiểu đạo
đức trong Kinh Thánh- Luận án tiến sĩ Triết học của Trƣơng Nhƣ Vƣơng
v.v… Nghiên cứu tôn giáo và đạo đức tôn giáo, chỉ ra vai trò của nó trong đời
sống tinh thần của dân tộc nói chung, trong đời sống đạo đức nói riêng với
mục đích tìm kiếm các giải pháp để phát huy những nhân tố tích cực của nó
trong quá trình xây dựng nền văn hoá, đạo đức của dân tộc, các tác giả nói trên
đã có những đóng góp mới cho việc nghiên cứu tôn giáo và đạo đức tôn giáo ở
Vịêt Nam.
Bên cạnh đó còn có một số công trình trên các tạp chí, kỷ yếu hội thảo
về vai trò của đạo đức tôn giáo có giá trị nhƣ: Kỷ yếu hội thảo Đạo đức Phật
giáo trong thời hiện đại- TPHCM 1993, Một số vấn đề đạo Thiên Chúa giáo
trong lịch sử dân tộc Việt Nam- của Viện Khoa học xã hội và Ban tôn giáo
TPHCM 1988. Một số bài viết trên các tạp chí nhƣ: Về vấn đề đánh giá vai trò
của tôn giáo (Tạp chí Triết học số 2/ 1992), Tôn giáo và đạo đức nhìn từ mặt
triết học (Tạp chí Triết học số 4/ 1993) của GS.TS Nguyễn Hữu Vui, Tín

khái quát các quan điểm cơ bản trong lịch sử về vai trò của đạo đức tôn giáo
đối với đạo đức xã hội.
- Phân tích những ảnh hƣởng của đạo đức tôn giáo đối với đạo đức
trong xã hội Việt Nam hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt
tiêu cực của đạo đức tôn giáo trong quá trình xây dựng nền đạo đức xã hội
mới.


4. Đối tượng và phạm vi của luận án
4.1. ĐỐI TƯỢNG: ĐỐI TƢỢNG CỦA LUẬN ÁN LÀ ĐẠO ĐỨC
TÔN GIÁO TRONG SỰ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI ĐẠO ĐỨC CỦA XÃ HỘI
VIỆT NAM HIỆN NAY.
4.2. Phạm vi: Ảnh hƣởng của đạo đức tôn giáo đối với đạo đức trong xã
hội Việt Nam hiện nay là một đề tài rất rộng lớn, trong khuôn khổ luận án, tác
giả đi vào phân tích những ảnh hƣởng chủ yếu của đạo đức tôn giáo nói chung
đối với đạo đức trong xã hội giới hạn qua một số tôn giáo lớn ở Việt Nam
(Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Phật giáo Hoà Hảo, Hồi giáo, Tin Lành) từ
năm 1986 đến nay.
Ảnh hƣởng của đạo đức tôn giáo đối với đạo đức trong xã hội Việt Nam
hiện nay đƣợc thể hiện trên rất nhiều phƣơng diện, qua nhiều yếu tố cấu thành
tôn giáo. Vì vậy tác giả luận án mặc dù đã cố gắng đƣa ra định nghĩa về đạo
đức tôn giáo để xem xét sự tác động độc lập tƣơng đối của nó đối với đạo đức
xã hội. Nhƣng, xét trong tổng thể, đạo đức tôn giáo phát huy ảnh hƣởng của
mình thông qua nhiều yếu tố cấu thành tôn giáo nhƣ qua giáo lý, luật lệ, lễ
nghi, tổ chức…Do đó, trong quá trình phân tích ảnh hƣởng của đạo đức tôn
giáo đối với đạo đức trong xã hội, có chỗ tác giả phân tích những giá trị đạo
đức trong giáo lý, giáo luật tôn giáo, có chỗ tác giả phân tích những yếu tố
khác cấu thành tôn giáo để làm rõ những ảnh hƣởng của nó.
Vấn đề đạo đức trong xã hội Việt Nam hiện nay cũng là vấn đề rất rộng

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1. Hoàng Thị Lan (1997), “ Góp phần tìm hiểu một số vấn đề về đạo đức
Phật Giáo trong xã hội Việt Nam hiện nay”, Nghiên cứu Phật học,(2), tr
25-27
2. Hoàng Thị Lan (1999), “ Mấy vấn đề về tôn giáo trong điều kiện xã
hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”, Nghiên cứu Phật học, (3), tr20-22
3. Hoàng Thị Lan (2001), “Chủ tịch Hồ Chí Minh với Phật giáo”, Nghiên
cứu Phật học, (3), tr15-19
4. Hoàng Thị Lan (2001), “Phật giáo với việc bảo tồn phát huy bản sắc
văn hoá Việt Nam”, Nghiên cứu Phật học, (4), tr 29-31
5. Hoàng Thị Lan(2002), “Vai trò của Phật giáo trong đời sống tinh thần
dân tộc Việt Nam”, Xu hướng phát triển của tôn giáo hiện nay ở nước
ta và những vấn đề đặt ra cho công tác lãnh đạo quản lý, Học viện
chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Kỷ yếu đề tài khoa học- công nghệ cấp
Nhà nƣớc do GS.TS Lê Hữu Nghĩa chủ nhiệm, tr89
6. Nguyễn Thị Nga- Hoàng Thị Lan(2002), “Phát huy giá trị tốt đẹp về
văn hoá đạo đức của các tôn giáo”, lý luận chính trị (12), tr75-77, 78
7. Hồ Trọng Hoài- Hoàng Thị Lan(2003), “ Công tác dân tộc, tôn giáo
đối với đồng bào Khơ- me Tây Nam bộ trong thời kỳ đổi mới”, Lý luận
chính trị (10), 34-38


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
[1] Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hoá sử cương, Nxb TP HCM.
[2] Ban tôn giáo của Chính phủ (1995), Một số tôn giáo ở Việt Nam, Nxb Hà
Nội.
[3] Ban tôn giáo của Chính phủ (1997), Báo cáo số 26-BC/TGCP ngày
07/10/1997, Tổng kết việc thực hiện nghị định số 69- HĐBT của Hội đồng
bộ

[16] Nguyễn đăng Duy (2001), Các hình thức tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam,
Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội
[17] Bùi Đăng Duy và Nguyễn Tiến Dũng (1998), Triết học phương Tây hiện
đại, Hà Nội .
[18] Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VII Nxb CTQG, HN.
[19] Đảng cộng sản Việt Nam (1993), Văn kiện Hội nghị lần thứ tư BCHTƯ
khoá VII Nxb CTQG, HN.
[20] Đảng cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ VIII, Nxb CTQG, HN.
[21] Đảng cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm BCHTƯ
khoá VIII, Nxb CTQG,HN.
[22] Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX, Nxb CTQG, HN.
[23] Đảng cộng sản Việt Nam (2003), Văn kiện Hội nghị lần thứ bẩy BCHTƯ
khoá IX, Nxb CTQG,HN.
[24] Phạm Văn Đồng (1976), Chủ tịch Hồ Chí Minh - tinh hoa của dân tộc
lương tâm của thời đại, Nxb Sự thật, Hà Nội.
[25] Phạm Văn Đồng (1991), Hồ Chí Minh- Một con người, một dân tộc một
thời đại, Nxb Sự thật, Hà Nội.


[26] Sabino Acquavira Enropoece( 1998), Xã hội học tôn giáo, Nxb KHXH,
HN.
[27] Nguyễn Văn Hầu (1975), Nhận thức Phật giáo Hoà Hảo, Long Hoa, Sài
Gòn xuất bản.
[28] Nguyễn Hùng Hậu (1993), “Góp phần tìm hiểu quan điểm của Mác “tôn
giáo là thuốc phiện của nhân dân” Triết học, (3) trang 72-74.
[29] Đỗ Lan Hiền (1995), “Vài ý kiến trao đổi với tác giả cuốn sách “Tiếng
chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI” về vấn đề vai trò của tôn giáo trong

[44] Trần Văn Giàu (1996), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt nam từ giữa thế
kỷ
XIX đến cách mạng Tháng Tám, tập 1, Nxb CTQG, HN.
[45] Trần Văn Giàu (1996), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt nam từ giữa thế
kỷ
XIX đến cách mạng Tháng Tám, tập 2, Nxb CTQG, HN.
[46] Trần Văn Giàu (1996), Sự phát triển của tư tưởng ở Việt nam từ giữa thế
kỷ
XIX đến cách mạng Tháng Tám, tập 3, Nxb CTQG, HN.
[47] Trần Văn Giàu (1993), Đạo đức Phật giáo trong thời hiện đại,
NxbTPHCM.
[48] Giáo lý giáo hội Công giáo(Biên soạn cho giáo dân Việt Nam )(1996)
[49] Giáo lý cơ bản (Dịch giả: Hoà thƣợng Thích Hân Hiền)(1998),
NxbTPHCM
[50] Giáo hội Phật giáo Việt Nam (2002), Báo cáo tổng kết phật sự nhiệm kỳ
IV (1997-2002) và chương trình hoạt động nhiệm kỳ V(2002-2008) của
GHPGVN tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ V, Hà Nội.


[51] Phaolo II Gioan (1996), Bước qua ngưỡng cửa hy vọng, Tổng cục 5 Bộ
nội vụ, Hà Nội .
[52] Daisaku Ikeda và Aurelio Peccei (1993), Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế
kỷ XXI, Nxb CTQG, Hà Nội.
[53] TRẦN HẬU KIÊM(CHỦ BIÊN)(1993), CÁC DẠNG ĐẠO ĐỨC XÃ HỘI,
NXB CHÍNH TRỊ QUỐC GIA, HN
[54] Trần Hậu Kiêm (chủ biên) (1996), Giáo trình đạo đức học, Nxb CTQG, HN.

[55] Vƣơng Kim (1975), Đức Huỳnh giáo chủ, nxb Long Hoa, Sài Gòn.
[56] Vũ Ngọc Khánh (1999), Minh triết Hồ Chí Minh, Nxb VHTT, HN.
[57] MS. TS Lƣu Hồng Khanh(2003), Đạo đức học Cơ đốc / Kitô, Ban Tu

đạo đức”, Nghiên cứu tôn giáo (4), tr 26-30.
[77] Hoài Nhân (1976), 40 năm lịch sử đạo Cao đài, Nxb Thiên Tƣ.
[78] Nghị quyết 24 NQ/TW ngày 16-10-1990 Của BCT về tăng cường công tác
tôn giáo trong tình hình mới.
[79] Nhiều tác giả(2003), Những gương sống tốt đời đẹp đạo, T1, Nxb Tôn
Giáo
[80] Nguyễn Thu Phong (1997), Tính thiện trong tư tưởng phương Đông, Nxb
văn học, Hà Nội.
[81] Phòng TTTL - Ban tôn giáo Chính phủ (1995), Một số tôn giáo ở Việt
Nam, Hà Nội.
[82] Thích Trí Quang(dịch)(1996), Bồ Tát giới, Nxb TP HCM.
[83] Bùi Thị Kim Quỳ (1998), Học thuyết Mác và vấn đề tôn giáo ở thời đại
chúng ta, Triết học (1), tr 49-55.
[84] Nguyễn Hoàng Sa (1999), Đạo Hoà Hảo và ảnh hưởng của nó ở đồng
bằng sông Cửu Long, Luận án TS triết học, Hà Nội.


[85] Thanh Sĩ - Vƣơng Kim (1993), Để hiểu Phật giáo Hoà Hảo, Nxb Long
Hoa, Sài Gòn.
[86] Hoành Sơn (1995), Thần học thiêng liêng tập 1, Nxb TP Hồ Chí Minh.
[87] Hoành Sơn (1995), Thần học thiêng liêng, tập 2, Nxb TP Hồ Chí Minh.
[88] Tạp chí Người Công giáo Việt Nam xuân Kỷ tỵ 1989.
[89] TẠP CHÍ NGƯỜI CÔNG GIÁO VIỆT NAM NGÀY 01/12/2001.
[90]Vũ Tình (1998), Đạo đức học Phương Đông cổ đại, Nxb CTQG, Hà Nội
[91] Hà Huy Tú (2003), Tìm hiểu nét đẹp văn hoá Thiên Chúa giáo, NXB
VHTT, Hà Nội
[92] TẬP THỂ TÁC GIẢ(1995), ĐẠO ĐỨC HỌC PHẬT GIÁO, VIỆN
NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC VIỆT NAM ẤN HÀNH
[93] Thích Thanh Từ (1995), Phật giáo với dân tộc, Thành hội Phật giáo TP
HCM.

Nƣớc

(9), Tháng 2.

[109] Trung tâm KHXH và NVQG - Viện nghiên cứu tôn giáo (1994), Về
tôn giáo, tập I, Nxb, Hà Nội.
[110] Trung tâm KHXH và NVQG - Viện nghiên cứu tôn giáo (1994), Những
vấn đề tôn giáo hiện nay, Nxb KHXH, Hà Nội.
[111] Trung tâm KHXH và NVQG - Viện nghiên cứu tôn giáo (1996), Hồ Chí
Minh về vấn đề tôn giáo, Nxb KHXH, Hà Nội.
[112] Trung tâm KHXH và NVQG - Viện TTKHXH (1997), Tôn giáo và đời
sống hiện đại, tập 1, Nxb KHXH, Hà Nội.
[113] Nt tập 2.
[114] Trung tâm KHXH và NVQG - Viện TTKHXH (1998), Tôn giáo và đời
sống hiện đại, tập 3, Nxb KHXH, Hà Nội.
[115] Trung tâm TTTL - Học viện CTQG Hồ Chí Minh( 1996), Tôn giáo tín
ngưỡng hiện nay - mấy vấn đề lý luận và thực tiễn cấp thiết, Hà Nội.


[116] Trung tâm Khoa học về Tín ngƣỡng và Tôn giáo - Học viện CTQG Hồ
Chí Minh (1997), Những đặc điểm cơ bản của một số tôn giáo lớn ở
Việt Nam, Hà Nội.
[117] Trung tâm Khoa học về Tín ngƣỡng và Tôn giáo - Học viện CTQG Hồ
Chí

Minh (1998), Trích tác phẩm kinh điển C.Mác - Ph.Ăng ghen -

V.I.Lênin và Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo, Hà Nội.
[118] Trung tâm Khoa học về Tín ngƣỡng và Tôn giáo - Học viện CTQG Hồ
Chí Minh (1999), Sự phát triển của đạo Tin lành trong vùng đồng bào

[129] Nguyễn Hữu Vui (chủ biên ) (1992), Lịch sử triết học tập 1, Nxb Tƣ
tƣởng văn hoá, Hà Nội.
[130] Nguyễn Hữu Vui (chủ biên ) (1992), Lịch sử triết học tập 2, Nxb Tƣ
tƣởng văn hoá, Hà Nội.
[131] Nguyễn Hữu Vui (1993), “Tôn giáo và đạo đức - nhìn từ mặt triết học”,
Triết học ( 4).
[132] Trƣơng Nhƣ Vƣơng (1999), Góp phần tìm hiểu đạo đức trong Kinh
Thánh,
Luận án tiến sĩ Triết học, Hà Nội.
[133] Viện Mác - Lênin - Hồ Chí Minh (1996), Vai trò của tôn giáo trong đời
sống xã hội hiện nay, Báo cáo tổng quan để tài khoa học cấp bộ, Hà
Nội.
[134] Viện Khoa học xã hội và Ban tôn giáo TP HCM (1998), Một số vấn đề
đạo Thiên chúa trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
[135] Walpola (1999), Lời giáo huấn của Phật đà, Nxb Tôn giáo, Hà Nội .