ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THÙY LINH

NGHIÊN CỨU NGÔN NGỮ VĂN BẢN
HỢP ĐỒNG TIẾNG VIỆT TỪ BÌNH DIỆN
PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THÙY LINH

NGHIÊN CỨU NGÔN NGỮ VĂN BẢN
HỢP ĐỒNG TIẾNG VIỆT TỪ BÌNH DIỆN
PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN
CHUYÊN NGÀNH: VIỆT NGỮ HỌC
MÃ SỐ: 62 22 01 15

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS Nguyễn Thiện Giáp



MỤC LỤC
MỤC LỤC ................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT........................................................................ 4
DANH MỤC CÁC BẢNG ......................................................................................... 5
MỞ ĐẦU ....................................................................... Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬNError! Bookm
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cƣ́u ......................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Tình hình nghiên cứu phân tích diễn ngôn ...... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu văn bản hợp đồng ............. Error! Bookmark not defined.
1.2. Văn bản và diễn ngôn ........................................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Phân tích văn bản và phân tích diễn ngôn .......... Error! Bookmark not defined.
1.4. Một số bình diện trong phân tích diễn ngôn ....... Error! Bookmark not defined.
1.5. Các mô hình lí thuyết đƣợc vận dụng ................. Error! Bookmark not defined.
1.5.1. Ngữ vực ............................................................ Error! Bookmark not defined.
1.5.2. Phương pháp phân tích thể loại ............................ Error! Bookmark not defined.
1.6. Khái quát về văn bản hợp đồng ........................... Error! Bookmark not defined.
1.6.1. Khái niệm hợp đồng ......................................... Error! Bookmark not defined.
1.6.2. Ngôn ngữ văn bản hợp đồng ............................ Error! Bookmark not defined.
1.6.3. Ngữ cảnh và mục đích giao tiếp của văn bản hợp đồngError! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 1 ......................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: NHỮNG ĐẶC TRƢNG VỀ TRƢỜNG CỦA VĂN BẢN HỢP
ĐỒNG TIẾNG VIỆT ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Nhận xét ................................................................. Error! Bookmark not defined.

2.2. Các phƣơng thƣ́c thể hiện chức năng tƣ tƣởng trong văn bản hợp đồngError! Bookmar
2.2.1. Về hệ thống chuyển tác .................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Các quá trình chuyển tác - Phương thức thể hiện chức năng tư tưởng trong
văn bản hợp đồng ....................................................... Error! Bookmark not defined.

4.1. Nhận xét ................................................................. Error! Bookmark not defined.
4.2. Cấu trúc vĩ mô của văn bản hợp đồng ................ Error! Bookmark not defined.
4.2.1. Các yếu tố bắt buộc phải có ............................. Error! Bookmark not defined.
4.2.2. Các yếu tố tùy nghi trong văn bản hợp đồng ... Error! Bookmark not defined.
4.2.3. Cấu trúc câu điều kiện trong văn bản hợp đồngError! Bookmark not defined.
4.2.4. Đoa ̣n văn trong văn bản hợp đồng ....................... Error! Bookmark not defined.

4.3. Những yếu tố thuộc cấu trúc vi mô của văn bản hợp đồngError! Bookmark not defined.
4.3.1. Cấu trúc Đề – Thuyế t trong văn bản hợp đồng Error! Bookmark not defined.

2


4.3.2. Đề hoá trong văn bản hợp đồng ....................... Error! Bookmark not defined.
4.3.3. Các phương tiện liên kết trong văn bản hợp đồngError! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 4 ......................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ................................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 7
PHỤ LỤC ................................................................................................................ 171

3


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
VBHĐ

:


biểu thức ngôn hành

BTNHCK

:

biểu thức ngôn hành cam kết

NDMĐ

:

nội dung mệnh đề

ĐTNH

:

động từ ngôn hành

ĐTTT

:

động từ tình thái

4


DANH MỤC CÁC BẢNG

1. Tạ Hữu Ánh (2010), Soạn thảo và ban hành văn bản của cơ quan - tổ chức,
Nxb Dân trí, Hà Nội.
2. Diệp Quang Ban (1998), Văn bản và liên kết trong tiếng Việt, Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
3. Diệp Quang Ban (2003), Giao tiếp - Văn bản - Mạch lạc - Liên kết - Đoạn văn,
Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
4. Diệp Quang Ban (2004), Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
5. Diê ̣p Quang Ban (2009), Giao tiế p - Diễn ngôn và Cấu tạo của văn bản , Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
6. Võ Bình, Lê Anh Hiền, Cù Đình Tú, Nguyễn Thái Hòa (1982), Phong cách học
tiếng Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
7. Brown, G., Yule, G. (2001), Phân tích diễn ngôn (Trần Thuần dịch), Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội.
8. Nguyễn Tài Cẩn (2004), Ngữ pháp tiếng Việt (Tiếng – Từ ghép – Đoản ngữ),
Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
9. Đỗ Hữu Châu (1992), “Ngữ pháp chức năng dưới ánh sáng của dụng học hiện
nay”, Ngôn ngữ (2), tr. 6-13.
10. Đỗ Hữu Châu (1995), Giản yếu về ngữ dụng học, Nxb Giáo dục, Huế.
11. Đỗ Hữu Châu (2003), Cơ sở ngữ dụng học Tập 1, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
12. Đỗ Hữu Châu (2004), Đại cương ngôn ngữ học Tập 2, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
13. Ngô Đình Chiến (1936), Từ hàn chỉ nam: Các mẫu biên bản, chúc thư, văn tự
và đơn từ (Soạn theo lối mới), Nxb Mai Linh, Hải Phòng.
14. Nguyễn Đức Dân (2000), Ngữ dụng học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
15. Dik, S.C (2005), Ngữ pháp chức năng (Trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn TP. Hồ Chí Minh dịch, Cao Xuân Hạo hiệu đính), Nxb Đại học Quốc
gia, TP. Hồ Chí Minh.
16. Nguyễn Đăng Dung, Hoàng Trọng Phiến (1998), Hướng dẫn soạn thảo văn
bản, Nxb Thống kê, Hà Nội.

7

32. Nguyễn Thiện Giáp (2014), Nghĩa học Việt ngữ, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
33. Nguyễn Khánh Hà (2009), Câu điều kiện tiếng Việt - Nhìn từ góc độ ngôn ngữ
học tri nhận, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

8


34. Nguyễn Thi ̣Hà (2010), Khảo sát chức năng ngôn ngữ văn bản quản l

ý nhà

nước q ua phương pháp phân tích diễn ngôn , Luâ ̣n án Tiến sĩ Ngôn ngữ học,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội.
35. Đỗ Xuân Hải (2014), “Đối chiếu trên cơ sở phân tích thể loại cấu trúc tu từ
phần dẫn nhập bài báo nghiên cứu tiếng Anh và tiếng Việt chuyên ngành ngôn
ngữ học ứng dụng”, Trường Đại học Cần Thơ (33), tr. 1-14.
36. Halliday, M.A.K. (1991), “Khái niệm ngữ cảnh trong giáo dục ngôn ngữ”
(Nguyễn Thượng Hùng dịch), Ngôn ngữ (4), tr. 17-33.
37. Halliday, M.A.K. (2004), Dẫn luận ngữ pháp chức năng (Hoàng Văn Vân
dịch), Nxb Đa ̣i ho ̣c Quố c gia, Hà Nội.
38. Cao Xuân Hạo (1991), Tiếng Việt - Sơ thảo ngữ pháp chức năng, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
39. Cao Xuân Hạo (1992), Câu trong tiếng Việt (Cấu trúc – Nghĩa – Công dụng),
Nxb Giáo dục, Hà Nội.
40. Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt mấy vấn đề ngữ âm - ngữ pháp - ngữ nghĩa,
Nxb Giáo dục, Hà Nội.
41. Dương Thị Hiền (2008), Phân tích ngôn ngữ văn bản pháp luật qua Hiến pháp
Hoa Kỳ và Hiến pháp Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học, Trường Đại
học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội.
42. Nguyễn Thị Thu Hiền (2007), "Vai trò của cấu trúc đề ngữ trong tổ chức văn

69. Hoàng Trọng Phiến (2008), Ngữ pháp tiếng Việt – Câu, Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội.
70. Ngô Đình Phương (2008), Hợp phần nghĩa liên nhân của câu trong ngữ pháp
chức năng hệ thống (trên ngữ liệu Anh và Việt), Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
71. Nguyễn Thị Quy (1995), Động từ hành động tiếng Việt và các tham tố của nó
(có so sánh với tiếng Nga và tiếng Anh), Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
72. Vương Đình Quyền (2002), Văn bản quản lý nhà nước và công tác công văn
giấy tờ thời phong kiến Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
73. Vương Đình Quyền (2006), Lý luận và phương pháp công tác văn thư, Nxb Đại
học Quốc gia, Hà Nội.
74. Lưu Nhuận Thanh (2004), Các trường phái ngôn ngữ học phương Tây, Nxb
Lao động, Hà Nội.
75. Lưu Kiếm Thanh (1999), Kỹ thuật xây dựng và ban hành văn bản quản lý hành
chính Nhà nước, Nxb Thống kê, Hà Nội.
76. Nguyễn Thị Việt Thanh (1999), Hệ thống liên kết lời nói tiếng Việt, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
77. Lý Toàn Thắng (2002), Mấy vấn đề Việt ngữ học và Ngôn ngữ học đại cương,
Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
78. Lý Toàn Thắng (2004), Lý thuyết về trật tự từ trong cú pháp, Nxb Đại học
Quốc gia, Hà Nội.
79. Nguyễn Văn Thâm (2006), Soạn thảo và xử lý văn bản quản lý Nhà nước, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

11


80. Trần Ngọc Thêm (1984), "Bàn về đoạn văn như một đơn vị ngôn ngữ", Ngôn
ngữ (3), tr. 41-49.
81. Trần Ngọc Thêm (1989), "Văn bản như một đơn vị giao tiếp", Ngôn ngữ (1-2),
tr. 37-42.
82. Trần Ngọc Thêm (2000), Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt, Nxb Giáo dục,

96. Ủy ban Khoa học Xã hội (1983), Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Khoa học Xã hội,
Hà Nội.
97. Nguyễn Thị Hồng Vân (2006), “Phần đề trong câu – Một thành tố với chức năng
tạo văn bản”, Ngôn ngữ (6), tr. 21-26.
98. Hoàng Văn Vân (2002), Ngữ pháp kinh nghiệm của cú tiếng Việt: Mô tả theo
quan điểm chức năng hệ thống, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
99. Hoàng Văn Vân (2007), “Về khái niệm đề ngữ trong ngôn ngữ học chức năng”,
Ngôn ngữ (2), tr. 1-10.
100.

Phạm Hùng Việt (1994), “Vấn đề tình thái với việc xem xét chức năng ngữ

nghĩa của trợ từ tiếng Việt”, Ngôn ngữ (2), tr. 48-53.
Tiếng Anh
101. Bhatia, V.K. (1987), “Language of the Law”, Language teaching (20), pp.
227 – 234.
102. Bhatia, V.K. (1993), Analysing Genre: Language Use in Professional
Settings, Longman Press, London.
103. Cook, G. (1989), Discourse, Oxford University Press, London.
104. Dijk, T.A.V. (1997), Text and Context, Longman Press, London.
105. Firth, J.R. (1957), “A synopsis of linguistic theory, 1930-1955”, Studies in
Linguistic Analysis, pp. 1-32.
106. Fromkin, V. (1986), An Introduction to Language, Cambridge University
Press, London.
107. Halliday, M. A. K., McIntosh, A. & Strevens, P. (1964), The linguistic
sciences and language teaching, Cambridge University Press, London.
108. Halliday, M.A.K. & Hasan, R. (1976), Cohesion in English, Longman Press,
London.
109. Halliday, M. A. K., (1985), An introduction to functional grammar,
Longman Press, London.