ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN SONG HÀ

VAI TRÒ C A NHÀ N C I V I TH TR NG
CH NG KHOÁN M T S QU C GIA VÀ BÀI H C
KINH NGHI M CHO VI T NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội - 2008


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN SONG HÀ

VAI TRÒ C A NHÀ N C I V I TH TR NG
CH NG KHOÁN M T S QU C GIA VÀ BÀI H C
KINH NGHI M CHO VI T NAM
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. NGUYỄN THỊ KIM CHI


MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM...

……. 44

2.1. Vai trò của nhà nước đối với TTCK ở một số quốc gia….... ……. 44
2.1.1. Thị trường chứng khoán Mỹ…………….…………………..…. ……. 44
2.1.2. Thị trường chứng khoán Nhật Bản……………………..….…..
2.1.3. Thị trường chứng khoán Hàn Quốc…….………….…….….…

……. 47
……. 50

2.1.4. Thị trường chứng khoán Thái Lan………………….….…...…. ……. 55
2.1.5. Thị trường chứng khoán Trung Quốc…………………….…… ……. 56
2.2. Nhận xét …………………………………………….……..……… ……. 62
2.3. Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam qua nghiên cứu
vai trò của nhà nước đối với TTCK ở một số quốc gia……. ……. 63
2.3.1. Về mô hình tổ chức và hoạt động của cơ quan QLNN đối với
TTCK…….……….……...…………….…..……………..……….
-2-

……. 63


2.3.2. Về xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến
chứng khoán và TTCK….……………….……………….……… ……. 68
2.3.3. Về phần vốn của nhà nước trong các doanh nghiệp cổ phần hóa ……. 69
2.3.4. Về mô hình sở hữu của SGDCK……………………..……..…. ……. 70
2.3.5. Về việc thu hút đầu tư của nước ngoài vào TTCK…..…….…
2.3.6. Về quản lý TTCK phi tập trung………………..…………..….


……. 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO………….……….…………………..…… ……. 111

-3-


CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

DNNN: Doanh nghiệp nhà nước
ĐTNN: Đầu tư nước ngoài
HNKTQT: Hội nhập kinh tế quốc tế
IOSCO: Tổ chức Quốc tế các Ủy ban chứng khoán
OTC: Thị trường chứng khoán phi tập trung
QLNN: Quản lý nhà nước
SGD: Sở giao dịch
SGDCK: Sở Giao dịch chứng khoán
TTCK: Thị trường chứng khoán
TTGDCK: Trung tâm giao dịch chứng khoán
UBCK: Ủy ban chứng khoán
UBCKNN: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
WTO: Tổ chức Thương mại Thế giới

-4-


MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài:

sau này cho thấy rằng thị trường chỉ có thể được thiết lập và hoạt động có
hiệu quả, ổn định và nhanh chóng nếu chính phủ của các nước đó có sự chuẩn
bị chu đáo về hàng hoá, luật pháp, con người và bộ máy quản lý.
Ở một số quốc gia, do vai trò quản lý của nhà nước đối với TTCK
không được quan tâm đúng mức nên TTCK gặp trục trặc ngày từ khi mới
hình thành hoặc hoạt động trì trệ trong một thời gian dài.
Xây dựng và phát triển TTCK là mục tiêu đã được Đảng và Chính phủ
Việt Nam định hướng từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ 20 nhằm xác
lập một kênh huy động vốn mới cho đầu tư phát triển. Đây là một nhiệm vụ
chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình xây dựng và phát
triển đất nước, trước yêu cầu đổi mới và phát triển kinh tế, phù hợp với các
điều kiện kinh tế, chính trị và xã hội trong nước và xu thế hội nhập kinh tế
quốc tế. Trên cơ sở tham khảo có chọn lọc các kinh nghiệm và mô hình thị
trường chứng khoán trên thế giới, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời
bằng việc đưa vào vận hành TTGDCK Thành phố Hồ Chí Minh ngày
20/07/2000 và thực hiện phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000.
Việc tạo lập các tiền đề cho sự hình thành và phát triển của TTCK Việt
Nam được “đặt lên vai” Nhà nước bởi vì TTCK không thể ra đời một khi các
thị trường nền tảng hỗ trợ tương ứng cho nó như các thị trường yếu tố đầu vào
(thị trường bất động sản, thị trường lao động, thị trường tiền tệ, v.v.) và các
chủ thể thị trường (doanh nghiệp, nhất là công ty cổ phần, nhà đầu tư, công

-6-


chúng, v.v.), các định chế tài chính (ngân hàng thương mại, công ty chứng
khoán, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, v.v.) vẫn chưa được xác lập hoặc hoạt
động không có hiệu quả.
Vì vậy, tác giả chọn đề tài: “Vai trò của nhà nước đối với thị trường
chứng khoán ở một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” để đi

nhập kinh tế quốc tế và khu vực.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đề tài nghiên cứu các chính sách quản lý và can thiệp vào quá trình
hình thành và phát triển TTCK ở năm quốc gia, bao gồm hai quốc gia phát
triển là Mỹ, Nhật Bản và ba quốc gia đang phát triển là Hàn Quốc, Thái Lan
và Trung Quốc trong giai đoạn khi TTCK của từng quốc gia này bắt đầu được
hình thành cho đến khi phát triển ổn định.
- Đề tài cũng nghiên cứu quá trình hình thành, tình hình hoạt động của
TTCK Việt Nam từ năm 2000 đến nay cùng một số biện pháp nhằm nâng cao
vai trò quản lý của nhà nước đối với TTCK Việt Nam.
5. Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và
duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng thời kết hợp với các phương
pháp: thống kê, phân tích, tổng hợp, quy nạp và so sánh để nghiên cứu.
6. Những đóng góp mới của luận văn:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về chứng khoán và TTCK.
- Phân tích vai trò quản lý của nhà nước đối với TTCK nói chung.
- Đưa ra kinh nghiệm quản lý TTCK của một số quốc gia.
-8-


- Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý TTCK của một số nước,
đề tài đã đưa ra một số gợi ý để nâng cao vai trò quản lý của nhà nước đối với
TTCK Việt Nam trong thời gian tới.
7. Bố cục của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được kết
cấu thành 3 chương:
Chương 1: Lý luận chung về TTCK và vai trò của nhà
nước đối với TTCK.
Chương 2: Vai trò của nhà nước đối với TTCK ở một số

quyết định lớn của công ty tại Đại hội Cổ đông của công ty cổ phần và được
hưởng cổ tức (cổ tức này không cố định, có thể có và có thể không có).

- 10 -


Người sở hữu cổ phiếu ưu đãi được hưởng cổ tức cố định hàng năm
mặc dù công ty có lãi hay không có lãi và có thể được hưởng một số quyền
biểu quyết nhưng rất hạn chế. Như vậy, cổ phiếu ưu đãi gần giống với trái
phiếu.
Cổ tức là khoản tiền hàng năm công ty cổ phần phân phối cho cổ đông
như là một khoản lãi. Việc chi trả cổ tức do Hội đồng Quản trị quyết định.
Nếu trong năm, công ty có lợi nhuận, thì cổ tức được trích ra từ khoản lợi
nhuận đó. Trong một số trường hợp công ty không có lợi nhuận trong năm,
nhưng công ty vẫn chi trả cổ tức từ khoản vay ngân hàng.
Trái phiếu là chứng khoán xác nhận nghĩa vụ trả nợ của tổ chức phát
hành trái phiếu. Trái phiếu bao gồm trái phiếu công ty và trái phiếu chính phủ.
Trái phiếu có thể có bảo đảm hoặc không có bảo đảm.
Trái phiếu có bảo đảm có thể được bảo đảm bằng phương thức sau: Bộ
Tài chính hoặc tổ chức tài chính bảo lãnh thanh toán; Bảo đảm bằng tài sản
của tổ chức phát hành hoặc một tổ chức thứ ba.
Trái phiếu chuyển đổi là trái phiếu có kèm theo quyền chuyển đổi quy
định rằng đến một thời điểm nào đó (1,2,5 năm sau khi phát hành) thì người
sở hữu trái phiếu có quyền chuyển đổi trái phiếu để lấy cổ phiếu của công ty
phát hành trái phiếu.
Ví dụ: tháng 1 năm 2008, công ty A phát hành trái phiếu C kèm theo
quyền chuyển đổi 1 trái phiếu C thành 1 cổ phiếu của công ty A vào tháng 1
năm 2012. Nếu vào tháng 1 năm 2012, giá 1 cổ phiếu là 192.000 đồng và giá
trái phiếu C là 170.000 đồng, thì người nắm giữ trái phiếu sẽ chuyển đổi trái
phiếu đang nắm giữ sang cổ phiếu. Ưu điểm của việc phát hành trái phiếu

11. Vũ Thị Kim Liên (2005). “Đâu là chức năng chủ yếu của Ủy ban Chứng
khoán - Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam”. Tạp chí Chứng khoán
Việt Nam, số 1/2005.
12. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2006). Ngân hàng Việt Nam - Quá trình
xây dựng và phát triển. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
13. Lê Xuân Nghĩa (1993). Chứng khoán và TTCK, kinh nghiệm của các nước
trên thế giới. Bộ Tài chính, Hà Nội.
14. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX.

- 111 -


15. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X.
16. Nguyễn Hà Thanh (2005). “Luật chứng khoán Trung Quốc (sửa đổi)”. Tạp
chí Chứng khoán Việt Nam, số 12/2005.
17. Trần Đắc Sinh (2002). Sở Giao dịch chứng khoán, mô hình và bước đi.
NXB TP.Hồ Chí Minh, TP. Hồ Chí Minh.
18. Trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán (1998). Những
kiến thức cơ bản về chứng khoán và TTCK. UBCKNN, Hà Nội.
19. Lê Văn Tề, Trần Đắc Sinh, Nguyễn Văn Hà (2005). Thị trường chứng
khoán tại Việt Nam, NXB Thống kê, Hà Nội.
20. Lê Văn Tư (2001). Tiền tệ, ngân hàng và thị trường tài chính. NXB Thống kê,
Hà Nội.
21. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (1997). Luật chứng khoán và giao dịch
chứng khoán Thái Lan. Tài liệu tham kháo (bản dịch).
22. Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (2003). Báo cáo tổng kết ba năm hoạt
động TTCK. Tài liệu trình Chính phủ.
Tiếng Anh:
23. Japan Securities Research Institute (2001). Securities Market in Japan.
24. Korea Securities Exchange Commission. Securities Supervisory Board,


- 113 -