ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
------------ ------------

NGUYỄN THỊ NGỌC ANH

NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Chuyên ngành : Kinh tế chính trị
Mã số

: 60 31 01

Người hướng dẫn khoa học: TS. Ngô Văn Lương

Hà Nội, 2008
MỤC LỤC


Mở đầu
Chương 1: Lý luận chung về nâng cao năng lực cạnh tranh của
doanh nghiệp Nhà nước ở Việt nam.
1.1. Một số vấn đề lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của
DNNN ở Việt Nam
1.2 Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN ở
Việt Nam hiện nay.
1.3 Các nhân tố tác động đến nâng cao năng lực cạnh tranh của
DNNN ở Việt Nam hiện nay
1.4 Kinh nghiệm thực tiễn thế giới về nâng cao năng lực cạnh

72
81

81

85
117
118


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài:
Từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nền kinh tế nước ta từ cơ chế kế
hoạch hoá tập trung chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành
theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN. Trong
đó, thành phần kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo: mở đường, dẫn dắt, hỗ trợ
các thành phần kinh tế khác phát triển có hiệu quả, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và
bền vững, cung ứng hàng hoá, dịch vụ, nhất là hàng hoá dịch vụ trong các ngành
kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội. DNNN- một bộ phận quan trọng của kinh tế Nhà
nước đã góp phần to lớn trong việc thực hiện vai trò chủ đạo trên. Tuy nhiên, trong
những năm qua, DNNN đã bộc lộ nhiều bất cập: phát triển tràn lan, cơ sở vật chất
kỹ thuật lạc hậu, vốn thiếu, cơ chế quản lý có nhiều lúng túng, hoạt động kém hiệu
quả không đáp ứng được yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất và làm chưa tốt
vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần. Để nâng
cao hiệu quả hoạt động của DNNN quá trình cổ phần hoá DNNN ở Việt Nam được
tiến hành từ 5/1990. Việc chuyển DNNN thành các công ty cổ phần đã làm thay
đổi cơ chế quản lý của Nhà nước đối với doanh nghiệp theo hướng tăng cường
chức năng giám sát hoạt động bằng pháp luật và nội dung điều lệ hoạt động của
công ty cổ phần phù hợp với quy định của Nhà nước.

Chương 1: Lý luận chung về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
Nhà nước ở Việt Nam.


Chương 2: Thực trạng về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nhà nước ở
Việt Nam.
Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh
nghiệp Nhà nước ở Việt Nam.


Chương 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH
CỦA DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM.
1.1. Một số vấn đề lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN ở
Việt Nam
1.1.1.Cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh.
1.1.1.1 Một số khái niệm cơ bản
* Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế- xã hội phức tạp, do cách tiếp cận
khác nhau nên có các quan niệm khác nhau về cạnh tranh.
Theo C. Mác: “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà
tư bản để giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá
để thu được lợi nhuận siêu ngạch” (Nguồn:Mác- Anghen toàn tập. Nxb sự thật- Hà
nội năm 1978)
Theo từ điểm Bách Khoa của Việt Nam thì: “Cạnh tranh (trong kinh doanh)
là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân,
các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối bởi quan hệ cung cầu
nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất” (Nguồn: Từ
điểm Bách khoa. Nxb Từ điển Bách khoa Hà nội năm 1995)
Theo cuốn kinh tế học của Samuelson thì : “Cạnh tranh là sự kình địch giữa
các doanh nghiệp cạnh tranh để giành khách hàng, thị trường” (Nguồn:

Theo sách, “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam
trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam” thì khái niệm năng lực cạnh
tranh của doanh nghiệp được đề cập đầu tiên ở Mỹ đầu năm 1980. Theo Alinton
Report (năm 1985): “Doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh là doanh nghiệp có thể
sản xuất sản phẩm và dịch vụ với chất lượng vượt trội và giá cả thấp hơn các đối


thủ cạnh tranh trong nước và quốc tế. Khả năng cạnh tranh đồng nghĩa với việc đạt
được lợi ích lâu dài của doanh nghiệp và khả năng bảo đảm thu nhập cho người lao
động và chủ doanh nghiệp. Định nghĩa này cũng được nhắc lại trong sách trắng về
năng lực cạnh tranh của Vương quốc Anh (năm 1994). Năm 1998, Bộ thương mại
và Công nghiệp (Anh) đưa ra định nghĩa: “Đối với doanh nghiệp, năng lực cạnh
tranh là khả năng sản xuất đúng sản phẩm, xác định đúng giá cả và vào đúng thời
điểm. Điều đó có nghĩa là đáp ứng nhu cầu khách hàng với hiệu suất và hiệu quả
hơn các doanh nghiệp khác”. (Nguồn: Ts. Nguyễn Hữu Thắng (Chủ biên) Nâng cao
năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế
quốc tế hiện nay. Nxb chính trị quốc gia, năm 2008.)
Tuy nhiên, khái niệm năng lực cạnh tranh đến nay vẫn chưa hiểu được một
cách thống nhất. Theo Buckley (năm 1988), năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
cần được gắn kết với việc thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp. Theo Collins và
Polart (năm 1996), khái niệm năng lực cạnh tranh gắn với nhiệm vụ của doanh
nghiệp với 3 yếu tố là: các giá trị chủ yếu của doanh nghiệp, mục đích chính của
doanh nghiệp và các mục tiêu giúp doanh nghiệp thực hiện chức năng của mình. ”
(Nguồn: Ts. Nguyễn Hữu Thắng (Chủ biên) Nâng cao năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Nxb chính
trị quốc gia, năm 2008.)
Có nhiều cách tiếp cận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sau dây là
một số quan niệm (Nguồn: Ts. Nguyễn Hữu Thắng (Chủ biên) Nâng cao năng lực
cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế
hiện nay. Nxb chính trị quốc gia, năm 2008.)

11. Nguyễn Thị Xuân Hương, xúc tiến bán hàng trong kinh doanh thương
mại ở Việt Nam- Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb,Thống kê, Hà Nội năm 2001.


11. Nguyễn Hữu Khoả, Nguyễn Văn Chung. Một số giải pháp nhằm hoàn
thiện công nghệ Marketing xuất khẩu để mở rộng thị trường và mặt hàng xuất khẩu
ở nước ta giai đoạn 2001 - 2010, Trung tâm thông tin thương mại, Bộ Thương mại,
Hà Nội năm 2002.
12. PGS.TS Đặng Đình Đào, Giáo trình Kinh tế các ngành thương mại- dịch
vụ, Nxb Thống kê, Hà Nội năm 2002.
13. TS. Nguyễn Tiến Thuận “Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh
của doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình HNKTQT”, chuyên đề nghiên cứu
khoa học, Khoa Tài Chính quốc tế- Học viện tài chính, T.5. Hà Nội năm 2002.
14. Nguyễn Hoành Xanh “Nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hoá Việt
Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế”, Tạp chí cộng sản (34/12) năm 2002.
15. PGS. TS Nguyễn Cúc, Thể chế Nhà nước đối với một số loại hình doanh
nghiệp ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2003.
16. GS.TS Chu Văn Cấp (Chủ biên), Nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh
tế nước ta trong quá trình hội nhập quốc tế, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2003.
17. Vũ Anh Tuấn “Nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam để hội
nhập AFTA”năm 2003.
18. Nguyễn Thị Hiền, Nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế của Việt Nam,
Tạp chí Nghiên cứu kinh tế số 7, Hà Nội năm 2004.
19. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2005.
20. Ts Nguyễn Vĩnh Thanh, Nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp
Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế, Nxb Lao động- xã hội.Hà Nội năm 2005
21. Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương và Chương trình phát triển
Liên Hợp Quốc, Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Nxb Giao thông Vận tải,
Hà Nội năm 2005